برنده نوبل شیمی ۲۰۲۵ دستگاهی ساخت که از هوای خشک آب تولید میکند
طبق گزارش منتشر شده از سوی سازمان ملل متحد (۲۰۲۶)، سیاره زمین وارد «دوران ورشکستگی جهانی آب» شده است؛ به طوری که نزدیک به هفتاد و پنج درصد جمعیت جهان در کشورهایی زندگی میکنند که در طبقهبندی «ناامن از نظر آب» یا «بهشدت ناامن از نظر آب» قرار دارند. در این گزارش آمده است که حدود ۲.۲ میلیارد نفر همچنان به آب آشامیدنیِ با مدیریت ایمن دسترسی ندارند و حدود ۴ میلیارد نفر دستکم یک ماه در سال با کمبود شدید آب مواجه میشوند.
اختراع دستگاهی برای استخراج آب از هوای خشک
در چنین شرایطی براساس گزارش «گاردین» پروفسور «عمر یاغی»، شیمیدان و برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۵، دستگاهی ابداع کرده است که میتواند از هوای خشک، آب تولید کند. این اختراع که توسط شرکت فناوری Atoco (تاسیسشده از سوی یاغی) توسعه یافته، از نوعی علم به نام «شیمی شبکهای» (Reticular Chemistry) استفاده میکند تا مواد مهندسیشده مولکولی بسازد که قادرند رطوبت هوا را جذب کرده و حتی در شرایط خشک و بیابانی آب تولید کنند.
واحدهای این فناوری که اندازهای مشابه یک کانتینر ۲۰ فوتی دارند و کاملا با انرژی حرارتی بسیار پایین کار میکنند، میتوانند در جوامع محلی نصب شوند و حتی در صورت قطع برق و آب مرکزی در اثر خشکسالی یا طوفان، روزانه تا ۱۰۰۰ لیتر آب پاک تولید کنند. یاغی این اختراع را تغییردهنده جهان توصیف کرده و گفته است که میتواند به نفع جزایر کارائیب باشد که در معرض خشکسالی قرار دارند.
او همچنین این فناوری را راهحلی برای کشورهایی دانسته که پس از طوفانهایی مانند «بریل» و «ملیسا» نیاز دارند به جوامع منزوی آب برسانند. به گفته او، این فناوری میتواند جایگزینی پایدار و سازگار با آب و هوا برای روشهایی مانند شیرینسازی آب دریا باشد که ممکن است با بازگرداندن شورابه غلیظ به اقیانوس به اکوسیستمها آسیب برساند.
پرفسور عمر یاغی
منبع عکس:Atoco
کودکی الهام بخش
عمر یاغی در خانوادهای پناهنده در اَمانِ اردن دارای ده فرزند بزرگ شد؛ در خانهای بدون آب لولهکشی و بدون برق. او در سخنرانی خود در ضیافت نوبل یادآوری میکند که در جامعه بیابانی محل زندگیاش، آب از سوی دولت تنها هر یک یا دو هفته یکبار میرسید. او میگوید: «زمزمهای را که در محلهمان میپیچید، به یاد دارم: «آب در راه است» و شتابی که حس میکردم تا پیش از قطع جریان آب، هر ظرفی را که پیدا میکردم پر آب کنم».
او در این سخنرانی میگوید: «شانس موفقیت من بسیار اندک بود، مگر از طریق راههای شگفتانگیزی که طبیعت آشکار میسازد و بدینترتیب به ما یاری میرساند تا بر مشکلات غلبه کنیم» و اشاره میکند که نقطه عطف زندگی او ده سالگی بوده است؛ یعنی زمانی که طرحهایی از مولکولها را در کتابخانه مدرسه کشف کرده است. زیبایی و رمز و راز آنها او را مجذوب خود کرده و وقتی فهمیده است که آنها بلوکهای سازنده همه چیز، زنده و غیرزنده، هستند، اشتیاقش به شیمی شعلهور شده است. به گفته او این موضوع به گریزگاه و مسیر او تبدیل شد.
در همین راستا او توضیح میدهد که سالها بعد، هنگام مطالعه درباره اینکه چگونه چارچوبهای فلز–آلی (MOFs) آب را جذب و آزاد میکنند، در رفتاری که به ظاهر عادی بود، نکتهای انقلابی دید: این ماده میتواند از هوای بیابان آب بیرون بکشد و آن را به آب آشامیدنی پاک تبدیل کند. او میگوید این کشف، پژواکی از ریتم کودکیاش بود؛ اما اینبار راهحلی برای همان سختیای ارائه میداد که خود تجربه کرده بود.
چرا او جایزه نوبل را دریافت کرد؟
بر اساس اعلام دانشگاه کالیفرنیا، برکلی، عمر یاغی (استاد این دانشگاه) جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۵ را به طور مشترک با «ریچارد رابسون» از دانشگاه ملبورن و «سوسومو کیتاگاوا» از دانشگاه کیوتو دریافت کرد. این دانشمندان به علت ایجاد «ساختارهای مولکولی با فضاهای بزرگ که گازها و مواد شیمیایی دیگر میتوانند از میان آنها عبور کنند» مورد تقدیر قرار گرفتند.
این ساختارها که «چارچوبهای فلز–آلی» (MOFs) نام دارند، میتوانند برای استخراج آب از هوای بیابان، جذب دیاکسیدکربن از هوا، ذخیره گازهای سمی یا کاتالیز واکنشهای شیمیایی به کار روند.
پیوند میان ملتها و نسلها
او MOF را استعارهای از پیوند میداند و میگوید همانطور که استحکام MOF از پیوند میان مولکولهایش میآید، آینده ما نیز به پیوندهایی بستگی دارد که میان ملتها و نسلها ایجاد میکنیم.
درباره آب و هوا نیز میگوید زمان اقدام جمعی فرارسیده است: «علم وجود دارد. آنچه اکنون نیاز داریم، شجاعت است _ شجاعتی همسنگ با عظمت این وظیفه _ تا به نسل بعدی نه تنها جذب کربن بلکه سیارهای درخور امیدهایشان هدیه دهیم».
او همچنین آیندهای را تصور میکند که در آن پیشرفتهای هوش مصنوعی باعث شود پرداختن به شیمی نیازمند شیمیدان بودن نباشد و کشف علمی برای همه در دسترس باشد؛ آیندهای که در آن هیچ کودکی با محدودیتهایی که او تجربه کرد روبهرو نباشد.
انتهای پیام/
