ظرفیت‌های جهاددانشگاهی برای نقش‌آفرینی در اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی/ پیشنهاد ۱۰ طرح همکاری

به گزارش خبرگزاری آنا، نشست کمیته اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی شورای هماهنگی سران قوا با محوریت معرفی توانمندی‌های جهاددانشگاهی، با حضور علی منتظری رئیس جهاددانشگاهی، زهرا شیخی معاون پژوهش و فناوری، مسعود کمبرانی سرپرست اداره‌کل دفتر تخصصی علوم پایه و فنی‌مهندسی، علی مختارانی رئیس جهاددانشگاهی خواجه‌نصیرالدین طوسی، دکتر حبیب‌الله اصغری عضو هیأت علمی جهاددانشگاهی، شیرین گیلکی سرپرست پژوهشکده فناوری اطلاعات و ارتباطات، و جمعی از مدیران جهاددانشگاهی خواجه‌نصیرالدین طوسی و همچنین دکتر محمدتقی آذرشب، رئیس کمیته اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی شورای هماهنگی سران قوا و اعضای این کمیته، در دفتر مرکزی جهاددانشگاهی برگزار شد.

این نشست با هدف معرفی توانمندی تیم‌های دانشی و اعضای هیات علمی، ارائه محورهای کلان فعالیت جهاددانشگاهی مرتبط با مأموریت کمیته اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی، اعلام آمادگی پژوهشکده ICT جهاددانشگاهی به عنوان بازوی فنی شورای هماهنگی سران قوا و شورای عالی امنیت ملی و تأمین بدنه دانشی و عملیاتی پروژه‌های کمیته اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی برگزار شد.

از محورهای همکاری دو مجموعه می توان به مطالعه تحلیلی و شناخت اطلس ملی مسائل اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی، طراحی نظام ارزیابی بلوغ دیجیتال دستگاههای اجرایی، طراحی نقشه راه پروژه های اولویت دار هوش مصنوعی، ممانعت از دخالت استعمار غرب در توسعه اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی، طراحی آزمایشگاه ملی تحول دیجیتال، برنامه ملی تربیت مدیران تحول دیجیتال و هوش مصنوعی (DBA مدیران راهبردی)، رفع موانع Sandbox مقرراتی، اعلام موانع و مشکلات اجرای طرح های ملی و رفع موانع توسط شورای هماهنگی سران قوا و طراحی آزمایشگاه نوآوری اشاره کرد.

در این نشست آذرشب رئیس کمیته اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی شورای هماهنگی سران قوا با بیان اینکه کشور فقدان فناوری و نوآوری ندارد، گفت: نوآوری در اشکال مختلف و در عرصه‌های گوناگون در کشور قابل لمس و مشاهده است، اما آنچه در آن ضعف داریم، بحث حکمرانی، ضعف هماهنگی نهادی، کمبود راهبر و متخصص و شکاف جدی در اعتماد است. همچنین در زمینه سرمایه انسانی مرتبط با نوآوری نیز با چالش‌هایی مواجه هستیم.

وی افزود: عمده نارسایی‌ها به خود ما بازمی‌گردد؛ در سیاست‌گذاری و قانون‌گذاری، نارسایی‌هایی وجود دارد که اجازه نمی‌دهد یک ایده را تجاری و صنعتی کنیم و آن را در قاعده مطلوب قرار دهیم.

آذرشب، گفت: اگر بخواهیم به جهاددانشگاهی به عنوان یک نهاد واسط و شریک راهبردی دولت نقش فعالی بدهیم نیاز به اموری است که بنده در قالب یک منظومه شامل ۱۰ طرح مجزا و مستقل مطرح می کنم.

آذرشب ادامه داد: سال‌هاست تلاش می‌کنم مجموعه‌ای از موضوعات را در قالب یک منظومه شامل ۱۰ طرح مجزا و مستقل مطرح کنم که هرکدام مأموریت مستقلی دارند و می‌توانند به درک توان و ظرفیت جهاددانشگاهی کمک کنند.

وی گفت: فارغ از اقتصاد دیجیتال، ما در چارچوب سران قوا آمادگی داریم هرجا جهاددانشگاهی که بتواند نقش‌آفرینی کند، پیشنهاد خود را ارائه دهد تا بتوانیم ظرفیت مصوبه سران قوا را برای آن فراهم کنیم؛ بنابراین نباید این موضوع را صرفاً اقتصاد دیجیتال ببینیم، بلکه باید آن را در تمام مؤلفه‌ها دنبال کرد.

آذرشب نخستین پیشنهاد خود را ایجاد «رصدخانه اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی» عنوان کرد و گفت: دولت باید تصویر واقعی و مستندی از وضعیت اقتصاد دیجیتال داشته باشد. جهاددانشگاهی می‌تواند این رصدخانه را شکل دهد تا اطلاعات و شاخص‌های مختلف به صورت مستند و مشخص ارائه شود و دولت نیز در این حوزه به ظرفیت جهاددانشگاهی وابستگی پیدا کند.

وی با اشاره به تجربه دولت شهید رئیسی در تعیین تکالیف دستگاه‌ها افزود: در آن مدل، تعهدات دستگاه‌ها به صورت دقیق، مستند و مشخص و حول تکالیف اقتصاد دیجیتال تعیین شده بود. اگر جهاددانشگاهی «مرکز پایش تکالیف دستگاه‌ها» را بر عهده بگیرد، می‌تواند با کمک ما نقش مؤثری ایفا کند.

 آذرشب تأکید کرد: مرکز پایش تکالیف دستگاه‌ها در حوزه اقتصاد، هوش مصنوعی و دانش‌بنیان نیز می‌تواند یکی از محورهای همکاری باشد.

وی با اشاره به ظرفیت صنایع سنتی کشور گفت: ما صنایع سنتی تا دلمان بخواهد داریم و در کنار آن، بنگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و مجموعه‌های فناوری‌محور نیز فعال هستند. جهاددانشگاهی می‌تواند در حوزه رسوخ فناوری به صنایع سنتی تلاش کند و به هاب رسوخ فناوری در این صنایع تبدیل شود و در این حوزه نیز کار منسجمی انجام دهد.

آذرشب یکی دیگر از پیشنهادهای خود را ایجاد «آزمایشگاه مرجع ملی داده های علوم انسانی» عنوان کرد و گفت: در این آزمایشگاه می‌توان ارزیابی، استانداردسنجی و گواهی‌دهی محصولات را انجام داد.

وی با اشاره به ظرفیت «sandbox تخصصی» گفت: سندباکس یک محیط کنترل‌شده است که می‌توان در آن نوآوری‌ها را آزمود و مدل تنظیم‌گری نوین را در یک محیط آزمون ایجاد کرد تا قابلیت تعمیم داشته باشد.

آذرشب افزود: این حوزه نیز فرصت خوبی است و اتاق می‌تواند وارد آن شود. همچنین می‌توان بستری برای تأمین مالی نوین ایجاد کرد و با قرار دادن دارایی‌های دولت در این مسیر، جهاددانشگاهی می‌تواند وارد این حوزه شود.

وی «زیست بوم ارتباط مولد» و «کاستودین ملی» را از ظرفیت‌های قابل توجه دانست و گفت: کاستودین یا شریک استراتژیک اتاق بازرگانی در طراحی سکوی ملی هوش مصنوعی می‌تواند یک زیرساخت برای اعتماد، صیانت و مدیریت دارایی‌ها باشد. دوستان جهاددانشگاهی نیز در این حوزه تسلط کافی دارند و ما در بحث سران قوا و کمیته اقتصاد دیجیتال نیز به این موضوع ورود کرده‌ایم.

آذرشب افزود: حتی می‌توان برای این موضوع شریک استراتژیک پیدا کرد و مأموریت را متناسب با آن تعریف کرد و جهاددانشگاهی می‌تواند نقش مؤثری در این زمینه داشته باشد.

وی با اشاره به اهمیت داده در تصمیم‌گیری اظهار کرد: «داشبورد مدیریتی و حافظه سازمانی» می‌تواند به تصمیم‌گیری داده‌محور کمک کند. داده یک ثروت بزرگ ملی است، اما از این داده به خوبی استفاده نمی‌شود.

آذرشب گفت: جهاددانشگاهی می‌تواند در حوزه اقتصاد دیجیتال، داشبورد مدیریتی و حافظه سازمانی ایجاد کند که ابزار مدیریت مصوبات و عملکرد دستگاه‌ها باشد.

زهرا شیخی معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی در ادامه این نشست، با تشریح فعالیت‌های پژوهش و فناوری این نهاد در چهار حوزه تخصصی اظهار کرد: حوزه سلامت یکی از حوزه‌های شناخته‌شده جهاددانشگاهی است؛ با این حال، ممکن است افراد، مجموعه‌های مختلف این نهاد را بشناسند اما جهاددانشگاهی را به‌عنوان مجموعه مادر نشناسند. برای مثال، بسیاری نمی‌دانند پژوهشگاه رویان متعلق به جهاددانشگاهی است یا پژوهشگاه ملی سرطان که بسیاری آن را با نام «معتمد» می‌شناسند، از مجموعه‌های جهاددانشگاهی است.

وی افزود: مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران، پژوهشگاه ابن‌سینا و مجموعه‌های علوم پزشکی تهران نیز از دیگر مجموعه‌های جهاددانشگاهی هستند که در حوزه‌های مختلف فعالیت می‌کنند و برخی فعالیت‌های آن‌ها به دلیل ماهیت خاص و راهبردی، اهمیت ویژه‌ای دارد.

معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی با اشاره به فعالیت‌های این نهاد در حوزه پزشکی گفت: جهاددانشگاهی در فعالیتهای علمی و تخصصی رمان های نوین و تحقیقات پزشکی به سرآمدی رسیده است، اما فعالیت‌های این نهاد به این حوزه محدود نمی‌شود و در حوزه‌های فنی و مهندسی، صنعت، نفت و انرژی، علوم انسانی، کشاورزی و منابع طبیعی و دیگر حوزه‌های تخصصی نیز فعالیت‌های مهمی انجام می‌دهد.

شیخی ادامه داد: دفتر تخصصی علوم پایه، فنی و مهندسی جهاددانشگاهی یکی از حوزه‌های تخصصی این نهاد است و سازمان جهاددانشگاهی خواجه‌نصیرالدین طوسی نیز در همین حوزه فعالیت می‌کند و از سازمان‌های توانمند جهاددانشگاهی است که پروژه‌های مهمی برای کشور انجام داده است.

وی با اشاره به فعالیت‌های سازمان جهاددانشگاهی خواجه‌نصیرالدین طوسی در حوزه امواج رادیویی اظهار کرد: یکی از فعالیت‌های این سازمان در حوزه امواج رادیویی است. در جریان اتفاقی که در جنگ اخیر برای صداوسیما رخ داد، متخصصان جهاددانشگاهی خواجه‌نصیر توانستند عملیات بازسازی و بازیابی را انجام دهند و اینکه دانشمندان عزیز ما دانش بومی را ارتقا داده اند و در برخی موارد کشور را از تله تحریم و جنگ و ... نجات داده است پر افتخار و ستودنی است.

معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی با اشاره به فعالیت‌های این نهاد در حوزه صنعت، نفت و انرژی گفت: در حوزه صنعت، نفت و انرژی و همچنین انرژی‌های تجدیدپذیر، فعالیت‌های مختلفی در جهاددانشگاهی انجام می‌شود و برخی از این حوزه‌ها از جمله زمینه‌هایی هستند که شاید در نگاه نخست، ورود به آن‌ها دست‌نیافتنی به نظر برسد.

شیخی افزود: زمانی که پروژه ساخت مته حفاری جهاددانشگاهی خوزستان به نتیجه رسید، در گزارشی که درباره آن تهیه شده بود، از عنوان «تحقق یک رویا» استفاده شد که نشان‌دهنده دشواری و اهمیت این پروژه بود.

وی درباره پژوهشکده ICT نیز گفت: این پژوهشکده یکی از مجموعه‌های ذیل سازمان جهاددانشگاهی خواجه‌نصیر است. ساختار سازمان‌های جهاددانشگاهی متناسب با مأموریت آن‌ها متفاوت است و ممکن است یک سازمان دارای مؤسسه آموزشی، پژوهشکده و مراکز خدمات تخصصی باشد یا در قالب پژوهشگاه، پژوهشکده و واحد سازمانی فعالیت کند.

معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی با اشاره به فعالیت‌های این نهاد در حوزه علوم انسانی افزود: حوزه علوم انسانی نیز در جهاددانشگاهی بسیار گسترده است. برای نمونه، موضوع تعارض منافع که قوه قضاییه سال گذشته آن را دنبال کرد و درباره آن اطلاع‌رسانی گسترده‌ای صورت گرفت، از جمله فعالیت‌هایی بود که توسط جهاددانشگاهی انجام شد و در آن، دولت و سازمان‌های مختلف مورد بررسی قرار گرفتند. در اجرای این طرح نیز اعضای هیأت علمی سازمان جهاددانشگاهی تهران و پژوهشگاه علوم انسانی فعالیت داشتند.

شیخی یکی دیگر از حوزه‌های تخصصی جهاددانشگاهی را کشاورزی و منابع طبیعی عنوان کرد و گفت: این حوزه در زمینه امنیت غذایی فعالیت می‌کند و در حوزه واکسن‌ها نیز اقدامات مختلفی در حال انجام است و می توان گفت برای نخستین بار، واکسن آبزیان نیز توسط جهاددانشگاهی تولید شده است.

معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی در ادامه با اشاره به فعالیت این نهاد در حوزه هوش مصنوعی گفت: یکی از مهم‌ترین مشکلات کشور در حوزه هوش مصنوعی، نبود دیتاست است؛ در غیر این صورت، انجام بسیاری از فعالیت‌های هوش مصنوعی امکان‌پذیر خواهد بود.

وی با اشاره به ظرفیت پژوهشکده ICT جهاددانشگاهی در حوزه هوش مصنوعی افزود: اگر این مجموعه برای همکاری، دریافت یا ارائه کمک با مجموعه‌های دیگر ارتباط برقرار می‌کند، به این دلیل است که بتوانیم از ظرفیت جهاددانشگاهی برای کمک به دولت و قوای مختلف استفاده کنیم.

 شیخی با تشریح ظرفیت پژوهشی و فناوری جهاددانشگاهی اظهار کرد: در حوزه پژوهش و فناوری حدود ۱۵۰گروه پژوهشی داریم که در چهار حوزه مختلف فعالیت می‌کنند و به همین تعداد نیز مرکز خدمات تخصصی بر اساس رشته‌های مختلف در جهاددانشگاهی فعال است.

وی با اشاره به فعالیت چهار پژوهشگاه، چندین پژوهشکده و بیش از ۱۰۰ واحد سازمانی در جهاددانشگاهی گفت: این شبکه گسترده می‌تواند در اختیار دستگاه‌های مختلف قرار گیرد. در هر حوزه تخصصی، پژوهشکده مربوطه می‌تواند نقش راهنما، مشاور و بازوی اجرایی را ایفا کند، اما ظرفیت همکاری فقط به همان پژوهشکده محدود نمی‌شود و می‌توان از شبکه گسترده جهاددانشگاهی برای کمک به دستگاه‌های مختلف استفاده کرد.

وی پیشنهاد «ایجاد یک استودیو تخصصی» را نیز مطرح کرد و گفت: جهاددانشگاهی به‌راحتی می‌تواند در این فضا وارد شود و استودیویی طراحی کند که بازوی تخصصی برای تولید محتوا و ترویج باشد و راهبری رسانه‌ای در حوزه اقتصاد دیجیتال را شکل دهد.

آذرشب افزود: اگر جهاددانشگاهی در حوزه رسانه خوب عمل کند، همان ضعفی که مطرح شد مبنی بر اینکه نمی‌تواند محصولات تولیدشده خود را معرفی کند، می‌تواند به نقطه قوت تبدیل شود و با قدرت روی این موضوع کار کرد.

وی با اشاره به تجربه خود در مجمع تشخیص مصلحت نظام گفت: من به این موضوع اعتقاد دارم و تجربه چندین ساله خودمان نیز همین را نشان داده است. در آن مقطع که رئیس مرکز بودم، مطرح کردیم مدیرانی که برای تدوین و تبیین سیاست‌ها می‌آیند، باید نسبت به ابعاد مختلف سیاست محیطی، از حکمرانی، زیرساخت، اعتماد، عدالت، رفاه اجتماعی، فرهنگی، حقوقی و قضایی تا سیاست خارجی، اشراف داشته باشند.

آذرشب ادامه داد: نمی‌توان فردی را که فقط در یک حوزه تخصص دارد، برای تصمیم‌گیری درباره موضوعی مانند آب به کار گرفت. به همین دلیل، مدیران را در دوره‌های آموزشی ۱۲ تا ۱۸ ماهه و سپس دوره‌های شش‌ماهه پژوهشی قرار می‌دادیم و آن‌ها را با سازوکار سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی کشورهای مختلف از جمله فرانسه و چین آشنا می‌کردیم.

وی افزود: امروز نیروهای خودمان در بخش‌های مختلف کشور حضور دارند و اثرگذار هستند و این برای ما باعث افتخار است.

آذرشب پیشنهاد کرد: جهاددانشگاهی می‌تواند یک آکادمی با مأموریت تربیت «مدیران، کارشناسان و رهبران تراز دیجیتال» ایجاد کند.

وی گفت: حتی در حوزه حکمرانی نیز ظرفیت داریم. تجربه تربیت مدیر وجود دارد، اما نیاز ما این است که ابتدا آکادمیسین‌ها را بیاوریم و سپس افراد وارد عرصه اجرا شوند. این موضوع می‌تواند به تربیت مدیران کمک کند.

نقش آفرینی جهاددانشگاهی در ایجاد منظومه فناوری و صنعت نفت

آذرشب با اشاره به ظرفیت نفت در کشور اظهار کرد: نفت واقعاً یک مزیت استراتژیک در اختیار کشور است، اما منظومه حاکم بر نفت را نداریم؛ از تحقیق و توسعه و برندینگ گرفته تا فناوری و هرآنچه به این مزیت خدادادی مربوط می‌شود.

وی افزود: جهاددانشگاهی می‌تواند در ساخت یک منظومه متصل به این مزیت نقش داشته باشد. ما کارخانه داریم، ولی صنعت نداریم؛ کارخانه داریم، اما صنعتی نشده‌ایم و زنجیره کامل ایجاد نشده است.

آذرشب تأکید کرد: جهاددانشگاهی می‌تواند در ایجاد این زنجیره‌ها کمک کند و صرفاً به یک بخش محدود نشود. در این زمینه نیز هماهنگی دستگاهی اهمیت دارد و جهاددانشگاهی می‌تواند نقش بسیار مؤثری ایفا کند.

وی در پایان گفت: هرجا در همین بحث‌های پیش‌روی جهاددانشگاهی نیاز به هماهنگی دستگاهی باشد یا نیاز به تصمیم جدی وجود داشته باشد، به فراخور توانمان هرآنچه از دستمان بربیاید انجام خواهیم داد.

ظرفیت جهاددانشگاهی در اقتصاد دیجیتال

همچنین جهانگرد عضو کمیته اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی شورای هماهنگی سران قوا اظهار کرد: جهاددانشگاهی یکی از نخستین مراکز رشد و نوآوری کشور بوده است. جهاد با آموزش شروع به کار نکرده و اگر آموزش ارایه می‌دهد، این آموزش ها مهارت‌محور است. تقریباً می‌توان گفت تمام جهاددانشگاهی‌های کشور حول راه‌اندازی و حل یک مسئله شکل گرفته‌اند و خروجی آنها پروژه‌های کاربردی است. نمونه‌های آن در اینجا ارائه شد، اما تعداد این پروژه‌ها بسیار زیاد است.

وی با اشاره به فعالیت‌های جهاددانشگاهی در حوزه‌های مختلف گفت: ما که طی این سال‌ها در کنار هم بوده‌ایم، بخش‌هایی از این فعالیت‌ها را می‌شناسیم. در حوزه‌های کشاورزی، زیستی، دارویی و بسیاری از حوزه‌های دیگر فعالیت‌های ارزشمندی انجام شده است.

 جهانگرد ادامه داد: اساساً موضوع حرکت دانشگاه به نسل دوم، یعنی آموزش‌محور و به نسل سوم، یعنی پژوهش‌محور، و نسل چهارم یعنی مساله محور که این ها در جهاددانشگاهی از ابتدا وجود داشته است. البته آن زمان این تقسیم‌بندی‌ها و تعاریف به این شکل مطرح نبود و امروز طبقه‌بندی شده است.

وی با اشاره به موضوع دانشگاه‌های مساله‌محور گفت: اگر جهاددانشگاهی به دنبال احیای مراکز علمی کاربردی است، بهتر است در تعداد مناسبی از این مراکز به سمت راه‌اندازی دانشگاه‌های مساله‌محور نسل چهارم حرکت کند.

جهانگرد افزود: خمیرمایه و ساختار جهاددانشگاهی به‌گونه‌ای است که فردی که وارد آن می‌شود، با پروژه معنا پیدا می‌کند. جهاددانشگاهی واحدی نیست که فرد در آن عضو هیات علمی شود و گوشه‌ای بنشیند و صرفاً تدریس یا کتابت کند؛ بلکه حتماً باید در یک موضوع و در قالب یک تیم، کاری را به انجام برساند. این ساختار برای چنین تربیتی شکل گرفته و این یکی از افتخارات انقلاب اسلامی است که چنین بازویی شکل گرفت.

وی با اشاره به سال‌های نخست تشکیل جهاددانشگاهی گفت: من از ساعت‌های اول شکل‌گیری جهاددانشگاهی در میدان انقلاب حضور داشتم. محصول نیروی انسانی جهاددانشگاهی را می‌توان انسان‌های متعهد به نظام دانست. افراد با سلیقه‌های متفاوتی در جهاددانشگاهی حضور داشته‌اند، اما از نظر بینشی به بالندگی کشور اعتقاد داشته‌اند و این مسئله بسیار مهم است.

جهانگرد در ادامه با اشاره به مأموریت اقتصاد دیجیتال گفت: در بحث مأموریتی که عمدتاً شما در حوزه اقتصاد دیجیتال هدایت می‌کنید، فهم موضوع و ادبیات آن در مجموعه جهاددانشگاهی وجود دارد و بچه‌هایی که مسئولیت‌های پژوهشی دارند، کاملاً با این موضوع آشنا و قادر هستند در مقیاس ملی و بزرگ، مطالعه و طرح ارائه کنند و هم در اندازه پروژه‌های محوری به این مسئله بپردازند.

وی افزود: به نظر من باید به این موضوع توجه جدی شود. در جهاددانشگاهی بخش‌هایی نیز وجود دارد که واقعاً در سطح ملی و حتی جهانی منحصر به فرد هستند؛ به‌خصوص در حوزه ژنتیک و موضوعات مرتبط با آن که امروز نقطه عطف و «تیک‌آف» بسیاری از علوم پزشکی محسوب می‌شود.

جهانگرد ادامه داد: یکی از نگرانی‌های ما در حوزه سلامت این است که سلامت در ایران درمان‌محور است و به پیشگیری توجه کافی نمی‌شود، در حالی که پیشگیری می‌تواند از ظرفیت این علوم استفاده کند.