شکست پروژه فرسایش امنیتی در جغرافیای انسجام
بازخوانی اقتدار ملی در بیانات رهبر انقلاب
نسخههای نئولیبرالی در جزایر امن تکنوکراتها؛
عبدالکریم بن نُویَره ذُهَلی، معروف به «ابن ابی العوجاء»، زندیق معروف و آشنا به کلام در سده دوم هجری قمری است.
از تاریخ ولادت و زندگانی وی اطلاع چندانی نداریم. همین اندازه در منابع آمده است که وی به خاندان معتبری تعلق داشت و دایی مَعْن بن زائده شیبایی بود. معن بن زائده در دستگاه خلافت عباسی دارای نفوذ و قدرت بود و در پیروزی منصور بر راوندیّه سهم بزرگی داشت.
ابن ابی العَوجاء نخست در بصره میزیست و از شاگردان حسن بصری بود. گفتهاند به سبب بیثباتی عقاید حسن بصری در باب جبر و اختیار از وی جدا شد. ابن ابی العوجا با بزرگان معتزله همچون عَمرو بن عبید و واصل بن عطا و با شاعرانی که در اعتقاد دینی آنان تردید بود حشر و نشر داشت. وی را از بصره بیرون کردند و در نتیجه به کوفه رفت تا در آنجا زندگی کند؛ ولی در آنجا نیز ابوجعفر محمد بن سلیمان والی کوفه، او را دستگیر کرد. ابن ابی العوجاء چون به نفوذ و قدرت شفیعان خود اطمینان داشت، به ابوجعفر پیام فرستاد که در ازای 100 هزار درهم سه روز به او مهلت بدهد تا فرمان مجدد خلیفه برسد؛ ولی مؤثر نیفتاد و او را در 155ق بیدرنگ به قتل رساندند.
وقتی منصور خلیفه عباسی از کشته شدن ابن ابی العوجاء باخبر شد، خشمگین شد و محمد بن سلیمان، عامل قتل، را برکنار کرد و به جای او عمرو بن زُهَیر را به ولایت کوفه برگزید.
بسیاری از مورخان و متکلمان او را بدعتگذاری خطرناک توصیف کردهاند؛ از آن جمله از قولِ خودِ او نقل کردهاند که احادیث بسیاری جعل کرده، تقویم را تغییر داده و با پرسیدن سؤالات ماهرانه در باب عذاب انسان و عدل الهی مایه انتشار عقاید مانوی شده است.
ابن اثر در وقایع سال 155ق نوشته است: «چون یقین کرد که او را خواهند کشت، گفت «هر کار میخواهید بکنید که من کارِ خود را کردهام؛ زیرا 4 هزار حدیث ساختهام که در آنها حرام را حلال و حلال را حرام کردهام و هم به خدا سوگند که روز صیام، شما را به افطار و روز افطار، شما را به روزه گرفتن واداشتهام».
بیرونی او را در زمره مانویان هشمرده است. بغدادی و اسفراینی نیز به این نکته اشاره دارند. مسعودی نیز تألیف کتبی را در تأیید دین مانوی به وی نسبت میدهد و ابن ندیم هم او را متظاهر به اسلام میشمارد. ابن ابی العوجاء، دهریمذهب بود و به دین و خدا و آخرت ایمان نداشت؛ به اینگونه افراد در آن عهد «زندیق» میگفتند. همین عقاید او از عواملی بود که باعث دستگیری و مرگ وی شد.
انتهای پیام/
