ملائکه: با دیدن تیترهایی مانند «انقلاب در پزشکی» باید محتاط بود
به گزارش خبرنگار آنا، علی ملائکه، سردبیر سامانه «علمخوان»، در مراسم رونمایی از این سامانه با تأکید بر اهمیت سواد رسانهای در حوزه سلامت اظهار کرد: جذابیت خبری نباید باعث گمراهی مخاطبان شود. گستره مخاطبان اخبار پزشکی افزایش یافته و بسیاری از افراد بهاصطلاح آگاه هستند، اما همچنان ممکن است در برابر تیترهای هیجانی دچار خطا شوند.
وی افزود: وقتی تیتر خبری با عباراتی مانند «انقلاب در پزشکی» یا «کشف شگفتانگیز» آغاز میشود، مخاطب باید محتاط باشد؛ چراکه پیشرفت واقعی در پزشکی اصولاً روندی تدریجی دارد و کمتر بهصورت ناگهانی و انقلابی رخ میدهد.
ملائکه ادامه داد: یکی از نخستین نکاتی که در خواندن اخبار علمی باید به آن توجه کرد، نوع پژوهش است. آیا مطالعه روی انسان انجام شده یا در مرحله حیوانی و آزمایشگاهی است؟ مطالعات حیوانی مقدماتی محسوب میشوند و تا زمانی که پژوهش در انسان تکرار و تأیید نشود، نمیتوان درباره اثربخشی قطعی آن سخن گفت.
وی تصریح کرد: حتی در مطالعات انسانی نیز باید بررسی شود که میزان اثرگذاری درمان چه اندازه بوده است. برای مثال، اگر دارویی طول دوره بیماری را تنها یک روز از یک دوره یکماهه کاهش دهد، باید پرسید این میزان کاهش تا چه حد از نظر بالینی اهمیت دارد.
سردبیر سامانه «علمخوان» با اشاره به اهمیت عوارض جانبی گفت: در ارزیابی یک پژوهش باید دید عوارض دارو یا روش درمانی بررسی شده یا خیر. گاهی ممکن است اثربخشی وجود داشته باشد، اما شدت عوارض بهگونهای باشد که استفاده از آن از نظر اخلاقی یا بالینی قابل توجیه نباشد.
ملائکه تأکید کرد: هیچ پژوهش واحدی حقیقت نهایی را بیان نمیکند. نتایج یک مطالعه باید در پژوهشهای دیگر تکرار شود تا بتوان با اطمینان بیشتری درباره آن سخن گفت. علم فرآیندی تدریجی و مبتنی بر انباشت شواهد است.
وی افزود: مخاطبان باید بررسی کنند که خبر منتشرشده به یک مجله علمی معتبر وابسته است یا صرفاً در شبکههای اجتماعی منتشر شده است. آیا مقاله مورد نظر داوری همتا شده است؟ یعنی آیا پیش از انتشار، کارشناسان مستقل آن را ارزیابی کردهاند یا خیر؟
ملائکه ادامه داد: حجم نمونه یکی از شاخصهای مهم کیفیت پژوهش است. هرچه تعداد شرکتکنندگان بیشتر باشد، معمولاً نتایج از اعتبار آماری بالاتری برخوردار است. مطالعهای که بر تعداد محدودی انجام شده، ممکن است نتایج قابل تعمیم نداشته باشد.
وی با اشاره به یکی از خطاهای رایج در تفسیر اخبار پزشکی گفت: باید میان همبستگی (Correlation) و رابطه علّی (Causation) تفاوت قائل شد. بسیاری از پژوهشها تنها نشان میدهند دو عامل با هم ارتباط دارند، اما این به معنای آن نیست که یکی علت دیگری است. ممکن است عامل سومی بر هر دو اثر گذاشته باشد.
ملائکه بیان کرد: در پژوهشهای پزشکی معمولاً از «معناداری آماری» سخن گفته میشود. ممکن است کاهش فشار خون با یک دارو از نظر آماری معنادار باشد، اما این پرسش باقی است که آیا این کاهش از نظر بالینی نیز اهمیت دارد یا خیر. این تفاوت باید در خبر بهدرستی توضیح داده شود تا مخاطب دچار برداشت نادرست نشود.
وی تأکید کرد: تقویت نگاه انتقادی به اخبار سلامت، یکی از اهداف اصلی سامانه «علمخوان» است تا مخاطبان بتوانند با درک دقیقتر مفاهیم علمی، از گمراهی در برابر تیترهای هیجانی مصون بمانند.
انتهای پیام/
