شکست پروژه فرسایش امنیتی در جغرافیای انسجام
بازخوانی اقتدار ملی در بیانات رهبر انقلاب
نسخههای نئولیبرالی در جزایر امن تکنوکراتها؛
در سالمندی کیفیت دوستیها افزایش پیدا میکند
پژوهشهای روانشناسی نشان میدهد با افزایش سن، نگاه انسان به روابط تغییر میکند. بسیاری از سالمندان بهجای گسترش دایره آشنایان، بر چند دوستی صمیمی تمرکز میکنند که بیشترین حس معنا، حمایت عاطفی و آرامش را فراهم میکند. دانشمندان این تغییر را نتیجه دگرگونی در اولویتهای ذهنی میدانند؛ زمانی که کیفیت ارتباط از تعداد آن مهمتر میشود. همین تمرکز بر روابط عمیقتر میتواند احساس رضایت از زندگی را افزایش دهد و حتی با سلامت بهتر در سالهای سالمندی همراه باشد.
برای فهم این تغییر، باید به یکی از مهمترین نظریههای روانشناسی سالمندی رجوع کرد؛ «نظریه انتخاب اجتماعی–هیجانی» (Socioemotional Selectivity Theory). این نظریه که در دهه ۱۹۹۰ مطرح شد، توضیح میدهد رفتار اجتماعی ما بیشتر از آنکه به عدد سن وابسته باشد، به برداشت ما از زمان باقیمانده در زندگی مربوط است.
در جوانی، آینده گسترده و بیانتها به نظر میرسد. طبیعی است که فرد به دنبال تجربههای تازه، افراد جدید و شبکههای گستردهتر باشد. اما وقتی انسان احساس میکند زمان محدودتر است، اولویتها تغییر میکند. دیگر مهم نیست چند نفر را میشناسیم؛ مهم این است با چه کسانی احساس امنیت، صمیمیت و آرامش داریم.
این تغییر باعث میشود سالمندان بهصورت آگاهانه برخی ارتباطهای سطحی را کنار بگذارند و بر روابط نزدیک تمرکز کنند. پژوهشگران این روند را افزایش «چگالی هیجانی» شبکه اجتماعی مینامند؛ یعنی سهم بیشتری از روابط فرد، عمیق و معنادار است.
مغز سالمند چگونه متفاوت عمل میکند؟
این تغییر فقط یک تصمیم آگاهانه نیست؛ نشانههایی از آن در مغز نیز دیده میشود. پژوهشهای علوم اعصاب با استفاده از «تصویربرداری تشدید مغناطیسی کارکردی» (Functional Magnetic Resonance Imaging – fMRI) نشان دادهاند سالمندان در مقایسه با جوانترها توجه بیشتری به اطلاعات مثبت دارند. به این پدیده «اثر مثبتگرایی» (Positivity Effect) گفته میشود.
مغز سالمند تمایل بیشتری دارد خاطرات خوشایند را نگه دارد و از تنشهای غیرضروری فاصله بگیرد. این تنظیم هیجانی بهتر باعث میشود روابط صمیمیتر و کمتنشتر شوند. بسیاری از سالمندان گزارش میکنند که با افزایش سن، صبورتر و بخشندهتر شدهاند. همین مهارت اجتماعی، کیفیت دوستیها را افزایش میدهد.
دوستی فقط احساس خوب نیست
شاید فکر کنیم دوستی فقط حال خوب برای ما میآورد، اما دادههای علمی تصویر عمیقتری نشان میدهد. در یک کاوش بزرگ که دادههای بیش از ۳۰۰ هزار نفر را طی سالها بررسی کرده بود، مشخص شد افرادی که روابط اجتماعی قویتری دارند، حدود ۵۰ درصد احتمال بقای بیشتری نسبت به افراد با روابط ضعیف دارند.
این عدد بهقدری بزرگ است که برخی پژوهشگران آن را با عوامل خطر شناختهشده سلامت مقایسه کردهاند. روابط اجتماعی میتوانند سطح «کورتیزول» (Cortisol)، که به آن هورمون استرس گفته میشود، را کاهش دهند. همچنین میتوانند بر پاسخهای التهابی بدن اثر بگذارند و عملکرد سیستم ایمنی را تقویت کنند.
از سوی دیگر، تعامل اجتماعی منظم ذهن را فعال نگه میدارد. صحبت کردن، خندیدن، بحث کردن و حتی خاطره گفتن، نوعی تمرین شناختی است که به حفظ «ذخیره شناختی» (Cognitive Reserve) کمک میکند؛ مفهومی که به توانایی مغز برای مقابله با افت عملکرد در سنین بالا اشاره دارد.
چرا دوستان گاهی از خانواده پیشی میگیرند؟
در بسیاری از فرهنگها، خانواده ستون اصلی حمایت در سالمندی محسوب میشود. اما پژوهشهای جدید نشان میدهد روابط دوستانه میتواند نقش مستقلی در سلامت و رضایت از زندگی ایفا کند. خانواده اغلب با نقشها و تعهدهای مشخص همراه است؛ رابطهای که همیشه انتخابی نیست. اما دوستی بر پایه انتخاب شکل میگیرد. افراد بر اساس علایق مشترک، تجربههای مشابه و احساس همدلی کنار هم میمانند. همین انتخابی بودن، آزادی بیشتری در تعامل ایجاد میکند و میتواند کیفیت رابطه را بالا ببرد.
آیا کوچک شدن شبکه خطرناک است؟
در عین حال، پژوهشگران هشدار میدهند کاهش بیش از حد ارتباطات میتواند خطر انزوا را افزایش دهد. تمرکز بر چند رابطه عمیق مفید است، اما ارتباطهای گستردهاند. برای سالمندانی که با محدودیت حرکتی روبهرو هستند، تماس تصویری یا شبکههای اجتماعی میتواند پلی برای حفظ ارتباط باشد. مطالعات نشان دادهاند سالمندانی که از فناوری برای ارتباط استفاده میکنند، احساس اتصال بیشتری به جهان اطراف دارند.
چرا مردان بیشتر در معرض انزوا هستند؟
پژوهشها نشان میدهد مردان سالمند بیشتر از زنان خطر انزوای اجتماعی را تجربه میکنند. یکی از دلایل احتمالی این است که زنان در طول زندگی مهارتهای بیشتری در حفظ روابط اجتماعی پرورش میدهند و معمولاً نقش پیونددهنده خانواده و دوستان را بر عهده دارند. با این حال، تغییر نگرش نسبت به سالمندی و افزایش آگاهی درباره اهمیت دوستی میتواند این فاصله را کاهش دهد.
سالمندی الزاماً به معنای انزوا نیست
در بسیاری از موارد، این دوره میتواند دوران طلایی دوستی باشد. وقتی افق زمانی کوتاهتر میشود، انسان به سراغ رابطههایی میرود که بیشترین معنا را دارند. شبکه کوچکتر، اما صمیمیتر و عمیقتر میشود. دوستی در این سالها فقط یک همراهی ساده نیست؛ میتواند منبع شادی، تنظیم هیجان، سلامت ذهن و حتی افزایش طول عمر باشد.
انتهای پیام/
