گذر از غول‌های متمرکز به شبکه‌های چابک فناورانه/ پارادایم نوین توسعه صنعت فولاد با تکیه بر دانش بومی

به گزارش خبرگزاری آنا؛ صنعت فولاد جهان در حال عبور از عصر ساختار‌های عظیم و کندِ متمرکز به سوی اکوسیستمی از شبکه‌های هوشمند و فناورانه است. در ایران نیز، حرکت به سوی این پارادایم نوین، دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی برای بقا و رقابت است. تکیه بر دانش بومی در کنار بازآرایی ساختار‌ها به سمت چابکی، کلیدواژه‌هایی هستند که می‌توانند صنعت فولاد کشور را از یک تولیدکننده سنتی به قطب فناورانه در منطقه تبدیل کنند.

مدل‌های سنتیِ توسعه که بر پایه ساختار‌های متمرکز و سنگین بنا شده بودند، در دنیای پرشتاب امروز به تدریج کارایی خود را از دست می‌دهند. اکنون صنعت فولاد ایران در یک بزنگاه تاریخی قرار دارد؛ جایی که «شبکه‌سازی فناورانه» جایگزین «غول‌های متمرکز» می‌شود. گزارش حاضر به بررسی این پارادایم نوین می‌پردازد که چگونه با اتکا به نخبگان و دانش بومی، می‌توان زیرساخت‌های فولادی کشور را به بازو‌هایی چابک، انعطاف‌پذیر و رقابت‌جو تبدیل کرد.

تغییرات بنیادین در صنعت فولاد ایران آغاز شده است؛ تغییری که از عبور از غول‌های متمرکز و حرکت به سوی شبکه‌های کوچک، اما فوق‌هوشمند فناورانه حکایت دارد. این رویکرد جدید که با اتکا به توان داخلی و خلاقیت متخصصان ایرانی شکل گرفته، نویدبخش دوران تازه‌ای است که در آن «سرعت عمل» و «تطبیق‌پذیری»، جایگزین ساختار‌های حجیم و کم‌تحرک شده و مسیر توسعه فولاد ایران را هموارتر از همیشه می‌سازد.

نقشه راه جدید صنعت فولاد ایران با تکیه بر دانش بومی

در حالی که صنعت فولاد ایران با عبور از چالش‌های اخیر، مسیر بازیابی توان تولیدی خود را آغاز کرده است، کارشناسان این حوزه معتقدند ایران با تکیه بر ظرفیت‌های فنی داخلی، نه تنها در بازسازی واحد‌ها خودکفاست، بلکه با تمرکز بر تولید فولاد‌های آلیاژی خاص، آماده رقابت با پیشرفته‌ترین صنایع جهانی است.تغییر ریل سرمایه‌گذاری‌ها از تولیدات معمولی به سمت محصولات نهایی و فولاد‌های خاص، نقشه راه جدید صنعت فولاد ایران است. عضو انجمن تولیدکنندگان فولاد ضمن تأکید بر توانمندی منحصر‌به‌فرد کشور در تولید آلیاژ‌های پیچیده، از برنامه بازگشت قدرتمندانه این صنعت به مدار تولید با تکیه بر دانش بومی در افق سه ساله خبر داد.

صنعت فولاد ایران که اکنون در فرآیند بازسازی واحد‌های آسیب‌دیده قرار دارد، با بهره‌گیری از توان مهندسی داخلی بدون نیاز به وابستگی خارجی، مسیر توسعه خود را با سرعتی مضاعف پی می‌گیرد. به گفته فعالان این حوزه، ایران با تکیه بر دانش فنی بومی، نه‌تنها محدودیت‌های پیش‌رو را کنار می‌زند، بلکه در حال تغییر جهت‌گیری به سمت تولید محصولات نهایی با ارزش‌افزوده بالا برای تسخیر بازار‌های جهانی است.

در این رابطه احمد دنیا نور، عضو انجمن تولیدکنندگان فولاد، در گفت‌و‌گو با خبرنگار اقتصادی آنا با اشاره به حملات اخیر دشمن به برخی زیرساخت‌های صنعتی کشور، تأکید کرد: زنجیره معدن و تولید سنگ‌آهن کشور همچنان فعال است و وقفه‌ای در این بخش ایجاد نشده است، اما برخی واحد‌های بزرگ ذوب فولاد هدف حملات قرار گرفته‌اند.

وی با اشاره به شرایط فعلی صنعت فولاد کشور اظهار کرد: خوشبختانه در بخش تولید سنگ‌آهن و زنجیره معادن مشکل خاصی نداریم و فعالیت‌ها متوقف نشده است، اما متأسفانه واحد‌های ذوب مورد هدف قرار گرفتند؛ از جمله فولاد مبارکه و فولاد خوزستان که آسیب دیدند.

دنیا نور درباره سهم این واحد‌ها در ظرفیت تولید کشور توضیح داد: فولاد مبارکه حدود ۵ میلیون تن ظرفیت داشت و فولاد خوزستان نیز بخش قابل توجهی از ظرفیت ذوب کشور را پوشش می‌داد. طبیعتاً آسیب به این واحد‌ها می‌تواند روی بخش‌هایی از زنجیره تولید اثرگذار باشد.

واحد‌های کوچک‌مقیاس تاب‌آوری بیشتری دارند

عضو انجمن تولیدکنندگان فولاد در ادامه با اشاره به وضعیت واحد‌های خصوصی و کوچک‌مقیاس صنعت فولاد گفت: واحد‌های کوچک‌مقیاس به دلیل ساختار متفاوت و پراکندگی بیشتر، از نظر تاب‌آوری شرایط بهتری دارند و طبیعتاً هدف قرار دادن آنها برای دشمن دشوارتر است.

وی افزود: بخش عمده این واحد‌ها خصوصی هستند و ارتباط مستقیمی با دولت یا مجموعه‌های شبه‌دولتی ندارند؛ به همین دلیل در شرایط فعلی تا حدود زیادی در امان مانده‌اند و خوشبختانه وضعیت بهتری دارند.

دنیا نور در توضیح پیوند صنعت فولاد با علم و فناوری گفت: اگر بخواهیم آینده این صنعت را تضمین کنیم، دیگر نمی‌توانیم فقط با منطق ظرفیت نصب‌شده و تولید شمش جلو برویم؛ امروز محور تصمیم‌گیری باید دانش‌فنی، مهندسی پیشرفته و مدل‌های جدید طراحی صنعتی باشد. در دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی ما سال‌ها روی فولاد‌های آلیاژی خاص، شبیه‌سازی فرایند‌های ذوب و نورد، و معماری واحد‌های کوچک‌مقیاس کار شده، اما این دستاورد‌ها به‌اندازه کافی وارد ساحت سیاست‌گذاری نشده است. 

وی تصریح کرد: اگر شبکه‌ای از واحد‌های چابک و فناوری‌محور بر مبنای همین مطالعات دانشگاهی شکل بگیرد، هم ریسک‌پذیری کشور در برابر تهدیدات کاهش می‌یابد، هم می‌توانیم در تولید فولاد‌های پیشرفته‌ای که رقبای جهانی به‌زحمت به آنها دست پیدا می‌کنند، مزیت علمی و تکنولوژیک خود را به صادرات پایدار و ارزش افزوده واقعی تبدیل کنیم.

ضرورت تغییر رویکرد در ساخت واحد‌های فولادی

دنیا نور با تأکید بر لزوم بازنگری در ساختار توسعه صنعت فولاد کشور تصریح کرد: واقعیت این است که در حوزه پدافند غیرعامل، یکی از مهم‌ترین درس‌هایی که باید بگیریم این است که دیگر نباید واحد‌های بسیار بزرگ و متمرکز مشابه فولاد مبارکه یا فولاد خوزستان احداث کنیم.

وی ادامه داد: باید به سمت واحد‌های جمع‌وجورتر و تک‌محصولی حرکت کنیم تا اگر حادثه‌ای رخ داد، کل زنجیره یک محصول خاص دچار آسیب نشود. این مسئله یکی از الزامات آینده صنعت فولاد کشور است.

این فعال صنعت فولاد همچنین با اشاره به لزوم تقویت زیرساخت‌های دفاعی و حفاظتی صنایع کشور خاطرنشان کرد: متأسفانه هرچقدر در حوزه آفندی توانمند هستیم، در حوزه پدافندی هنوز ضعف‌هایی داریم و همین مسئله موجب شد صنعت فولاد کشور چنین تجربه تلخی را پشت سر بگذارد.

تمرکز آینده صنعت فولاد بر محصولات نهایی و فولاد‌های خاص

عضو انجمن تولیدکنندگان فولاد، با اشاره به فرصت‌های پیش روی صنعت فولاد کشور برای توسعه زنجیره ارزش اظهار کرد: پس از بازسازی واحد‌های بزرگ ذوب، یکی از مهم‌ترین اقداماتی که باید در دستور کار قرار گیرد، حرکت به سمت تولید محصولات نهایی و فولاد‌های آلیاژی خاص است.

وی افزود: ایران ظرفیت بالایی در این حوزه دارد. ما اکنون نیز کارخانه فولاد آلیاژی داریم و توانایی تولید بسیاری از فولاد‌های خاص را در اختیار داریم؛ محصولاتی که حتی برخی کشور‌های صنعتی دنیا نیز به‌راحتی امکان تولید آنها را ندارند.

دنیا نور تأکید کرد: ما باید سرمایه‌گذاری‌ها را به سمت تولید فولاد‌های خاص و محصولات نهایی سوق دهیم تا بتوانیم در بازار‌های جهانی حرفی برای گفتن داشته باشیم و ارزش افزوده بیشتری از ذخایر معدنی کشور به دست آوریم.

بازسازی واحد‌های آسیب‌دیده با توان داخلی انجام می‌شود

وی درباره روند بازسازی واحد‌های آسیب‌دیده نیز گفت: خوشبختانه بخش عمده فرآیند بازسازی این واحد‌ها مبتنی بر توان داخلی است و وابستگی زیادی به خارج از کشور وجود ندارد.

عضو انجمن تولیدکنندگان فولاد در پایان ابراز امیدواری کرد: صنعت فولاد کشور می تواند در مدت زمان نسبتاً کوتاهی شرایط را به حالت عادی بازگرداند و پیش‌بینی می‌کنیم با اتکا به توان فنی و مهندسی داخلی، بازسازی این واحد‌ها ظرف حدود سه سال آینده انجام شود و صنعت فولاد کشور با قدرت بیشتری به مسیر توسعه بازگردد.