اعلام آمادگی وزارت علوم برای همکاری علمی ایران و روسیه در حوزه هوش مصنوعی

به گزارش خبرگزاری آنا، سیداحمدرضا خضری، در نشست «هوش مصنوعی و میراث اسلامی، روش‌شناسی، اخلاق و ابزارها» که در محل موزه کرملین کازان برگزار شد، حول محور هوش مصنوعی و مطالعات سیره نبوی؛ فرصت‌ها و چالش‌ها به بیان سخنرانی پرداخت.

وی اظهار داشت: جای بسی خوشحالی است که امروز در شهری نفس می‌کشیم که روزگاری یکی از بزرگ‌ترین کانون‌های گسترش معارف و اندیشه‌های دینی و اسلامی، از جمله قرآن و میراث اسلامی بوده و ایران‌شناسی نوین و علمی نیز از همین شهر در کشور روسیه آغاز شده است.

وی در تشریح اهمیت و ضرورت «هوش مصنوعی» گفت: ما امروزه از کاربرد هوش مصنوعی ناگزیریم؛ این یک فرآورده بشری است که برای ادامه زندگی و حیات، همگان به آن نیازمندیم و می‌توان آن را یکی از دستاورد‌های پرافتخار و فراموش‌نشدنی بشر به حساب آورد. البته آنچه بشر تاکنون در این زمینه به دست آورده، آغاز راه است و از این پس دستاورد‌های آن بیشتر نیز خواهد شد.

مشاور وزیر علوم خاطرنشان کرد: با این‌همه باد دقت کرد این دستاورد مهم بشری یک چاقوی دولبه است؛ این چاقوی دولبه، همان‌طور که می‌تواند فواید بسیاری برای ما داشته باشد، می‌تواند خطرات بزرگی نیز برای زندگی انسان به همراه داشته باشد.

خضری با اشاره به اینکه امسال یک هزار و پانصدمین سال زادروز پیامبر رحمت و معنویت است، ادامه داد: خطر هوش مصنوعی برای تاریخ و سیره نبوی می‌تواند بزرگ‌تر از هر موضوع دیگری باشد. زیرا ممکن است هوش مصنوعی بر مبنای داده‌های خودساخته به بازسازی سیره پیامبر یا بازسازی تاریخ بپردازد؛ تاریخی که مسلماً به ظهور رسیده و پایان یافته و قابل تکرار نیست. تاریخ همان است که رقم خورده و اگر آن را به هر شکل دیگری روایت کنیم، آن را تحریف کرده‌ایم.

وی با بیان اینکه هوش مصنوعی زمینه‌های بسیاری برای تحریف تاریخ دارد تصریح کرد: عادی‌سازی تحریف تاریخ، نخستین خطری است که هوش مصنوعی متوجه ما می‌کند. فرض کنید در بازسازی تاریخ گذشته باید حتماً به منابع مراجعه کنیم و هیچ‌کس بر اساس ذهنیات خود نمی‌تواند گذشته را بازسازی کند؛ اما هوش مصنوعی با ذهنیات خودش تاریخ را بازسازی می‌کند و نسخه‌ای از تاریخ جعلی به ما می‌دهد؛ تاریخی که اتفاق نیفتاده است. این موضوع در باب آدم‌های عادی چندان مهم نیست، اما در باب کسی مثل پیامبر اکرم (ص) که پیشوای ماست و رفتار ما مستند به سیره اوست، بسیار خطرناک‌تر است.

خضری افزود: مشکل دیگری که با هوش مصنوعی داریم، تأثیر روانی و اجتماعی ساخته‌های آن بر مخاطبان است. هوش مصنوعی می‌تواند واقعیت ساختگی را به نسل‌های آینده القا کند، روایت‌های جهت‌دار بسازد، تحریف فرهنگی ایجاد کند، باور‌های قوم‌گرایانه و مذهب‌گرایانه را تقویت کند، اعتماد به منابع آکادمیک و علمی را تضعیف کند، مرز میان تخیل و واقعیت را بشکند و یا ما را به سمت تخیل در برابر واقعیت ببرد. این فناوری می‌تواند تاریخ عامه‌پسند تولید کند، نه تاریخ عالم‌پسند، و در روایت تاریخی دستکاری سیاسی انجام دهد. هوش مصنوعی در واقع از کانتکست تاریخی کاربری که به آن اطلاعات می‌دهد و از آن اطلاعات می‌خواهد، تأثیر می‌پذیرد؛ بنابراین اگر همه این موارد برای جامعه ما خطرناک است، آن‌گاه که به سیره پیامبر و تاریخ مقدس می‌رسد، خطرناک‌تر خواهد بود.

مشاور وزیر علوم بیان کرد: باید یادمان باشد که هوش مصنوعی یک ابزار است؛ ابزاری که چاره‌ای جز استفاده از آن نداریم. هوش مصنوعی یک مرحله پیش‌تر و پیشرفته‌تر از کامپیوتر است. با اینهمه هر ابزاری در طول تاریخ، ولو ابزار‌های مقدس، مورد سوءاستفاده قرار گرفته‌اند؛ حتی از قرآن کریم نیز ممکن است برخی سوءاستفاده کرده باشند

خضری در پاسخ به این پرسش که با وجود چنین واقعیتی «چه باید کرد؟» گفت: ما با هوش مصنوعی به عنوان یک ضرورت روبه‌رو هستیم و راهی جز استفاده و بهره‌برداری از آن نداریم. اما لازم است از افسارگسیختگی این سامانه هوشمند جلوگیری شود و دارای چهارچوب‌های قانونی قرار گیرد. بر همین اساس لازم است محتوا‌های تولیدشده توسط هوش مصنوعی را در زندگی‌مان برچسب‌گذاری کنیم؛ برچسب‌هایی مانند «بازسازی فرضی»، «غیرقابل استناد» و «بازسازی بر پایه داده‌های تخیل یک کاربر».

وی ادامه داد: همچنین باید به کاربران خود آموزش تفکر انتقادی بدهیم؛ یعنی کاربر نباید هر چیزی را که هوش مصنوعی به او ارائه می‌دهد، سربسته و دربسته بپذیرد. این موضوع در علوم تاریخی بسیار خطرناک است. باید درباره داده‌های هوش مصنوعی، هرچند چشم‌نواز و ظاهراً فریبنده، به نسل خود یاد بدهیم که فریب ظاهر آن را نخورند.

خضری تأکید کرد: بایسته است تاریخ‌نگاران در این موضوع مشارکت علمی داشته باشند. همان‌طور که برای ساخت یک سریال یا فیلم تاریخی، مشاور تاریخی تعیین می‌شود، داده‌های هوش مصنوعی نیز باید از زیر نظر مورخان بگذرند. این کاری دشوار است، اما چاره‌ای جز این نیست. همچنانکه تولیدکنندگان هوش مصنوعی و داده‌های آن باید در قبال جامعه مسئولیت‌پذیر باشند و قوانین و مقررات لازم در این زمینه تدوین شود.

وی در جمع‌بندی سخنان خود گفت: به نظر می‌رسد هوش مصنوعی که زاده دست بشر است، دارد به‌آرامی به قاتل بشر تبدیل می‌شود؛ این هشدار را خود پدیدآورندگان این پدیده، امثال ایلان ماسک نیز، داده‌اند. هوش مصنوعی شغل آدم‌ها را از آنها می‌گیرد، به حریم خصوصی‌شان تجاوز می‌کند، نابرابری اجتماعی را پدید می‌آورد، سلامت انسان را به خطر می‌اندازد، جعل را گسترش می‌دهد و مجاز را جانشین حقیقت می‌کند. بنابراین، هوش مصنوعی اگر بی‌قانون و افسارگسیخته باشد، می‌تواند زندگی بشر را به خطر بیندازد. در این صورت، نه‌تنها رنج‌های آدم‌ها را کم نمی‌کند، بلکه بر رنج‌های آنان اضافه خواهد کرد و عدالت اجتماعی را به خطر خواهد انداخت. پس بر ما انسان‌هاست که در این زمینه چاره‌ای بیاندیشیم.

اعلام آمادگی وزارت علوم برای همکاری علمی ایران و روسیه در حوزه هوش مصنوعی

مشاور وزیر علوم در پایان سخنان خود، با اشاره به برگزاری هفته فرهنگی ایران و روسیه، گفت: دو کشور از دستاورد‌های علمی ارزشمند و ظرفیت‌های گسترده‌ای برخوردارند و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری آمادگی دارد در هفته علم ایران که در آینده برگزار خواهد شد و از دانشمندان روسی نیز برای حضور در آن دعوت می‌شود، میزبان نمایندگانی از دانشگاه کازان باشد.

وی افزود: همچنین قرار است سند همکاری‌های علمی مشترک دو کشور تدوین شود. ایران و روسیه به‌عنوان دو کشور برخوردار از فناوری‌های برجسته در حوزه هوش مصنوعی، می‌توانند به جامعه جهانی پیشنهاد دهند که برای این فناوری، قوانین و مقررات متناسب و مشخصی تدوین شود.

خضری خاطرنشان کرد: این موضوع می‌تواند به‌عنوان یکی از محور‌های دستور کار هفته علم ایران، که روسیه نیز در آن مشارکت خواهد داشت، و همچنین در سند همکاری‌های علمی دو کشور، دنبال شود.

وی تأکید کرد: ما به نوبه خود آمادگی خود را برای همکاری اعلام می‌کنیم و امیدواریم بشر بتواند از دستاورد‌های علمی خود به‌درستی و در مسیر شایسته و بایسته بهره‌برداری کند.