دو پیششرط توسعه پالایشگاههای کوچکمقیاس/ راز کلید گذار از صنعت پالایش سنتی به صنایع پیشرفته انرژی چیست؟
به گزارش خبرگزاری آنا، صنعت پالایش کشور، به عنوان ستون فقرات زنجیره ارزش انرژی، این روزها در نقطهعطفی بنیادین از گذار از سنت به مدرنیته قرار گرفته است؛ گذاری که نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر برای بقای اقتصادی و رقابتپذیری در تراز جهانی است. در بازاری که کارایی، دقت در عملیات و استانداردسازیِ حداکثری، حرف اول را میزنند، اتکا به زیرساختهای فرسوده و فرآیندهای کلاسیک، دیگر پاسخگوی تقاضاهای پیچیده انرژی نخواهد بود.
امروز، نفوذ تجهیزات نوین، پیادهسازی اتوماسیون هوشمند در پایش فرآیندها و استقرار نظامهای مدیریت دیجیتال، نه تنها حاشیه سود پالایشگاهها را دگرگون کرده، بلکه ضامن امنیت انرژی و تابآوری اقتصادی در برابر نوسانات جهانی است. این گزارش با نگاهی به الزامات فنی و زیرساختی این حوزه، تبیین میکند که چگونه تکنولوژی، به جای توسعه فیزیکیِ صرف، باید به پیشران اصلی رشد در صنعت نفت کشور تبدیل شود تا فاصله میان توان تولیدی و استانداردهای روز دنیا پر شود.
سعید نوریکرم، پژوهشگر و کارشناس حوزه انرژی، در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی آنا، مهمترین مانع توسعه موفق پالایشگاههای کوچکمقیاس را نبود سازوکار مشخص، پایدار و قابل اتکا برای تأمین خوراک دانست و گفت: تا زمانی که سرمایهگذار نسبت به تأمین مستمر خوراک اطمینان نداشته باشد، طبیعی است که انگیزه کافی برای سرمایهگذاری بلندمدت، رعایت استانداردهای فنی و طراحی دقیق پروژه نخواهد داشت.
وی افزود: در شرایط کنونی، در بسیاری از موارد صرفاً مجوز احداث برای این واحدها صادر میشود، اما تضمین روشنی برای تأمین خوراک وجود ندارد؛ در نتیجه سرمایهگذار نیز ناچار میشود برای تأمین نیاز خود به هر منبع در دسترس متوسل شود و این وضعیت میتواند بر کیفیت طراحی واحد، نوع تجهیزات مورد استفاده و حتی کیفیت فرآوردههای تولیدی اثر منفی بگذارد.
وی گفت: اگر از ابتدای مسیر، دولت یا وزارت نفت تعهد مشخصی برای تأمین خوراک ارائه کند، سرمایهگذار نیز ناچار خواهد بود پالایشگاه را دقیقاً متناسب با همان مشخصات فنی طراحی کند؛ در چنین شرایطی امکان تغییر مداوم خوراک یا خروج از استانداردهای تعیینشده از بین میرود و کیفیت اجرای پروژه نیز به شکل محسوسی افزایش مییابد.
وی افزود: این رویکرد علاوه بر کاهش ریسک سرمایهگذاری، میتواند اطمینان بانکها و سایر نهادهای مالی را نیز برای ورود به فرآیند تأمین مالی افزایش دهد، زیرا یکی از مهمترین دغدغههای سرمایهگذاران و اعتباردهندگان، ابهام درباره استمرار تأمین خوراک است.
اصلاح مجوزها حلقه مفقوده تنظیمگری صنعت
این کارشناس حوزه انرژی با تأکید بر ضرورت اصلاح فرآیند صدور موافقت اصولی و مجوزهای بهرهبرداری اظهار داشت: صرف صدور مجوز برای احداث یک واحد پالایشی کافی نیست، بلکه باید همزمان مجموعهای از الزامات فنی، اقتصادی و اجرایی نیز تعریف شود تا سرمایهگذار از همان ابتدا بداند چه محصولی قرار است تولید کند، خوراک خود را از چه مسیری تأمین کند، چه استانداردهایی را رعایت کند و بازار مصرف محصول نهایی او چگونه خواهد بود.
وی گفت: اگر این سازوکار بهدرستی طراحی و اجرا شود، هم سرمایهگذار نسبت به آینده پروژه اطمینان بیشتری پیدا میکند و هم دستگاههای نظارتی میتوانند عملکرد واحدها را بر اساس شاخصهای مشخص، شفاف و قابل سنجش ارزیابی کنند.
وی افزود: واقعیت این است که شماری از واحدهای موجود به دلیل نداشتن استانداردهای لازم، حتی در بازار داخلی نیز با مشکل فروش محصولات خود مواجه هستند، زیرا زمانی که کیفیت فرآوردههای تولیدی با استانداردهای مورد نیاز انطباق نداشته باشد، طبیعی است که بازار نیز از آن استقبال نکند و در نتیجه سرمایهگذاری انجامشده بازدهی مناسبی نداشته باشد.
وی گفت: همین مسئله یکی از دلایل شکلگیری نگاه منفی نسبت به برخی پالایشگاههای کوچکمقیاس است، در حالی که مشکل اصلی، خود ایده این پالایشگاهها نیست، بلکه نبود استاندارد، نظارت مؤثر و چارچوب روشن برای فعالیت این واحدهاست.
تغییر خوراک چالش فنی، نه تصمیم اداری
نوریکرم با اشاره به برخی پیشنهادها درباره استفاده از خوراکهای متنوع در پالایشگاههای کوچکمقیاس تصریح کرد: گاهی مطرح میشود که یک واحد پالایشی بتواند انواع مختلف خوراک را دریافت و فرآوری کند، اما باید توجه داشت که از منظر مهندسی، چنین تغییری بهسادگی امکانپذیر نیست.
وی افزود: هر پالایشگاه بر اساس ویژگیهای مشخص یک نوع خوراک طراحی میشود و نوع تجهیزات، فرآیندهای عملیاتی، شرایط بهرهبرداری و حتی آرایش واحدهای مختلف آن نیز بر مبنای خصوصیات همان سیال شکل میگیرد؛ بنابراین اگر نوع خوراک تغییر کند، ممکن است بخش قابل توجهی از تجهیزات، فرآیندها و حتی طراحی کلی واحد نیازمند اصلاح یا بازطراحی شود.
وی گفت: به همین دلیل، انتخاب خوراک از همان ابتدای پروژه اهمیت بسیار زیادی دارد و نباید پس از احداث واحد، به دنبال تغییرات اساسی در آن بود، زیرا این رویکرد هم هزینهزا است و هم میتواند پایداری فنی و اقتصادی پروژه را با اختلال مواجه کند.
بخش خصوصی در انتظار مدل پایدار سیاستی
این پژوهشگر حوزه انرژی با بیان اینکه لزوماً نیازی به سرمایهگذاری مستقیم دولت در این بخش وجود ندارد، خاطرنشان کرد: آنچه بیش از تزریق مستقیم منابع دولتی اهمیت دارد، ایجاد یک بستر مطمئن، شفاف و پیشبینیپذیر برای حضور بخش خصوصی است.
وی افزود: اگر دولت بتواند الگوی مشخصی برای طراحی پالایشگاهها تدوین کند، تعهد خوراک ارائه دهد، مشوقهای قانونی مناسب در نظر بگیرد و فرآیند صدور مجوزها را ساماندهی کند، بخش خصوصی نیز با اطمینان بیشتری وارد این حوزه خواهد شد.
وی گفت: حتی مشوقهایی مانند قانون تنفس خوراک نیز زمانی میتوانند اثربخش باشند که در قالب یک مدل جامع، باثبات و پایدار اجرا شوند، زیرا سرمایهگذار بیش از هر چیز به ثبات قوانین، قابلیت پیشبینی و چشمانداز روشن آینده پروژه نیاز دارد.
انتهای پیام/
