علم

سال‌ها تصور می‌شد خواب فقط فرصتی برای استراحت مغز است؛ اما پژوهش‌های یک دهه اخیر این تصویر را دگرگون کرده‌اند. دانشمندان اکنون می‌گویند در عمیق‌ترین مراحل خواب، سامانه‌ای ناشناخته در مغز فعال می‌شود که مواد زائد حاصل از فعالیت سلول‌های عصبی را جمع‌آوری و دفع می‌کند؛ فرایندی که ممکن است در پیشگیری از بیماری‌هایی مانند آلزایمر نقشی کلیدی داشته باشد، هرچند پژوهشگران تأکید می‌کنند هنوز همه ابعاد این سازوکار شناخته نشده است.

دی‌ان‌ای استخراج‌شده از دندان انسان‌هایی که ۵۵۰۰ سال پیش در کنار «دریاچه بایکال» زندگی می‌کردند، راز یکی از قدیمی‌ترین شیوع‌های شناخته شده طاعون را آشکار کرده است؛ کشفی که نشان می‌دهد این بیماری هزاران سال پیش از شکل‌گیری شهر‌ها نیز می‌توانسته انسان‌ها را به کام مرگ بکشاند.

چه ویژگی‌هایی باعث شده ایران به یکی از جذاب‌ترین سرزمین‌های جهان برای زمین‌شناسان تبدیل شود؟ چرا برخی پژوهشگران از ایران با عنوان «آزمایشگاه طبیعی زنده» یاد می‌کنند و چه رازهایی از تاریخ میلیون‌ها ساله زمین در دل این سرزمین نهفته است؟

چشم‌ها راز‌هایی را فاش می‌کنند که خودمان از آنها خبر نداریم. وقتی وارد یک محیط تازه می‌شویم، نگاه ما بی‌هدف در فضا حرکت نمی‌کند. مغز در همان لحظات نخست، میان انبوهی از اطلاعات دیداری انتخاب می‌کند؛ بعضی اشیا، نشانه‌ها و جزئیات برای ما مهم‌تر از بقیه به نظر می‌رسند و توجه‌مان را بیشتر به خود جلب می‌کنند. همین انتخاب‌های ظریف و شخصی در مسیر حرکت چشم‌ها، اطلاعاتی درباره اولویت‌های ذهنی هر فرد در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد.

ضربان قلب انسان‌ها می‌تواند با هم هماهنگ شود. نتایج یک پژوهش جدید نشان می‌دهد قرار گرفتن انسان‌ها در کنار یکدیگر می‌تواند باعث هماهنگ شدن ضربان قلب آن‌ها شود. این پدیده در تعاملات روزمره و میان افرادی با روابط اجتماعی مختلف مشاهده شده و تنها به زوج‌ها یا روابط عاطفی محدود نیست.

افرادی که به طور منظم از موزه‌ها، تئاترها، کنسرت‌ها و سینماها بازدید می‌کنند، ممکن است کاری فراتر از سرگرم کردن خود انجام دهند. یک مطالعه جدید نشان می‌دهد که این فعالیت‌های فرهنگی با سن فیزیولوژیک پایین‌تر ارتباط دارند؛ به این معنا که ممکن است بدن آن‌ها از نظر عملکرد، بیشتر شبیه بدن یک فرد جوان‌تر باشد.

بشقاب غذای شما در روزهای گرم، می‌تواند حالتان را بهتر یا بدتر کند. با افزایش دمای هوا، بسیاری از افراد اشتهای خود را از دست می‌دهند و تنها به نوشیدن آب اکتفا می‌کنند، در حالی که انتخاب غذاهای مناسب نیز در حفظ آب بدن، کاهش احساس گرما و پیشگیری از خستگی نقش مهمی دارد. برخلاف تصور رایج، در روزهای داغ تابستان تنها با چند تغییر ساده در رژیم غذایی می‌توان گرما را بهتر تحمل کرد.

بیست‌ودوم تیر، روز بزرگداشت محمد بن موسی خوارزمی، فرصتی برای بازخوانی میراث دانشمندی است که با بنیان‌گذاری علم جبر و ارائه روش‌های گام‌به‌گام حل مسئله، اثری ماندگار بر تاریخ علم گذاشت. به گفته یک استاد و پژوهشگر تاریخ علم، اگر خوارزمی این تحول را در ریاضیات ایجاد نکرده بود، مسیر رسیدن به بسیاری از فناوری‌های امروز، از جمله هوش مصنوعی، به این همواری طی نمی‌شد.

سال‌ها تصور می‌شد بزرگ‌ترین پیامد مصرف غذاهای فوق‌فرآوری‌شده، افزایش وزن و چاقی است؛ اما مجموعه‌ای از پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد این محصولات صنعتی ممکن است با التهاب مزمن، افت عملکرد شناختی، زوال عقل و حتی افزایش خطر برخی سرطان‌ها نیز ارتباط داشته باشند.