مبارزه با «شومگردی» در زمان بحران
همین حالا با رفتن به بخش «سلامت دیجیتال» (Digital Wellbeing) گوشی همراه خود نه تنها میتوانید متوجه شوید در روز چند ساعت از گوشی همراه خود استفاده کردهاید بلکه متوجه میشوید این تعداد ساعات بیشتر شامل چه اپلیکیشنی میشود.
این موضوع تنها به ایران و کاربران ایرانی محدود نمیشود. به عنوان مثال «جف سِریس-فوی»، دانشیار روانشناسی دانشگاه «کوینیپیاک»، و «جیتی تورس»، متخصص سواد خواندن، در مقالهای در وبسایت «کانورسیشن»با اشاره به «اعتیاد به تلفن همراه» مینویسند «شرکتهای فناوری، اینفلوئنسرها و سایر تولیدکنندگان محتوا برای جلب این حجم از توجه با یکدیگر رقابت میکنند». در این مقاله آنها همچنین به پدیدهای به نام «شوم گردی» (Doomscrolling) اشاره میکنند؛ اما معنای این اصطلاح چیست؟
شوم گردی یا همان (Doomscrolling)
در جهانی پر از اخبار منفی از جنگ گرفته تا فجایع اقلیمی بسیاری از ما به طور ناخودآگاه ساعتها با استفاده از تلفن همراه خود به دنبال اخبار منفی میگردیم و آنها را پیگیری میکنیم. این رفتار یعنی مرور و اسکرول کردن بیوقفه اخبار منفی در پلتفرمهای اجتماعی «شوم گردی» نام گرفته و به یکی از چالشهای روانی و رفتاری نسل دیجیتال تبدیل شده است.
این عادت اگرچه احساس کنترل به فرد میدهد، میتواند به افزایش استرس، افسردگی و اضطراب شود.
پژوهشی ایرانی در زمینه شومگردی
در پژوهشی که در سال گذشته (۱۴۰۴) از سوی «شیوا حسین زاده» از موسسه آموزش عالی طبری با عنوان «نقش شوم گردی، ترس از جا ماندن و فابینگ در پیشبینی بهزیستی ذهنی دانشجویان» انجام شده آمده است: «یافتههای پژوهش حاکی از آن بود که بین شوم گردی با بهزیستی ذهنی رابطه منفی و معنادار وجود داشت. همچنین بین ترس از جا ماندن با بهزیستی ذهنی همبستگی منفی معنادار یافت شد. بهعلاوه بین فابینگ [توجه به تلفن همراه در محیطهای اجتماعی و خانوادگی به جای توجه به دیگران] و بهزیستی ذهنی نیز رابطه منفی و معنادار وجود داشت. نتایج بهدستآمده از رگرسیون گامبهگام حاکی از آن است که به ترتیب سه متغیر فابینگ (۲۱/۰- B=)، نیز ترس از جا ماندن (۱۸/۰-B=) و شوم گردی (۱۴/۰-B=) بهطور معناداری قدرت پیشبینی کنندگی بهزیستی ذهنی دانشجویان را داشتند. با برگزاری کارگاههای آموزشی در زمینه دستیابی به بهداشت دیجیتال، آموزش راهبردهای مقابلهای برای مدیریت استرس و همچنین ایجاد محیطهای سالم جهت تقویت تعاملات مثبت، میتوان اثرات این متغیرها را بر بهزیستی ذهنی دانشجویان کاهش داد».
راهکارها
راهکارها برای پیشگیری و مقابله با «شومگردی» براساس مطلبی که پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی در این باره نوشته عبارت است از:
* کنترل زمان صفحه نمایش و مدیریت محتوای دیجیتال.
*انجام فعالیتهای غیردیجیتالی به سلامت شناختی و بهزیستی عاطفی کمک میکنند.
* استفاده آگاهانه از فناوری و مصرف آگاهانه از اخبار منفی.
*توسعه مکانیسمهای مقابلهای موثر مانند توجه به اخبار تغییرات آبوهوایی.
* تقویت تابآوری روانشناختی.
*آموزش مهارتهای استفاده سالم از رسانههای اجتماعی.
*درمان و کمک تخصصی به عبارتی مراجعه به روانشناسان و رواندرمانگران.
*سمزدایی دیجیتال: استراحت از فناوری میتواند بهبود زندگی را بالا ببرد و با اعتیاد به فناوری مبارزه کند و برنامههای مختلف، گروههای پشتیبانی و خلوتگاههایی برای این منظور در دسترس هستند.
*رژیمهای خبری: رژیمهای خبری سختگیرانه و خودتنظیمیها میتوانند زمان صرف شده در شبکههای اجتماعی را کاهش دهند.
* برنامه ریزی برای مصرف اخبار: برنامه ریزی برای بررسی اخبار، اجتناب مبتنی بر زمان (مانند اجتناب از اخبار قبل از خواب، درگیر شدن در فعالیتهای لذتبخش) و اجتناب مبتنی بر محتوا/رسانه (مانند پایبندی به منابع معتبر، تماشای کنفرانسهای مطبوعاتی با نقاط پایانی مشخص) استراتژیهای مؤثری برای غرق شدن در اخبار هستند.
در پایان این مطلب با اشاره به رویدادهای تلخ کشور توصیه شده است تا حد امکان برای بهبود شرایط روحی و جسمی خود از اخبار منفی و شوم گردی دوری کنید و راهکارهای زیر را انجام دهید:
ـ اجتناب از اخبار قبل از خواب و در عوض انجام فعالیتهای لذتبخش مانند مطالعه یا تماشای فیلم.
ـ تمرکز توجه بر فعالیتهای دیگر مانند پیادهروی، آشپزی، بازی با کودکان یا صحبت تلفنی.
ـتنظیم فعالانه وضعیت دورکاری برای محافظت از تمرکز کاری و اجتناب از اخبار.
ـ تعیین سهمیه مشخصی برای دفعات بررسی اخبار در طول روز.
ـایجاد یک روتین پایدار که در آن بررسی اخبار و اجتناب از آن با دقت ترکیب شوند.
ـ انتخاب مطالعه اخبار به جای تماشای تلویزیون خبری به دلیل کمتر مزاحم بودن و احساس کنترل بیشتر با جستجوی فعال اطلاعات.
ـ دنبال کردن کنفرانسهای خبری دولتی که دارای زمانبندی مشخص و اثربخشی اطمینانبخش بودند.
ـ خاموش کردن بهروزرسانیهای خبری روی تلفن برای جلوگیری از تأثیرگذاری اخبار منفی بر روحیه.
ـ کاهش اخبار و بحثها در شب و جایگزینی آنها با سریالها یا فیلمهای با حس خوب
ـ محدود کردن خود به مقالات پژوهشی و منابع معتبر.
مصرف متعادل خبر
در همین راستا، در گفتگوی تفصیلی خبرنگار آناتک با محمدعلی عبدالهی، پژوهشگر حوزه سواد رسانهای و ارتباطات که به بررسی تکنیکهای مصرف متعادل خبر در موقعیت بحران پرداخته بود، این کارشناس در پاسخ به این پرسش که چرا محدودکردن منابع خبری به فهم دقیقتر کمک میکند، میگوید:
«نکته مهم دیگر این است که سرزدن مداوم و پشتسرهم به سایتها و کانالهای خبری، توان کنترل شرایط را به مخاطب نمیدهد. واقعیتی در بیرون در حال وقوع است؛ این واقعیت میتواند افزایش قیمت ارز و طلا باشد یا تورم، جنگ و بحرانهای مشابه. بررسی مکرر اخبار، هیچ کنترلی بر این واقعیت ایجاد نمیکند و امکان تغییر آن را فراهم نمیسازد.
این رفتار شاید به فرد احساس کنترل بدهد، اما این احساس، کنترلی کاذب است. نتیجه واقعی آن، شکلگیری یک حس انفعالی است؛ احساسی مبنی بر اینکه شرایط بهشدت در حال بدترشدن است و فرد نمیتواند کاری انجام دهد. در چنین وضعیتی، انجام اقدامهای عملی که میتواند مفید باشد، به تعویق میافتد.
از سوی دیگر، اعتیاد به چککردن اخبار باعث میشود افراد زمان زیادی را در فضای مجازی بگذرانند و بهجای اقدام، منتظر خبر جدید بمانند. از آنجا که اغلب این اخبار از نوع خبر بد هستند، انگیزه و انرژی فعالیت را از مخاطب میگیرند».
او همچنین راهکار عملی برای ایجاد تعادل در مصرف خبر پیشنهاد میدهد: «راهکار اصلی این است که زمان و منابع مشخصی برای پیگیری اخبار تعیین شود. برای مثال، فرد میتواند تصمیم بگیرد اخبار را فقط صبح یا شب بررسی کند. داشتن یک روتین روزانه، مانند انجام فعالیتهای شخصی، ورزشی یا کاری، به فرد احساس کنترل بر زندگی میدهد.
پس از انجام این فعالیتها، میتوان چند دقیقه به بررسی اخبار پرداخت تا از رویدادهای مهم مطلع شد. محدودکردن دفعات بررسی اخبار و انتخاب منابع معتبر، باعث میشود احساس هدررفت زمان و ناتوانی در اقدام کاهش یابد.
مخاطب فعال رسانهای دارای زبان مشخص، منابع مشخص و چارچوب روشن برای مصرف خبر است. او از کانالهای سودجو، اخبار وایرالشونده و محتوایی که احساس غم، خشم و ناامیدی ایجاد میکند دوری میکند و تمرکز خود را بر حوزههایی میگذارد که تحت کنترل اوست و امکان مدیریت آنها وجود دارد».
راهکارهای در دسترس در خانه
اگرچه ممکن است برخی راهکارها مانند مراجعه به روانشناس برای کنترل استرس در شرایط کنونی میسر نباشد؛ اما سازمان بهزیستی کشور سازمان بهزیستی سامانه صدای مشاور با شماره ۱۴۸۰ را به صورت شبانهروزی فعال کرده تا حمایت روانی برای مردم در دسترس باشد.
تلاش برای داشتن خواب کافی، تغذیه مناسب، ورزش، دریافت حمایت اجتماعی (ارتباط با دوستان و خانواده) یا ذهنآگاهی از جمله مواردی است که میتوان برای حفاظت از سلامت روان خود و مقابله با استرس انجام داد.
انتهای پیام/
