آنا گزارش میدهد
گفتوگوی آناتک با استاد و پژوهشگر «دانشگاه سنتاندروز» درباره تخیل حیوانات
سالها تخیل به عنوان یکی از ویژگیهای بنیادین و منحصربهفرد انسان شناخته میشد؛ تواناییای که به ما اجازه میدهد فراتر از «اینجا و اکنون» فکر کنیم و جهانهایی را تصور کنیم که وجود خارجی ندارند. اما اکنون مطالعهای تازه که در مجله Science منتشر شده است، نشان میدهد یک بونوبوی آموزش دیده به نام «کانزی» توانسته در شرایط آزمایشگاهی بازی وانمودی انجام دهد و محل اشیای خیالی مانند آبمیوه یا انگور را به درستی تشخیص دهد.
در گفتوگوی پیشروی آناتک با دکتر «آمالیا باستوس» (Amalia Bastos)، نویسنده همکار این پژوهش و پژوهشگر سابق فوقدکتری در دانشگاه «جانز هاپکینز» که اکنون در دانشگاه «سنت اندروز» اسکاتلند تدریس میکند درباره این پژوهش صحبت کردیم.
«آمالیا باستوس» (Amalia Bastos)
چه چیزی الهامبخش شما شد تا بررسی کنید آیا میمونهای انساننما (Apes) واقعا میتوانند موقعیتهای وانمودی را درک کنند؟
چند سال پیش پژوهشی از «هایدی لین»، «پاتریشیا گرینفیلد» و «سو ساویج-رامبو» منتشر شد که در آن نویسندگان چندین روایت از رفتارهایی گردآوری کرده بودند که شبیه بازی وانمودی در میان «کانزی» و چند بونوبو و شامپانزه دیگر به نظر میرسید؛ مانند «خوردن» بلوبری از داخل یک عکس یا «غذا دادن» به یک عروسک.
همچنین روایتهایی از وانمود در میمونهای وحشی وجود دارد. برای مثال، دیده شده که شامپانزههای ماده در طبیعت «عروسکهای کُندهای» را با خود حمل میکنند و مانند نوزاد با آن رفتار میکنند. اما اگر این میمونها به دلایل دیگری چنین رفتارهایی نشان میدادند چه؟ شاید آنها زمانی که درباره واقعیت دچار سردرگمی هستند، رفتاری شبیه به وانمود کردن بروز میدهند یا صرفا در حال تقلید از رفتار پژوهشگر باشند. هدف این مطالعه آن بود که مشخص شود آیا یک میمون آموزشدیده از نظر زبانی و پرورش یافته در فرهنگ انسانی؛ مانند «کانزی»، میتواند وانمود کردن را در شرایط آزمایشگاهی کاملا کنترل شده درک کند یا نه.
آیا میتوانید بگویید «بازی وانمودی» یا «بازنمایی ثانویه» به چه معناست و چرا اهمیت دارد؟
وانمود کردن فقط یکی از راههایی است که مغز میتواند امکانهایی فراتر از «اینجا و اکنون» را تصور کند (یعنی داشتن یک بازنمایی ثانویه). این توانایی مستلزم آن است که حیوان فراتر از آنچه در لحظه تجربه میکند، میبیند یا لمس میکند، فکر کند. از این رو، این یافته به مجموعه رو به رشدی از دادهها اضافه میشود که نشان میدهند حیوانات در موقعیتهای مختلف میتوانند تخیل داشته باشند؛ برای مثال زمانی که برای آینده برنامهریزی میکنند یا درباره آنچه فرد دیگری ممکن است فکر کند استدلال میکنند.
چرا «کانزی» را برای این مطالعه انتخاب کردید و چه چیزی او را به آزمودنی منحصربهفردی تبدیل میکند؟
«کانزی» میمون بسیار ایدهآلی برای آزمودن این پرسش بود؛ زیرا صدها واژه انگلیسی گفتاری را درک میکرد. برخلاف بیشتر میمونها، میشد از «کانزی» سوال پرسید و او مطابق آن پاسخ میداد، که نشان میدهد بخش زیادی از آنچه را که به او گفته میشد میفهمید. این ویژگی به ما اجازه داد وانمود کردن (تظاهر) را در «کانزی» همان طور آزمایش کنیم که در کودکان خردسال آزمایش میکنیم؛ یعنی با پرسیدن اینکه اشیای خیالی کجا هستند. میمونهایی که کمتر در فرهنگ انسانی پرورش یافتهاند ممکن است چنین نشانههای کلامی را درک نکنند و همین موضوع مطالعه تخیل و وانمود را در آنها دشوارتر میکند.
کانزی، شامپانزه کوتوله آموزش دیده - عکس: Ape Initiative
آیا میتوانید به طور خلاصه توضیح دهید آزمایش «آبمیوه خیالی» چگونه کار میکرد؟
در آزمایشهای اصلی، از «کانزی» خواسته میشد محل آبمیوه وانمودی یا انگور خیالی را نشان دهد، اما در واقع او میان ظرفهای خالی انتخاب میکرد. توانایی او در انتخاب درست نشان میداد که میتواند همراهی کند و اشیای وانمودی را دنبال کند.
چگونه احتمال این را رد کردید که «کانزی» فکر کرده باشد واقعا آبمیوهای در فنجان وجود دارد؟
برای اطمینان از اینکه او اشتباها تصور نکرده باشد واقعا آبمیوه یا انگوری در یکی از ظرفها وجود دارد، یک وضعیت کنترل اجرا کردیم. در این حالت، او میان یک فنجان آبمیوه واقعی و یک فنجان آبمیوه خیالی انتخاب میکرد و از او پرسیده میشد کدام را میخواهد. «کانزی» به طور پیوسته آبمیوه واقعی را انتخاب کرد و این نشان داد که میتواند آبمیوه واقعی را از خیالی تشخیص دهد.
این نوع مطالعات چگونه میتواند نگاه ما را به زندگی ذهنی درونی حیوانات تغییر دهد؟
فکر میکنم این کشف یک بار دیگر نشان میدهد حیوانات زندگی ذهنی درونی غنیتری دارند از آنچه شاید در ابتدا تصور میکردیم و قادر به کارهای بیشتری هستند. امیدوارم هرچه بیشتر ذهن حیوانات دیگر را بفهمیم، بتوانیم درباره ذهن خودمان و جایگاهمان در این جهان بیشتر فروتن باشیم.
گامهای بعدی پژوهش شما در این حوزه چیست؟
اگر «کانزی» هنوز زنده بود، دوست داشتیم مطالعاتی انجام دهیم که در آن او خودش وانمود کند، نه اینکه فقط رفتارهای وانمودی پژوهشگر را مشاهده کند. اما چون این دیگر ممکن نیست، گامهای بعدی ما احتمالا بر اصلاح روشهای پژوهشی تمرکز خواهد داشت تا این پدیده و توانایی را در میمونهایی کمتر پرورش یافته در فرهنگ انسانی بررسی کنیم. ما در حال فکر کردن به ایدههایی هستیم که شاید در آینده بتوان از فناوری ردیابی چشم برای این منظور استفاده کرد.
انتهای پیام/
