ایران از وابستگی شدید نفتی تا تولید ۷۰ درصد تجهیزات مصرفی در داخل و صدور آن
از زمان ملی شدن صنعت نفت تا به امروز، ایران با چالشها و فرصتهای متعددی روبهرو بوده است. برای آگاهی یافتن از این فرصتها و موانع با امیرمیثم نیکفر، کارشناس انرژی و کارشناس نفت گفتوگو کردیم.
چرا با وجود دستیابی به پیشرفتها در زمینه انرژیهای تجدیدپذیر، همچنان نفت و گاز مهم است؟
در شرایط کنونی نفت و گاز از دو جهت پراهمیت است.اول، به این علت است که منبع انرژیها در جهان از انرژیهای فسیلی تامین میشود. حدود هفتاد درصد نیروگاههای برق جهان از گاز استفاده میکند و میتوان گفت بخش عمده رشد اقتصادی دنیا مدیون انرژیهای فسیلی است. براساس مطالعات آینده پژوهی، در سالهای آینده ممکن است سهم انرژیهای فسیلی تغییر کند، به این معنا که جهان از نفت خام در حال حرکت به سمت و سوی الپیجی و الان جی است؛ اما این مسئله که در سالهای آینده نیاز دنیا به انرژیهای فسیلی افزایش پیدا کند به هیچ عنوان دور از انتظار نیست و این امر علیرغم این مسئله است که استفاده، تولید و تکنولوژی انرژیهای تجدیدپذیر در حال رشد است، با این حال، براساس مطالعات آینده پژوهی نیاز آینده به انرژیهای فسیلی بسیار بیشتر از امروز خواهد بود.
دوم، با انجام یک بررسی متوجه خواهیم شد که در سال ۲۰۲۲، هر انس طلا حدود ۱۶۰۰ الی ۱۷۰۰ دلار بود و امروز انس طلا به تقریبا ۶ هزار دلار رسیده است و شاهد رشد ۳و نیم برابری در قیمت طلا یا کاهش ارزش دلار به میزان سه و نیم برابر در این سه سال گذشته بودهایم.
ما در ایران تجربه کاهش ارزش پول ملی را داشتهایم و تاثیر آن را در تورم، گرانی و زندگی مردم به صورت ملموس دیدهایم؛ اما در آمریکا این اتفاق نمیافتد، علت آن هم این است که آمریکا نفت را براساس دلار قیمت گذاشته است و نفت عمده تاثیر کاهش ارزش پول ملی در آمریکا در حوزه تورم را جبران میکند و همین باعث شده است که بسیاری از کشورهای دنیا به جای اینکه دلار را به عنوان چک پرداخت پول درنظر بگیرند، به عنوان کالا به آن نگاه میکنند. این امر باعث شده است که قیمت دلار ثابت بماند و قیمت نفت را کشورهای سلطهگر به شدت تحت کنترل خودشان دربیاورند و آن را ثابت نگه دارند.
نیکفر: بزرگترین دستاوردی که ما در حوزه نفت و گاز داشتهایم حرکت به سوی زنجیره ارزش محصولات نفتی و پتروشیمیایی است و کمکم در حال فاصله گرفتن از خام فروشی هستیم. چنانچه روند رو به رو شدی که در تقریبا در ده سال گذشته اتفاق افتاد، ادامه پیدا میکرد ما دیگر نیازی به صادرات نفت خام نداشتیم و شرکتهای پتروپالایش داخلی میتوانستند، میزان نفت تولیدی داخلی را خریداری کنند و هیچ دغدغهای بابت تحریم نفت نداشته باشیم
مسیر حرکت ایران (از گذشته تا به امروز) برای رسیدن به خودکفایی در زمینه نفت و گاز چگونه گذشته است؟
ایران از زمانی که نفت در آن کشف شد و اولین چاه نفت در منطقه مسجد سلیمان زده شد و نفت استخراج شد، هیچ وقت هیچ گونه کنترلی در حوزه اکتشاف، بهرهبرداری و استخراج نفت نداشت. همیشه پیمانکاران خارجی به کشور میآمدند و نفت را بهرهبرداری میکردند. اوایل هلندیها بعد از آن انگلیسیها و آمریکاییها به کشور آمدند و عملا نفت را استخراج و بهرهبرداری میکردند و از ایران خارج میکردند و به ایران نیز درآمدی میدادند.
در ایران بسیار مرسوم است که میگویند نفت ما را رایگان و با بهای اندکی میبردند و پول قابل توجهی نیز به ما نمیدادند. چه بسا نباید از این جهت به تاریخ نگاه میکردیم بلکه مسئله خفتآمیز این بود که کنترلی روی منابع ملی خودمان نداشتیم و نفت به ارزش واقعی خود فروخته نمیشد.
این مسئله تقریبا تا زمان ملی شدن صنعت نفت ادامه پیدا کرد. در زمان ملی شدن صنعت نفت باز هم ما کماکان کنترلی بر منابع ملی خودمان نداشتیم. در آن زمان، گروهی از شرکتها از کشور خارج شدند و گروهی دیگر جای آنها را گرفتند و ما باز هم کنترلی بر قیمتها نداشتیم. درست است که سهم ما کمی از فروش نفت بیشتر شده بود؛ اما باز هم آن اتفاقی که باید نیفتاد؛ با این حال گام بسیار خوبی بود.
این مسئله تا زمان انقلاب ادامه داشت. در زمان انقلاب به علت تحریمهایی که در حوزه نفت و گاز بر ایران تحمیل شد، کشور به خاطر فشاری که برای تامین دلار و فروش نفت و تامین درآمدهای عمومی بر کشور با آن روبهرو بود باید استخراج، بهرهبرداری و اکتشاف نفت را برعهده میگرفت. برای اینکار با مسئله تعمیر و نگهداری و نیز اکتشاف میدانهای جدید و استخراج از آنها و پالایش و بهرهبرداری روبهرو بود؛ بنابراین فشار تحریمها باعث شد که به مرور زمان در ایران این فعالیتها صورت بگیرد. به عنوان مثال، زمانی، استانداردهای صنعت نفت و گاز در داخل کشور اجازه خریداری حتی واشرهای ساده شیر آب در حوزه نفت و گاز را از کشور نمیداد و باید از کشورهای غربی خریداری و به ایران وارد میشد. ما تا این اندازه در صنعت نفت به تکنولوژیهای خارجی وابسته بودیم.
استانداردهایی که بر شرکت ملی نفت ایران و انگلیس از قدیم برای شرکت ملی نفت ایران تدوین کرده بودند بر این صنعت ساری و جاری بود و این امر باعث میشد ما اجازه نداشته باشیم از کالاهای تولید داخل استفاده کنیم. تقریبا میتوان گفت از سال ۱۳۸۴ به بعد بود که به صورت جدی اتفاقاتی در زمینه استفاده از تولید داخلی صورت گرفت و در ابتدای امر بسیاری از تلاشها در این زمینه به شکست میانجامید و بسیاری از تولیدات ضعیف بود؛ اما در حال حاضر هفتاد درصد تجهیزات مصرفی که در حوزه نفت، گاز و پتروشیمی استفاده میشود، تولید ایران است و کیفیت مناسبی دارد و حتی به کشورهای دیگر نیز صادر میشود و این مسئله باعث افتخار است.
به نظر شما مهمترین دستاوردی که در این سالها در حوزه صنعت نفت و گاز بدست آوردهایم چه بوده است؟
در زمینه افزایش تولید نفت و نیز تعمیر و نگهداری شاید بتوان گفت دستاورد خاصی نداشتهایم؛ اما به نظر من بزرگترین دستاوردی که ما در حوزه نفت و گاز داشتهایم حرکت به سوی زنجیره ارزش محصولات نفتی و پتروشیمیایی است و کمکم در حال فاصله گرفتن از خام فروشی هستیم. چنانچه روند رو به رو شدی که در تقریبا در ده سال گذشته اتفاق افتاد، ادامه پیدا میکرد ما دیگر نیازی به صادرات نفت خام نداشتیم و شرکتهای پتروپالایش داخلی میتوانستند، میزان نفت تولیدی داخلی را خریداری کنند و هیچ دغدغهای بابت تحریم نفت نداشته باشیم؛ چرا که ما در منطقه بزرگترین مصرف کننده نفت خام در امور تولید نیز هستیم.
در عربستان تمام کشورهای بزرگ سرمایه گذاری کردهاند و بهترین تکنولوژیها را در این حوزه به این کشور انتقال دادهاند؛ اما ما در منطقه به عنوان بزرگترین مصرف کننده نفت خام در حال رفتن به سمتی هستیم که پالایشگاهها و شرکتهای پتروشیمیایی در حال تاسیس و ساخته شدن هستند تا بتوانیم به سمت تکمیل زنجیزههای ارزش و جلوگیری از خام فروشی حرکت کنیم و به نظر من بزرگترین دستاورد همین مسئله است.
با چه چالش یا چالشهایی در زمینه پایان دادن به خام فروشی روبهرو هستیم و برای برطرف کردن آن چه باید کرد؟
خودمان بزرگترین مانع در این حوزه هستیم. البته منظورمن وجود بروکراسی اداری است. در همین راستا رهبر شهیدمان چند سال پیش مسئله مانع زدایی از تولید را مطرح کردند.
متاسفانه بزرگترین مانع ما قوانین دست و پاگیر و مقررات واقعا خسته کنندهای است که در این حوزه وجود دارد. در حال حاضر حدود صد میلیون تن ظرفیت اسمی تولید محصولات ما است که از این صد میلیون تن، حدود شصت میلیون تن ظرفیت فعال است و چهل میلیون تن آن غیرفعال است.
در راستای فعال کردن این ظرفیت غیرفعال و راکد در این حوزه، باید به چند نکته اشاره کرد. از نظر فنی هر، هشتصد میلیون دلار سرمایهگذاری یک میلیون تن به ظرفیت محصولات پتروشیمایی کشور اضافه میکند. به عبارتی، برای ۴۰ میلیون تن ظرفیت خالی تولید محصولات پتروشیمی سی و دو میلیارد دلار سرمایهگذاری کردهایم که از آن استفاده نمیکنیم.
چنانچه در قوانین خود تغییراتی صورت دهیم و توسعه متوازن را در حوزه تولید و لجستیک یا سیاستگذاری خوراک انجام دهیم، همین چهل میلیون تنی را که فاصله ظرفیت تولید واقعی تا ظرفیت اسمی است، وارد چرخه تولید کنیم، اتفاق بسیار بزرگی رخ خواهد داد. در نتیجه، من بزرگترین نکته را مانع زدایی از تولید میدانم.
انتهای پیام/
