بهره‌مندی بیشتر بدن از واکسن با تفکر مثبت

به گزارش «ساینس آلرت» (Science Alert)، این ایده آن قدر‌ها هم که در نگاه اول به نظر می‌رسد دور از ذهن نیست. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که ذهن و بدن ما ارتباطی تنگاتنگ با یکدیگر دارند و اثر دارونما (پلاسیبو) نشان می‌دهد که باور به موثر بودن یک درمان، گاهی می‌تواند به فواید فیزیکی قابل اندازه‌گیری منجر شود.

در یک کارآزمایی تصادفیِ کنترل‌شده جدید، پژوهشگران دریافتند افرادی که توانستند فعالیت ناحیه‌ای از مغز مرتبط با پاداش را افزایش دهند، پس از دریافت یک واکسن رایج، پاسخ آنتی‌بادی قوی‌تری از خود نشان دادند.

فعال سازی مدارهای پاداش

این پژوهشگران در مقاله منتشرشده خود می‌نویسند: «این یافته‌ها نشان می‌دهد که انتظارات مثبتِ آگاهانه ایجادشده می‌تواند مدار‌های پاداش را فعال کرده و بر عملکرد سیستم ایمنی تاثیر بگذارد؛ فرایندی که ممکن است برای تعدیل غیرتهاجمی سیستم ایمنی مورد استفاده قرار گیرد».

سه گروه در سه شرایط متفاوت

در مجموع، ۸۵ شرکت‌کننده در این مطالعه به سه گروه تقسیم شدند.

یک گروه از یک سامانه نوروفیدبک استفاده کرد که آنها را از طریق تمرین‌های ذهنی هدایت می‌کرد؛ تمرین‌هایی که برای افزایش فعالیت در مسیر مزولیمبیک مغز که به‌عنوان مسیر پاداش شناخته می‌شود، طراحی شده بودند.

نوروفیدبک مبتنی بر تصویربرداری تشدید مغناطیسی کارکردی (fMRI) به فرد امکان می‌دهد فعالیت مغز خود را مشاهده کند و در نتیجه بیاموزد و تمرین کند که چگونه راهبرد‌های ذهنی را به کار گیرد که نواحی هدف را فعال می‌کنند. در مورد گروه اول این مطالعه، افزایش موفقیت‌آمیز فعالیت در مسیر مزولیمبیک باعث می‌شد چهره‌ای که روی صفحه نمایش رایانه نشان داده می‌شد، به تدریج شادتر به نظر برسد.

گروه دوم آموزش نوروفیدبک مشابهی را پشت سر گذاشت که به سطحی قابل مقایسه از تلاش ذهنی نیاز داشت؛ اما تمرکز آن بر نواحی مغزی بود که به پردازش پاداش ارتباطی نداشتند. گروه سوم هیچ‌گونه آموزش نوروفیدبکی دریافت نکرد.

پس از آنکه گروه‌های نوروفیدبک ۳ تا ۴ جلسه آموزشی را تکمیل کردند، همه شرکت‌کنندگان واکسن ویروس هپاتیت B (HBV) را دریافت کردند؛ واکسنی که معمولا در پژوهش‌ها برای بررسی پاسخ‌های ایمنی استفاده می‌شود. سطح آنتی‌بادی‌های اختصاصی HBV در روز‌های ۱۴ و ۲۸ پس از واکسیناسیون اندازه‌گیری شد.

نتایج نشان داد افرادی که با موفقیت وظایفی را انجام داده بودند که بخشی از مسیر مزولیمبیک، یعنی ناحیه تگمنتوم شکمی (Ventral Tegmental Area) یا (VTA)، را فعال می‌کرد، به طور معناداری آنتی‌بادی‌های اختصاصی واکسن ویروس هپاتیت B بیشتری تولید کردند؛ این موضوع نشان‌دهنده پاسخ ایمنی قوی‌تر است؛ هرچند اثربخشی واقعی واکسن به‌طور مشخص اندازه‌گیری نشد.

نکته قابل توجه این بود که فعال‌سازی VTA با افزایش بیشتر تولید آنتی‌بادی‌های اختصاصی واکسن ویروس هپاتیت B همراه بود، به‌ویژه زمانی که شرکت‌کنندگان در انتظار رویدادی مثبت؛ مانند یک تعطیلات پیشِ‌رو بودند؛ موضوعی که نقش احتمالی اثر دارونما را مطرح می‌کند.

پژوهشگران می‌نویسند: «با توجه به نبود شواهد برای تفسیر‌های جایگزین، یافته‌های ما حاکی از وجود یک سازوکار تنظیمی از بالا به پایین میان مغز و سیستم ایمنی است؛ سازوکاری مشابه آنچه پیش‌تر در جوندگان توصیف شده است».

اگرچه نتایج مشابهی پیش‌تر در مطالعات حیوانی مشاهده شده بود، این پژوهش شواهد مستقیمی ارائه می‌دهد که نشان می‌دهد تفکر مثبتِ آگاهانه می‌تواند بر عملکرد سیستم ایمنی در انسان تاثیر بگذارد؛ هرچند هنوز موضوعات بسیاری برای بررسی باقی مانده است.

نویسندگان اذعان می‌کنند: «اگرچه ما یک مداخله عصبی بالقوه برای تقویت پاسخ ایمنی به واکسیناسیون در انسان ارائه می‌دهیم؛ اما تعداد شرکت‌کنندگان در مطالعه ما نسبتا کم در نظر گرفته می‌شود».

دید مثبت نه درمان کامل؛ بلکه مکمل آن است

این یافته‌ها این امکان را مطرح می‌کند که مداخلاتی با هدف تقویت انتظارات مثبت بتوانند مکمل درمان‌های پزشکی باشند. چنین مداخلاتی ممکن است مسیر‌های شیمیاییِ پشتیبان سیستم ایمنی در مغز، از جمله دوپامین، را هدف قرار دهند.

تیم پژوهشی پیشنهاد می‌کند که رویکرد آنها «می‌تواند برای بررسی راه‌های جدید تقویت فرایند‌های ایمنی به کار رود و از نظر بالقوه برای حوزه‌هایی مانند ایمنی‌درمانی سرطان و التهاب مزمن اهمیت داشته باشد».

پژوهشگران در پایان نتیجه‌گیری می‌کنند: «بنابراین، ممکن است بتوانیم از ظرفیت‌های طبیعی ذهن و مغز خود برای درمان بدن‌مان در زمان نیاز بهره بگیریم».