روایت شهید طهرانچی از ۴۵ دقیقه بازدید رهبر شهید که سرنوشت پژوهشکده لیزر را تغییر داد
دکتر محمدمهدی طهرانچی، رئیس فقید دانشگاه آزاد اسلامی و از دانشمندان شهید حوزه هستهای در تیرماه ۱۴۰۴ گفتگویی با رسانه KHAMENEI.IR دارد که در آن برنامه تصویری با بیان یک خاطره به عمق نگاه رهبر شهید انقلاب به جزئیات پیشرفت علمی اشاره دارد: «ما در سال ۷۹ در دانشگاه شهید بهشتی، با سه یا چهار نفر از بچهها جمع شدیم و گفتیم که یک کار جدید انجام دهیم. ما در گروه فیزیک بودیم و بزرگانی در این حوزه بودند، اما همهشان هنرشان فقط تدریس خوب بود و فارغالتحصیلان اروپا و آمریکا بودند. ما گفتیم که پیش اینها نمیشود رشد کرد. بنابراین، یک فضای جدیدی تحت عنوان پژوهشکدهی لیزر ایجاد کردیم. در سال ۷۹ شروع کردیم و سه سال گذشت تا به سال ۸۲ رسیدیم. آزمایشگاههایمان هم تازه در حال شکلگیری بودند. یک روز اردیبهشت ماه، یادم نمیرود، پیغامی آمد که حضرت آقا میخواهند از پژوهشکده شما بازدید کنند. ما خیلی تعجب کردیم، چون من در آن زمان ۳۸ ساله بودم و با این جوانان کار میکردم. بازدید ایشان از پژوهشکده ما ۴۵ دقیقه طول کشید و در تک تک آزمایشگاهها ایستادند. این برای ما خیلی عجیب بود و حتی برای جامعه علمی هم همینطور. حضرت آقا از نزدیک لیزرها و دستگاهها را دیدند و ما گزارشهایمان را به ایشان ارائه دادیم. بعد از بازدید، یکی از نهادها ما را صدا زد و گفت که آقا فرمودند از مجموعه حمایت کنید. میخواهم بگویم که عملاً راهبری این جریان علمی را ایشان در دست گرفتند و این بینظیر بوده است.»
این روایت، تنها یک خاطره شخصی نیست؛ بلکه نمادی از یک سبک مدیریتی است که در آن، رهبر کشور خود را ملزم به دیدن و شنیدن صدای نخبگان میداند. این سبک، در سالهای بعد نیز تداوم یافت، حتی در سختترین شرایط سیاسی و امنیتی. در سال ۱۴۰۳ در شرایطی که شهادت سید حسن نصرالله، موجی از اندوه را در منطقه و ایران ایجاد کرده بود و گمانهزنیها دربارهی لغو دیدار سالانه نخبگان علمی با رهبر انقلاب شنیده میشد. اما برخلاف انتظارها، این دیدار برگزار شد. آیتالله خامنهای در آن جلسه، با صراحت و شفافیت، دلیل اصرار خود بر برگزاری جلسه دیدار با نخبگان را تشریح کردند: «ما در این روزها عزاداریم؛ بخصوص بنده، بجد عزادار هستم. حادثهای که اتّفاق افتاد حادثهی کوچکی نیست؛ فقدان آقای سیّدحسن نصرالله حادثه کمی نیست و جدّاً ما را عزادار کرده. من با اینکه این فضا، فضای عزای عمومی در کشور است و به معنای واقعی کلمه عزا است، این دیدار را به بعد موکول نکردم. این دیدار از قبل برنامهریزی شده بود، میشد بگوییم مثلاً هفته بعد انجام بگیرد؛ این کار را من نکردم؛ فکر کردم که این موضوع نباید عقب بیفتد؛ این جهتگیری، جهتگیری گرایش به نخبگی و نخبگانی، نباید عقب بیفتد؛ [لذا]جلسه را تشکیل دادیم. این تشکیل جلسه یک پیامی برای ما دارد؛ پیامش این است که ما گرچه در عزا هستیم، امّا عزای ما به معنی ماتم گرفتن و افسرده شدن و یک گوشه نشستن نیست؛ جنس عزای ما از جنس عزای سیّدالشّهدا (علیه السّلام) است؛ زنده و زندهکننده است. عزاداریم، امّا این عزا ما را به حرکت و پیشرفت و شوق بیشتر به کار وادار میکند.»
در منظومه فکری آیتالله خامنهای، رهبر شهید جمهوری اسلامی ایران، علم و فناوری همواره به عنوان موتور محرک پیشرفت و استقلال کشور معرفی شده است. بررسیهای انجام شده در پایگاههای اطلاعرسانی بیانات ایشان نشان میدهد که حمایت از تولیدات علمی و تکنولوژیک، نه یک شعار مقطعی، بلکه یک راهبرد بلندمدت و زیربنایی برای تحقق «الگوی پیشرفت اسلامی-ایرانی» بوده است.
نخبگان؛ تعیینکننده گرانیگاه سیاسی جهان
اگر «پیشرفت علمی» را یکی از مؤلفههای اصلیِ قدرت بدانیم، آنگاه «نخبگان علمی» قشری مهم در سیر پیشرفت جوامع محسوب میشوند. رهبر انقلاب اسلامی در تاریخ ۲۵ مهر ۱۳۹۷ در دیدار با نخبگان با اشاره به همین واقعیت فرمودند: «ما احتیاج داریم به اینکه از لحاظ علمی پیشرفت کنیم؛ این نیاز قطعی ما است. اگر از لحاظ علمی پیشرفت نکنیم، تهدید دشمنانِ تمدّنی ما و دشمنان فرهنگی و سیاسی ما، تهدید دائمی خواهد بود؛ آن وقتی این تهدید متوقّف میشود یا خطرش کم میشود که ما از لحاظ علمی پیشرفت کنیم. بنده بارها روی این مسئله تکیه کردهام. الان قریب بیست سال است روی این تکیه میکنم و بارها هم این حدیث شریف را خواندهام که «اَلعِلمُ سُلطان»؛ علم، قدرت است. از این نظر هم نگاه به نخبگان اهمّیّت پیدا میکند. نخبگان میتوانند علم کشور را پیشرفت بدهند و کشور را به موضع اقتدار و عزّتی برسانند که آسیبپذیریهایش کاهش پیدا کند.»
خیزش علم با توجه ویژه رهبر شهید به دانشبنیانها
محوریترین مفهوم در این حوزه، تأکید مکرر بر «اقتصاد دانشبنیان» است، تا جایی که سال ۱۴۰۱را سال «تولید؛ دانشبنیان، اشتغالآفرین» نام گذاری کردند. رهبر شهید انقلاب در سالهای اخیر، بهویژه در پیامهای نوروزی و دیدارهای سالانه با نخبگان، بارها اعلام کرده بودند که تکیه بر درآمدهای نفتی پایدار نیست و تنها راه نجات اقتصاد کشور، حرکت به سمت ثروتآفرینی از طریق علم است. این نگاه باعث شد تا حمایت از شرکتهای فناور و استارتاپها در سیاستهای کلی نظام گنجانده شود. بر اساس مستندات منتشر شده در سایت دفتر آیت الله خامنهای، ایشان در بازدید از نمایشگاههای دستاوردهای نوآوری و فناوری (مانند اینوتکس)، با تأکید بر تجاریسازی ایدهها، خواستار رفع موانع بوروکراتیک بر سر راه تولیدکنندگان علم شدهاند.
ایشان در ۱۱ مهر ۱۴۰۳ در دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی با تاکید بر شناخت و باور به ظرفیتهای واقعی نخبگی در ایران به عنوان یک سرمایه ملی ارزشمند و مقابله با نگاههای تحقیرآمیز نسبت به تواناییهای علمی و فکری جوانان ایرانی بر تبیین وظایف نخبگان شامل احساس مسئولیت اجتماعی، پیشبرد «خیزش جدید علمی» کشور و تأسیس شرکتهای دانشبنیان واقعی برای تبدیل علم به ثروت و قدرت ملی تاکید کردند.
باور آیتالله خامنهای به نخبه ایرانی برای تحول در جهان
بخش دیگری از این حمایتها معطوف به «نیروی انسانی و نخبگان» است. آیتالله خامنهای همواره بر حفظ و جذب نخبگان جوان تأکید داشته و مهاجرت نخبگان را یک آسیب جدی برای کشور میدانستند. در همین راستا، دستور به ایجاد انگیزه مادی و معنوی برای پژوهشگران و حمایت از پایاننامههایی که گرهای از مشکلات صنعت باز میکنند، در دستور کار نهادهای علمی قرار گرفت. تأسیس معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و حمایتهای ویژه از پارکهای علم و فناوری، از خروجیهای عملیاتی این نگاه راهبردی محسوب میشود.
ایشان ۲۸ مهر ۱۳۹۵ در دیدار نخبگان درباره دلایل توجه ویژه شان به نخبگان در کشور گفتند: «چرا ما برای جوان، برای علم، برای نخبه، برای استعداد برتر، اینهمه اهمّیّت میدهیم، از دیدنشان خوشحال میشویم، برایشان صرفِوقت میکنیم -واقعاً هم صرفِوقت میکنیم، این را هم شما بدانید- و صرف همّت و ... میکنیم؟ چرا؟ برای خاطر اینکه ما یک سابقهی تلخی داریم؛ در یک دوران طولانی، ژنِ ناتوانی، ژنِ نمیتوانیم، ژنِ وابستگی به دیگران را در ما تزریق کردند؛ در یک دوران طولانی، از دوران قاجار تا دوران پهلوی، در ملّت ما -همین ملّت بااستعداد- این احساس درونیِ عدم توانایی و عدم قدرت، ایجاد شد؛ و [آن را]در ما -در مجموعهی جامعهی ایرانی- نهادینه کردند؛ این سابقه را ما داریم. نتیجه این شد که ما به عنوان یک ملّت، هویّتمان در ذیل غرب تعریف شد.»
در حوزه فناوریهای راهبردی نیز، حمایتهای ایشان مشهود بود. پیشرفتهای ایران در زمینههای نانوتکنولوژی، سلولهای بنیادی، انرژی هستهای صلحآمیز و فناوریهای دفاعی، همگی تحت سایه تأکیدات رهبرشهید بر «خودکفایی» و «شکستن تحریمها از مسیر علم» محقق شده است. ایشان در دیدار با دانشمندان هستهای و دفاعی، این دستاوردها را مایه اقتدار ملی دانسته و بر تداوم این مسیر با سرعت بیشتر تأکید میکردند.
تحلیل محتوای بیانات رهبر شهید انقلاب نشان میدهد که علم در دیدگاه ایشان، ابزاری برای قدرت نرم و سخت کشور است. تأکید بر «جهش تولید با مشارکت مردم» و پیوند آن با دانش فنی، نشاندهنده عزم جدی برای عبور از اقتصاد سنتی به اقتصاد مدرن است.
انتهای پیام/
