دکتر رنجبر: دانشگاه باید انسان تاب‌آور و مقاوم تربیت کند

به گزارش خبرگزاری آنا، دکتر بیژن رنجبر، رئیس دانشگاه آزاد اسلامی، در «دوره معرفت و توان افزایی دانشمند شهید دکتر محمد مهدی طهرانچی» که ویژه اساتید درس اندیشه‌های امامین انقلاب اسلامی و وصیت نامه امام خمینی (ره) برگزار شد، اظهار داشت: بحث امروز، بحث مهمی است، کار شما عزیزان بسیار ارزشمند و حیاتی است یکی از مهم‌ترین مسائل فرهنگی و تمدنی امروز کشور است.

وی افزود: وصیت‌نامه امام خمینی (ره) ابعاد سیاسی اجتماعی زیادی در خود جا داده است که شما اساتید گران‌قدر به خوبی از آنها آگاهی دارید؛ اما فرامتن و مسائلی که زمینه دریافت این وصیت‌نامه الهی سیاسی را فراهم می‌کند، بسیار مهم و قابل توجه بوده و بعضاً به آنها کم‌توجهی می‌شود.

وی در ادامه با اشاره به دیدگاه امام شهید بیان کرد: امام خامنه‌ای شهید، همواره بر راه، منش و مرام امام راحل به عنوان خط اصلی انقلاب تأکید داشتند؛ تا جایی که در جایی وقتی حرف از اصول انقلاب می‌شد می‌فرمودند: «اصول انقلاب هم همان چیز‌هایی است که در وصیت‌نامه‌ی امام و در بیانات امام وجود دارد؛ اینها پایه‌های انقلاب و ستون‌های انقلاب است. به جوان‌ها توصیه می‌کنم وصیت‌نامه امام را بخوانید؛ شما امام را ندیده‌اید، اما امام مجسم در همین وصیت‌نامه است؛ مجسم در همین بیانات و گفتار‌ها است. محتوای آن امامی که توانست دنیا را تکان بدهد، همین چیز‌هایی است که در این وصیت‌نامه و ... هست؛ نمی‌شود امام را تأویل کرد، نمی‌شود امام را برخلاف آنچه بود معنا کرد، حرف‌های او موجود است. پافشاری بر اصول انقلاب لازم است.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی ادامه داد: با توجه به تأکیدات رهبر معظم انقلاب حضرت آیت‌الله امام سید مجتبی حسینی خامنه‌ای بر راه امام خمینی کبیر و امام خامنه‌ای شهید، وصیت‌نامه امام خمینی جزو اصول انقلاب تلقی شده و باید مورد رجوع قرار گیرد.

دکتر رنجبر افزود: «پدیدآوردن تحول بزرگ و تاریخی در سطح ایران، امت اسلامی و جهان» توسط حضرت امام خمینی (ره) و «تعمیق، تثبیت، گسترش و استمرار» آن از سوی رهبر شهید انقلاب، موضوع مهمی بود که رهبر معظم انقلاب در پیام خود به مناسبت سالروز ارتحال حضرت امام (ره) بر آن تأکید کردند؛ تحولی که در نگاه رهبر معظم انقلاب ریشه آن به «مکتب خمینی کبیر» برمی‌گردد؛ مکتبی که زیربنای آن «قیام لله» است.

دکتر رنجبر تصریح کرد: «قیام لله»، زیربنای مکتب امام است و از جمله مهم‌ترین آثار و برکات وجودی ایشان، هدایت و تربیت و تأثیر شگرف بر جامعه براساس همین مبنا می‌باشد. همین حرکت الهی، منشأ نزول برکات و توجهات ربوبی و جاری شدن سنت حضرت حق‌جل‌وعلا در هدایت جامعه به مسیر حق است.

وی با طرح این پرسش که «امروز با وصایای امام خمینی (ره) چه باید بکنیم؟» افزود: آیا وظیفه ما این است که متن وصیت‌نامه را تدریس کنیم؟ آیا باید دانشجو را با تاریخ انقلاب، حوادث دوران امام، فراز‌های سیاسی و اجتماعی آن دوره آشنا کنیم؟ آیا باید مجموعه‌ای از جملات امام را انتخاب کنیم و در کلاس برای دانشجویان بخوانیم؟ همه اینها لازم است؛ اما هیچ‌کدام کافی نیست.

دکتر رنجبر خاطرنشان کرد: از حکمت امام به یک «الگوی تربیتی» می‌رسیم و از الگوی تربیتی به انسانی می‌رسیم که بتواند در جهان امروز زندگی کند، انتخاب کند، مقاومت کند، پیشرفت کند، گفت‌و‌گو کند و هویت خود را حفظ کند. به عبارت دیگر این وصیت نامه یک دستورالعمل نظام‌مند برای حفظ هویت و پایداری ساختار شخصیت در برابر آشوب‌های زمانه است.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی ادامه داد: به عقیده بنده، مأموریت امروز ما همین است. اگر این اتفاق نیافتد، ممکن است وصیت‌نامه امام در دانشگاه حضور داشته باشد، اما امام در ذهن و زندگی نسل جدید حضور نداشته باشد و این دو با هم متفاوت‌اند.

وی عنوان کرد: ممکن است دانشجو بداند امام چه گفته است، اما نداند چرا گفته است. ممکن است عبارت امام را حفظ کند، اما نتواند حکمت آن را در مسئله امروز به کار ببرد. ممکن است تاریخ انقلاب را بداند، اما نتواند نسبت آن تاریخ را با مسئله هویت، رسانه، فناوری، هوش مصنوعی، جنگ شناختی، استقلال علمی، عدالت، آزادی، پیشرفت و آینده ایران بفهمد؛ بنابراین وصایای امام مانند یک سیستم ناوبری معنوی (GPS) عمل می‌کند.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی بیان کرد: ما در دانشگاه به دنبال بازتولید محفوظات درباره امام نیستیم؛ به دنبال بازتولید انسان تربیت‌شده در مکتب امام هستیم. به دنبال حفظ معنا در درون جوانان عزیزمان در این دنیایی که ارزش‌های انسانی در حال محو شدن است، می‌باشیم.

دانشگاه از سرنوشت جامعه و سیاست از تربیت انسان جدا نیست

دکتر رنجبر در بخش دیگری از سخنان خود اظهار داشت: اولین گام برای بازخوانی وصایای امام، این است که امام را به صورت یک «منظومه» ببینیم. امام مجموعه‌ای از جملات پراکنده نیست. اگر فقط جمله‌های امام را جدا کنیم، ممکن است در نهایت با مجموعه‌ای از گزاره‌ها مواجه شویم که هرکدام در یک زمان و در یک زمینه خاص گفته شده‌اند. اما اگر آنها را در کنار یکدیگر قرار دهیم، یک منظومه شکل می‌گیرد. در این منظومه، خدا در مرکز قرار دارد، انسان دارای کرامت است.

وی توضیح داد: معنویت از سیاست، علم از مسئولیت، آزادی از اخلاق، استقلال از توانمندی و مردم از نظام سیاسی جدا نیستند. همچنین دانشگاه از سرنوشت جامعه و سیاست از تربیت انسان جدا نیست.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی افزود: وصیت‌نامه سیاسی-الهی امام را نیز باید در همین چارچوب دید. این متن صرفاً توصیه‌هایی برای یک مقطع تاریخی نیست؛ خود ساختار وصیت‌نامه نشان می‌دهد که امام تلاش دارد نسبت انقلاب، مردم، اسلام، استقلال، دانشگاه، جوانان، روحانیت، فرهنگ و آینده جامعه را به یکدیگر پیوند بزند، بنابراین اگر بخواهیم امام را به نسل جدید معرفی کنیم، باید از این سؤال شروع کنیم که «این منظومه برای انسان امروز چه مسئله‌ای را حل می‌کند؟»

دکتر رنجبر تصریح کرد: جهان امروز با همه پیشرفت‌هایش، یک تناقض بزرگ دارد. از یک طرف، انسان امروز از هر زمان دیگری قدرتمندتر است؛ به اطلاعاتی دسترسی دارد که پادشاهان و دانشمندان گذشته حتی تصورش را هم نمی‌کردند. با یک تلفن همراه می‌تواند به کتابخانه‌های جهان دسترسی پیدا کند، با هوش مصنوعی می‌تواند در چند ثانیه متن تولید کند، ترجمه کند، تحلیل کند، تصویر بسازد، مسئله علمی حل کند و با جهان ارتباط برقرار کند.

وی ادامه داد:، اما از طرف دیگر، همین انسان ممکن است بیش از هر زمان دیگری در معرض بحران معنا قرار داشته باشد. او اطلاعات زیادی دارد، اما لزوماً حقیقت را بهتر تشخیص نمی‌دهد؛ ارتباطات زیادی دارد، اما لزوماً احساس تعلق بیشتری ندارد؛ انتخاب‌های زیادی دارد، اما لزوماً انتخاب بهتری نمی‌کند؛ سرگرمی فراوان دارد، اما لزوماً آرامش ندارد؛ قدرت مصرف بیشتری دارد، اما لزوما رضایت بیشتری ندارد. در اینجا مفهوم «حیات طیبه» برای ما اهمیت پیدا می‌کند.

رییس دانشگاه آزاد اسلامی عنوان کرد: حیات طیبه زندگی‌ای است که صرفا «زیست مادی» نباشد؛ زندگی‌ای که در آن انسان بداند برای چه زندگی می‌کند، بداند چه چیزی ارزشمند است، بداند قدرت، آزادی، علم، ثروت برای چه هستند و در برابر دیگران چه مسئولیتی دارد.

وی خاطرنشان کرد: در منطق اسلامی، انسان موفق کسی نیست که فقط بیشتر داشته باشد، انسان موفق کسی است که بهتر شده باشد. این همان نقطه‌ای است که دانشگاه ما باید به آن توجه کند. دانشگاه نباید فقط به این سؤال پاسخ دهد که دانشجو چه شغلی پیدا کند؟ بلکه باید بپرسد دانشجو چه انسانی شود؟

حیات طیبه؛ نقطه اتصال منظومه فکری امام، رهبری شهید و دانشگاه

دکتر رنجبر اظهار داشت: اگر بخواهیم منظومه فکری امام و رهبری شهید انقلاب را در یک افق مشترک ببینیم، یکی از مهم‌ترین مفاهیم همین مسئله «حیات طیبه» است.

وی در ادامه تبیین ابعاد «حیات طیبه» اظهار داشت: حیات طیبه یعنی انسان در عین حضور در دنیا، اسیر دنیا نباشد؛ علم بیاموزد، اما علم او را مغرور نکند؛ قدرت پیدا کند، اما قدرت او را فاسد نکند؛ ثروت ایجاد کند، اما ثروت او را از مسئولیت اجتماعی جدا نکند؛ به فناوری دست پیدا کند، اما فناوری بر او حکومت نکند؛ با جهان ارتباط داشته باشد، اما هویت خود را نفروشد. این دقیقاً همان چیزی است که ما باید در الگوی تربیتی دانشگاه به آن برسیم. به عبارت دیگر جوان ما در دانشگاه مصرف‌کننده نباشد، بلکه عامل تغییر ساختاری باشد؛ یعنی چه؟ یعنی تکنولوژی را در خدمت مقاومت و مبتنی بر ارزش در خدمت بگیرد.

دکتر رنجبر تشریح کرد: دانشگاه اسلامی یعنی دانشگاهی که تصویرش از انسان، علم، جامعه و آینده، با جهان‌بینی اسلامی سازگار باشد. یعنی دانشگاهی که علم را با مسئولیت، تخصص را با اخلاق، آزادی را با مسئولیت، پیشرفت را با عدالت و هویت را با عقلانیت پیوند بزند؛ این، دانشگاهی است که می‌تواند به حیات طیبه نزدیک شود.

وی با اشاره به مبحث «حیات طیبه و سبک زندگی» افزود: حیات طیبه فقط یک مفهوم سیاسی نیست؛ در نوع انتخاب دوست، زندگی روزمره، نوع استفاده از تلفن همراه، در رابطه با خانواده، نحوه مصرف، نحوه استفاده از وقت، نوع مطالعه، نوع رابطه با جنس مخالف، اخلاق علمی، رعایت حقوق دیگران و... اثر دارد. پس اگر می‌خواهیم حیات طیبه را آموزش دهیم، باید آن را از سطح نظری به سطح زندگی بیاوریم.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی تصریح کرد: یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که باید در کلاس‌های وصایا وارد آن شویم، مسئله مدرنیته است. ما با نسلی مواجه‌ایم که در جهان مدرن زندگی می‌کند. این نسل را نمی‌توان از جهان جدا کرد؛ نمی‌توان به دانشجو گفت: فناوری را کنار بگذار، شبکه اجتماعی را نبین، جهان را نشناس و فقط در چارچوب تجربه نسل‌های گذشته زندگی کن. چنین رویکردی نه عملی است و نه تربیتی. از طرف دیگر، نمی‌توان گفت هرچه مدرن است، الزاماً خوب است؛ این هم خطا محسوب می‌شود.

وی در ادامه خاطرنشان کرد: راه سوم، توانمند کردن انسان برای انتخاب است. ما باید دانشجو را به جایی برسانیم که وقتی با یک پدیده مدرن مواجه می‌شود، بتواند سه سؤال بپرسد: این پدیده چه مشکلی را حل می‌کند؟ چه فرصتی ایجاد می‌کند؟ و چه هزینه انسانی و فرهنگی ممکن است ایجاد کند؟ این به معنای عقلانیت است.

وی افزود: اگر هوش مصنوعی آمده است، سؤال اصلی ما نباید این باشد که: آیا هوش مصنوعی بد است یا خوب؟ سؤال درست این است که چگونه می‌توان از هوش مصنوعی برای پیشرفت انسان استفاده کرد، بدون اینکه انسان به موجودی وابسته، منفعل و فاقد قدرت تشخیص تبدیل شود؟

دکتر رنجبر تأکید کرد: اگر شبکه اجتماعی آمده است، سؤال اصلی ما این نیست که شبکه اجتماعی خوب است یا بد؟ بلکه باید بپرسیم چگونه می‌توان در فضای شبکه‌ای حضور داشت، اما هویت، تمرکز، اخلاق و قدرت تحلیل خود را از دست نداد؟

وی عنوان کرد: دستاورد‌های بشری را نمی‌توان انکار کرد و یا در برابر آنها تسلیم شد. باید از ابزار بدون بردگی در برابر آنها استفاد کرد. در واقع دانش بدون جهت دهی اخلاقی می‌تواند به ابزاری برای استثمار تبدیل شود و همچنین دانشجو را بایستی آموزش داد که از عزلت گزینی علمی به سمت تأثیرگذاری اجتماعی سوق یابد.

دکتر رنجبر با مطرح کردن این سؤال که «حکمت چیست و چرا امروز به استخراج حکمت نیاز داریم؟» افزود: ما امروز به جای تکرار مکررات، باید به سراغ استخراج حکمت برویم.

وی در ادامه اظهار داشت: فرض کنید امام درباره دانشگاه سخنی گفته است. اگر آن جمله را برای دانشجو بخوانیم، انتقال «متن» انجام داده‌ایم. اما اگر توضیح دهیم امام چرا این حرف را زد، چه مسئله‌ای پشت آن قرار داشت، چه مبانی فکری آن را پشتیبانی می‌کرد و امروز آن مسئله چگونه تغییر شکل داده است، به «فهم» نزدیک شده‌ایم.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی تصریح کرد: اگر بتوانیم از آن سخن یک اصل برای مواجهه با مسئله دانشگاه امروز استخراج کنیم، به «حکمت» رسیده‌ایم. سطح اول: امام چه گفت؟ سطح دوم: امام چرا چنین گفت؟ سطح سوم: امروز بر اساس آن چه باید بکنیم؟ این سؤال سوم بسیار مهم است؛ چون اگر دانشجو بعد از پایان کلاس نتواند بگوید این آموزه امروز چه تغییری در تصمیم من ایجاد می‌کند؟ کلاس هنوز به هدف اصلی خود نرسیده است.

دانشگاه باید امیدآفرین باشد

وی در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر اینکه «دانشگاه باید امیدآفرین باشد» خاطرنشان کرد: یکی از موضوعات مهم امروز، مسئله امید است. جامعه‌ای که امید خود را از دست بدهد، حتی اگر امکانات زیادی داشته باشد، نمی‌تواند آینده بسازد. جوان ناامید، یا منفعل می‌شود یا مهاجرت را تنها راه نجات می‌بیند یا در معرض جریان‌های افراطی قرار می‌گیرد یا به مصرف‌کننده دائمی محتوای منفی تبدیل می‌شود؛ بنابراین امید، یک مسئله تزئینی نیست؛ بلکه امید یک سرمایه راهبردی است.

وی ادامه داد: امیدی که ما باید تولید کنیم، امید توخالی نیست. نمی‌توان مشکلات واقعی جوان را انکار کرد و گفت همه چیز عالی است. این روش جواب نمی‌دهد؛ چرا که وقتی جوان در میدان واقعی بیاید و این تناقض را ببیند، امیدش را از دست می‌دهد. مسئله اشتغال، مسکن، آینده شغلی، آسیب‌های اجتماعی و ناکارآمدی‌های احتمالی را می‌بیند.

دکتر رنجبر در ادامه افزود: امید حقیقی از صداقت شروع می‌شود. در جامعه مشکل و کاستی داریم، بعضی جا‌ها عملکرد ما قابل دفاع نیست. اما در کنار همه اینها، ظرفیت، دانشگاه، دانشمند، سرمایه انسانی، تجربه تاریخی، فرصت منطقه‌ای، منابع طبیعی و مهم‌تر از همه، توان تغییر داریم؛ این به معنای امید واقعی تلقی می‌شود.

جنگ‌های ۱۲ روزه و رمضان؛ یک کلاس بزرگ برای دانشگاه

دکتر رنجبر در تبیین اهمیت انتقال تجربیات اخیر اظهار داشت: یکی از مهم‌ترین تجربیاتی که باید به نسل جدید منتقل کنیم، تجربه جنگ‌های اخیر است. جنگ برای ما فقط یک حادثه نظامی نیست، بلکه باید آن را به یک «موضوع تربیتی» تبدیل کنیم.

وی افزود: یعنی از خودمان بپرسیم نسل جدید از این جنگ چه باید بیاموزد؟ آیا فقط باید تعداد موشک‌ها را بداند؟ آیا فقط باید درباره عملیات نظامی اطلاعات داشته باشد؟ اینها لازم است، اما کافی نیست. دانشجو باید بفهمد در جنگ جدید، میدان نبرد چندلایه است؛ یک لایه نظامی، یک لایه سیاسی، یک لایه اقتصادی، یک لایه دیپلماتیک، یک لایه رسانه‌ای و یک لایه بسیار مهم‌تر، لایه شناختی و روانی دارد.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی ادامه داد: امروز اگر دشمن نتواند سرزمین شما را تصرف کند، ممکن است تلاش کند ذهن شما را تصرف کند. اگر نتواند جامعه را با قدرت نظامی شکست دهد، ممکن است تلاش کند جامعه را از درون دچار بی‌اعتمادی کند. اگر نتواند مردم را به صورت فیزیکی از یکدیگر جدا کند، ممکن است آنها را در فضای مجازی در برابر یکدیگر قرار دهد. اگر نتواند امید را در میدان واقعی از بین ببرد، ممکن است تلاش کند امید را در میدان رسانه‌ای نابود کند؛ بنابراین جنگ امروز فقط جنگ سلاح‌ها نیست، جنگ روایت‌هاست.

وی تصریح کرد: دانشگاه یک مسئولیت بزرگ دارد. چون دانشگاه محل شکل‌گیری ذهن آینده کشور است. اگر کسی بتواند ذهن دانشجوی امروز را به گونه‌ای شکل دهد که فردا نسبت به کشور، علم، دین، هویت، خانواده و آینده بی‌اعتماد باشد، در واقع بخشی از آینده کشور را تحت تأثیر قرار داده است؛ بنابراین نباید تعجب کنیم که دانشگاه یکی از مهم‌ترین میدان‌های جنگ شناختی باشد.

دکتر رنجبر خاطرنشان کرد: اگر دشمن بخواهد از فضای دانشگاه سوءاستفاده کند، بهترین پاسخ ما این نیست که دانشگاه را از گفت‌و‌گو محروم کنیم. اتفاقاً باید دانشگاه را قوی‌تر، عقلانی‌تر و گفت‌وگومحورتر کنیم؛ چون ذهن بسته، لزوماً ذهن مقاوم نیست. ذهن مقاوم، ذهنی است که اطلاعات متعارض را می‌بیند، سؤال می‌کند، بررسی می‌کند و در نهایت انتخاب می‌کند.

وی در پاسخ به طرح این پرسش که چگونه باید با دانشجوی نسل جدید حرف بزنیم؟ بیان کرد: اول باید او را ببینیم؛ سؤالات او، نگرانی‌های او برای آینده‌اش و ... را بشنویم و گفت‌و‌گو کنیم.

بشارت و انذار؛ دو بال تربیت

دکتر رنجبر در ادامه اظهار داشت: تربیت انسان فقط با بشارت نیست و فقط با انذار هم نیست؛ هر دو لازم‌اند. اگر فقط بترسانیم، انسان مضطرب می‌شود. اگر فقط وعده بدهیم، ممکن است مسئولیت را فراموش کند. دانشگاه نیز به هر دو نیاز دارد. ما باید به دانشجو بشارت بدهیم که تو می‌توانی در جهان اثرگذار باشی.

وی افزود:، اما باید انذار هم داشته باشیم. باید مراقب این باشید که یک الگوریتم برای تو تصمیم نگیرد. مراقب باشید خشم تو را دیگران مدیریت نکنند. این به معنای تربیت متوازن است.

استاد وصایا؛ یک معلم تاریخ نیست

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی تشریح کرد: شما را نباید صرفاً معلم یک واحد درسی دید. استاد وصایا، در حقیقت، مربی هویت است. شما باید به دانشجو کمک کنید بفهمد: من کیستم؟ از کجا آمده‌ام؟ در چه کشوری زندگی می‌کنم؟ تاریخ من چیست؟ دین من چه می‌گوید؟ انقلاب چه مسئله‌ای را دنبال می‌کرد؟ امام چه تغییری ایجاد کرد؟ و من امروز چه مسئولیتی دارم؟ اگر این پرسش‌ها بی‌پاسخ بمانند، فضای مجازی پاسخ آنها را خواهد داد و همه پاسخ‌هایی که فضای مجازی می‌دهد، الزاماً پاسخ‌های درستی نیستند.

کلاس وصایا باید از کلاس به دانشگاه سرریز کند

وی ادامه داد: کلاس وصایا نباید در پایان ترم تمام شود. دانشجویی که درباره استقلال مطالعه کرده، باید بتواند آن را در آزمایشگاه ببیند. دانشجویی که درباره عدالت مطالعه کرده، باید بتواند درباره مسئله اجتماعی تحقیق کند. دانشجویی که درباره حیات طیبه مطالعه کرده، باید درباره سبک زندگی فکر کند. دانشجویی که درباره مسئولیت اجتماعی مطالعه کرده، باید وارد یک پروژه واقعی خدمت اجتماعی شود. این تربیت است. تربیت زمانی اتفاق می‌افتد که دانش از کلاس خارج و وارد زندگی شود.

دکتر رنجبر اظهار داشت: گاهی محتوای ما درست است، اما زبان ما مناسب نیست. جوان امروز با زبان دیگری ارتباط برقرار می‌کند. این به معنای تغییر اصول نیست، به معنای تغییر روش انتقال است. اگر بخواهیم یک حقیقت را منتقل کنیم، باید زبان مخاطب را بشناسیم.

وی افزود: اگر بخواهیم درباره شهادت صحبت کنیم، باید بتوانیم معنای ایثار را برای انسانی توضیح دهیم که شاید مسئله اصلی‌اش آینده شغلی باشد. اگر درباره استقلال صحبت می‌کنیم، باید استقلال را به فناوری، هوش مصنوعی، علم و آینده اقتصادی وصل کنیم. اگر درباره ایمان صحبت می‌کنیم، باید بتوانیم نسبت ایمان و بحران معنا را توضیح دهیم. اگر درباره حجاب، خانواده، اخلاق یا مسئولیت اجتماعی صحبت می‌کنیم، باید بتوانیم مسئله را در متن واقعی زندگی جوان بررسی کنیم؛ چرا که محتوا ثابت می‌ماند، اما زبان انتقال باید هوشمندانه شود.

جنگ نظامی همراه با جنگ شناختی؛ یک جنگ ترکیبی

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی تصریح کرد: جنگ‌های اخیر به ما یک درس مهم دیگر هم داده‌اند. در گذشته، وقتی از امنیت ملی سخن می‌گفتیم، ذهن ما بیشتر به سمت مرزها، ارتش، تجهیزات و نیرو‌های نظامی می‌رفت. امروز اینها همچنان مهم‌اند، اما امنیت ملی یک مؤلفه دیگر نیز دارد: امنیت ذهنی و شناختی جامعه.

وی ادامه داد: جامعه‌ای که هر شایعه‌ای آن را دچار اضطراب می‌کند، جامعه‌ای آسیب‌پذیر است. جامعه‌ای که با یک خبر جعلی دچار خشم می‌شود، آسیب‌پذیر است. جامعه‌ای که نمی‌تواند میان واقعیت و روایت تمایز بگذارد، آسیب‌پذیر است؛ بنابراین تربیت دانشجوی تحلیلگر، بخشی از دفاع ملی است. این در کنار جنگ نظامی مهم است.

وی خاطرنشان کرد: دشمن برای سال جدید برنامه دارد و مواجهه ما با این موضوع تعیین‌کننده است؛ بسا که حتی نتیجه جنگ نظامی را هم تحت تأثیر قرار دهد. از کوچک‌ترین رفتار استاد در کلاس تا ارائه مطالب به صورت ناقص و عدم اقناع دانشجو، می‌تواند مسیر اجرای نقشه مخرب دشمن را تسهیل کند. اما در مقابل، بازخوانی تاریخ سیاسی دیگر کشور‌ها خصوصاً کشور‌هایی که در برابر زیاده‌خواهی‌های آمریکا تسلیم شده‌اند، بازخوانی نتیجه عینی مقاومت، تشریح صف‌آرایی دشمن، تأکید بر انسجام داخلی، بازخوانی تاریخ کشور خصوصاً تاریخ ۲۰۰ سال اخیر و نقش دشمنان خارجی و خائنان داخلی در شکست‌ها و برجسته‌سازی دستاورد‌های انقلاب اسلامی به شیوه درست و جذاب و نه خسته‌کننده، می‌توانند نقشه‌های شوم دشمنان را باطل کنند.

دانشگاه باید انسان تاب‌آور و مقاوم تربیت کند

دکتر رنجبر در پاسخ به این پرسش که تاب‌آوری و مقاومت یعنی چه؟ اظهار داشت: یعنی اگر شکست خوردی، نابود نشوی؛ اگر نقد شدی، فرو نریزی؛ اگر در فضای رسانه‌ای علیه تو موج ایجاد شد، عقل خود را از دست ندهی؛ اگر کشور با بحران مواجه شد، امید خود را از دست ندهی؛ اگر یک پروژه شکست خورد، دوباره شروع کنی؛ اگر شایعه‌ای منتشر شد، قبل از قضاوت بررسی کنی. علاوه بر همه اینها باید توان حمله داشته باشیم! یعنی همیشه منتظر حمله نباشیم تا دفاع کنیم، باید در زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی این ما باشیم که به دشمن حمله می‌کنیم. اینها همه عناصر حیات طیبه‌اند؛ انسانی که تربیت اسلامی می‌شود، انسان شکننده‌ای نیست، انسانی است که می‌تواند در سختی، معنا پیدا کند.

وی در ادامه با مطرح کردن موضوع «نسل جدید را فقط با گذشته پیوند ندهیم؛ او را به آینده وصل کنیم» افزود: گاهی وقتی درباره امام صحبت می‌کنیم، تمام بحث ما گذشته‌محور می‌شود. باید امام را به آینده پیوند بزنیم. امام برای آینده یک جامعه مستقل، پیشرفته، اخلاقی، عدالت‌محور، علمی، مؤمن و آزاد را خواستار بود. امام فقط متعلق به گذشته نیست. امام می‌تواند بخشی از زبان گفت‌وگوی ما درباره آینده باشد.

وی ادامه داد: گاهی ما درس کلاس را برای کسانی طراحی می‌کنیم که از قبل با ما موافق‌اند؛ اما مخاطب اصلی ما باید کسی باشد که سؤال دارد و هنوز قانع نشده است. او دشمن ما نیست، او مخاطب تربیتی ما است. اگر بتوانیم او را با منطق، احترام و گفت‌و‌گو همراه کنیم، کار بزرگی انجام داده‌ایم.

دکتر رنجبر خاطرنشان کرد: اگر دانشجو به استاد اعتماد کند، حتی نقد استاد را می‌پذیرد؛ اگر دانشجو به دانشگاه اعتماد کند، پاسخ دانشگاه را می‌شنود. اما اعتماد با دستور ساخته نمی‌شود؛ با صداقت و با حضور مدیر در میان دانشجویان ساخته می‌شود؛ بنابراین اگر قرار است دانشگاه در برابر جنگ شناختی مقاوم باشد، باید قبل از هر چیز، سرمایه اعتماد خود را تقویت کند.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در ادامه سخنان خود با تأکید بر اینکه «نباید دانشگاه را از جامعه جدا کنیم» اظهار داشت: یکی از خطا‌های بزرگ این است که دانشگاه درباره مردم صحبت کند، اما با مردم زندگی نکند. دانشجو باید مسائل واقعی جامعه را ببیند، باید بداند خانواده ایرانی چه مسئله‌ای دارد، باید مسئله اشتغال را لمس کند، باید مسئله سالمندان، کودکان، محرومان، کارآفرینان و تولیدکنندگان را بشناسد. آن وقت وقتی درباره عدالت، مسئولیت اجتماعی و حیات طیبه صحبت می‌کنیم، این مفاهیم برای او واقعی می‌شوند.

وی افزود: شاید یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های مکتب امام خمینی (ره)، شجاعت در مواجهه با مسائل واقعی باشد بار‌ها از امام شنیدیم که از ملت عذرخواهی کرده بودند، در آخر وصیت‌نامه هم همین معنا وجود دارد؛ بنابراین ما نیز باید از خودمان بپرسیم: چرا بعضی دانشجویان از ما فاصله گرفته‌اند؟ چرا بعضی از آنها حرف ما را نمی‌شنوند؟ چرا بعضی روایت‌های رسانه‌ای برای آنها جذاب‌تر از روایت دانشگاه است؟ چرا بعضی از جوانان احساس می‌کنند کسی آنها را نمی‌فهمد؟ این سؤال‌ها نباید ما را ناراحت کند، بلکه باید ما را به اصلاح وادار کند.

آینده انقلاب، آینده دانشگاه است

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در تبیین محور «آینده انقلاب، آینده دانشگاه است» تصریح کرد: اگر بخواهیم درباره آینده انقلاب اسلامی صحبت کنیم، نمی‌توانیم دانشگاه را کنار بگذاریم. نسل آینده مدیران، دانشمندان، پزشکان، مهندسان، معلمان، کارآفرینان و مسئولان کشور در دانشگاه تربیت می‌شوند؛ بنابراین آینده فکری کشور، تا حد زیادی در کلاس‌های امروز ما شکل می‌گیرد. کلاسی که امروز جدی نمی‌گیریم، ممکن است فردا به یک مسئله ملی تبدیل شود؛ و دانشجویی که امروز به او فرصت گفت‌و‌گو نمی‌دهیم، ممکن است فردا تصمیم‌های مهمی در جامعه بگیرد؛ پس مسئولیت ما بسیار بزرگ است.

وی گفت: امروز بیش از هر زمان دیگری، کشور به استادانی که هم دانشمند باشند و هم مربی نیاز دارد. نسل جدید بیش از آنکه به سخنرانی نیاز داشته باشد، به الگو نیاز دارد. اگر استاد آرامش دارد، دانشجو آرامش می‌آموزد. اگر استاد منصف است، دانشجو انصاف می‌آموزد. اگر استاد اهل گفت‌وگوست، دانشجو گفت‌و‌گو می‌آموزد. اگر استاد در بحران امیدوار است، دانشجو امید می‌آموزد. اگر استاد به کشورش باور دارد، اما مشکلاتش را هم صادقانه می‌بیند، دانشجو نگاه واقع‌بینانه پیدا می‌کند؛ این همان تربیت پنهان دانشگاه است.

دکتر رنجبر در بخش دیگری از سخنان خود اظهار داشت: اگر نگران هستیم که جریان‌های رسانه‌ای دشمن بخواهند دانشگاه را به آشوب بکشانند، که نگرانی درست و بجایی است، باید مراقب باشیم که پاسخ ما ساده‌سازی نباشد. هر دانشجویی که اعتراض دارد، عامل دشمن نیست؛ هر نقدی توطئه نیست؛ هر پرسشی نشانه انحراف نیست. اما در عین حال، هر فراخوانی برای خشونت نیز «اعتراض» نیست.

وی افزود: در واقع هر تخریبی «بیان اعتراض» نیست و هر نفرت‌پراکنی «آزادی بیان» نیست؛ بنابراین وظیفه ما مرزبندی عقلانی است. دانشجو باید این مرز‌ها را بفهمد و بهترین راه، آموزش است. مهم‌ترین کار شما تربیت در کلاس است؛ تربیتی عقلایی و با زبانی دربردارنده همان بشارت و انذار.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در ادامه با تأکید بر اینکه «دانشجو باید بتواند در برابر موج هیجانی بایستد» تصریح کرد: یکی از مهم‌ترین مهارت‌هایی که باید به دانشجو آموزش دهیم، مهارت «مکث» است. در فضای مجازی، همه چیز برای واکنش سریع طراحی شده است، اما انسان عاقل باید صبوری پیشه کند.

وصایای امام باید یک کارگاه انسان‌سازی باشد

وی با تبیین این مفهوم که «وصایای امام باید یک کارگاه انسان‌سازی باشد» بیان کرد: کلاس وصایای امام باید کارگاهی باشد برای تربیت انسان مؤمن، عاقل، پرسشگر، امیدوار، مقاوم، مسئول، اهل گفت‌و‌گو، اهل علم و انسانی که در برابر فریب، تسلیم نمی‌شود.

دکتر رنجبر اظهار داشت: برای اینکه نسل جدید بتواند شناخت جامعی از افکار و سیره عملی امام خمینی (ره) داشته باشد، لازم است محتوای آموزشی به گونه‌ای ارائه شود که اصول و مبانی اندیشه‌های ایشان را برگیرد و مقدمه‌ها و زمینه‌های اعتقادی و تاریخی مسئله بیان شود.

وی افزود: استادی که قرار است درس وصیت‌های امام خمینی (ره) را ارائه کند، باید بداند که این درس یکی از بالاترین دروس معارف است و به ارزش بسیار بالای مطالب آن پی برده باشد؛ استاد باید درک درستی از امام و اندیشه‌های او داشته باشد و در واقع استادی که صحیفه‌خوان است می‌تواند وصیت‌نامه درس دهد.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی ادامه داد: در حال حاضر در برخی از دانشگاه‌ها سوالات درس وصیت‌های امام خمینی به صورت تستی ارائه می‌شود، در حالی که این درس مهم نیاز به تحلیل و تفسیر دارد. تا زمانی که درس وصایا از سوی استادان و مسئولان دانشگاهی جدی گرفته نشود، این درس در بین دانشجویان نیز جایگاه واقعی خود را پیدا نخواهد کرد.

وی در تشریح موضوعات روز و ضروری برای ارائه در این درس خاطرنشان کرد: موضوعات روز اعم از قضیه فلسطین به عنوان موضوع اول جهان اسلام، جنگ‌های اخیر ایران و آمریکا، جنگ عربستان و یمن، رقابت جهانی آمریکا و چین در ابعاد سیاسی، اقتصادی و علمی، ظهور قدرت‌های جدید، فناوری‌های نو و... از مسائلی است که اساتید باید نسبت به تهیه پیوست جامعی برای درس اصلی وصایای امام (ره) و ارائه در کلاس اقدام کنند. اندیشه‌های عبادی سیاسی رهبر شهید امت (رضوان‌الله تعالی علیه) به عنوان ادامه مسیر اندیشه امام خمینی (ره) نیز باید به طور جدی به محتوای کلاسی این درس اضافه شود.

دکتر رنجبر در ادامه افزود: در کلاس‌ها بایستی آموزش داد که جوانان ابزار تولید وحدت هستند و وحدت بستری برای شکوفایی توانمندی‌های جوانان است. شما عزیزان در کلاس با یک موجود بیولوژیک طرف نیستید بلکه با یک واحد استراتژیک روبه رو هستید. شما با مهندسان آینده این کشور طرف هستید و اینان بایستی به جوانان بافندگان وحدت تبدیل شوند، زیرا وحدت ضرورت بقا و امنیت ملی است، لذا درس و دانشگاهی می‌خواهیم که دانشمند تربیت کند، اما نه دانشمند بی‌مسئولیت؛ متخصص تربیت کند، اما نه متخصص بی‌هویت؛ انسان آزاد تربیت کند، اما نه انسان رهاشده؛ و انسان مؤمن تربیت کند، اما نه انسان منزوی و بی‌خبر از جهان.