جزئیات جدید از توزیع سبد کالای رایگان درب منزل
از نخستوزیری امام (ره) تا پژواک پهلوی| بیانیهای برای «هیچ»
پیام صریح تهران به کاخ سفید از کانال آنکارا
خطای محاسباتی در اتاقهای فکر واشنگتن
نعناع با فریب سیستم عصبی، احساس سرما ایجاد میکند
همه این تجربه را داشتهایم که بعد از مسواکزدن با خمیردندان نعناعی، یک جرعه آب مینوشید و ناگهان دهانتان یخ میزند، یا نفس کشیدن حس خنکی غیرمنتظرهای پیدا میکند. در ظاهر، چیزی در دمای آب یا هوا تغییر نکرده، اما احساس بدن کاملاً متفاوت است.
این پدیده ساده و روزمره، در واقع حاصل یک فریب حسی دقیق است که مستقیماً در سطح سلولهای عصبی رخ میدهد. دانشمندان میگویند نعناع نه دمای دهان را پایین میآورد و نه واقعاً سرما تولید میکند، بلکه مغز را متقاعد میکند که با سرما روبهرو شده است.
منتول چگونه مغز را فریب میدهد
عامل اصلی این حس خنکی، ترکیبی طبیعی به نام «منتول» (Menthol) است که از گیاهان خانواده نعناع بهدست میآید. منتول با گیرندههایی در پایانههای عصبی دهان و مجاری تنفسی تعامل میکند که وظیفهشان تشخیص سرماست. این گیرندهها که با نام «گیرنده TRPM8» شناخته میشوند، همان حسگرهایی هستند که هنگام تماس با هوای سرد یا نوشیدنی خنک فعال میشوند.
منتول با اتصال به این گیرندهها، شکل آنها را تغییر میدهد و باعث میشود کانالهای یونی باز شوند. در نتیجه، یونهای کلسیم وارد سلول عصبی میشوند و پیامی به مغز ارسال میشود که بهعنوان «سرما» تفسیر میشود. به این ترتیب، مغز تصور میکند دما کاهش یافته، حتی اگر در واقع چنین نباشد.
چرا آب بعد از مسواک یخزده به نظر میرسد
وقتی منتول در دهان پخش میشود، گیرندههای «TRPM8» در حالت فعال و آماده قرار میگیرند. در این وضعیت، هر جریان هوای نسبتاً خنک یا هر نوشیدنیای که کمی پایینتر از دمای بدن باشد، بسیار سردتر از حالت عادی احساس میشود. به بیان ساده، سیستم عصبی بیشحساس میشود و واکنشی اغراقشده نشان میدهد. به همین دلیل است که آب معمولی بعد از مسواکزدن، یا حتی نفس کشیدن در هوای اتاق، میتواند حس سرمای شدید ایجاد کند.
شباهت نعناع و فلفل تند
جالب است که این سازوکار شباهت زیادی به تأثیر فلفل تند دارد. همانطور که «کپسایسین» موجود در فلفل، گیرندههای درد و گرما را فعال میکند و حس سوزش ایجاد میکند، منتول نیز گیرندههای سرما را تحریک میکند. در هر دو مورد، مغز در حال تفسیر یک سیگنال شیمیایی بهعنوان دمای فیزیکی است.
چرا منتول در اینهمه محصول استفاده میشود
شرکتها سالهاست از این ویژگی منتول استفاده میکنند. در خمیردندان و آدامس، حس خنکی بهعنوان نشانهای از تمیزی و تازگی عمل میکند. در قرصهای مکیدنی ضدسرفه، منتول باعث میشود راههای هوایی بازتر احساس شوند؛ نه به این دلیل که واقعاً باز شدهاند، بلکه، چون حساسیت عصبی به جریان هوا افزایش یافته است.
منتول در کرمها و پمادهای موضعی نیز کاربرد گستردهای دارد. این ماده از طریق همان گیرندههای حسی در پوست، احساس خنکی ایجاد میکند و میتواند به کاهش درد کمک کند.
منتول و کاهش درد
منتول علاوه بر ایجاد حس خنکی، میتواند نقش «تحریککننده متقابل» داشته باشد. در این حالت، ابتدا گیرندههای حسی را تحریک میکند و سپس آنها را تا حدی بیحس میکند. این فرایند میتواند شدت درد زمینهای را کاهش دهد.
مطالعات نشان دادهاند که استفاده موضعی از منتول میتواند در کاهش درد ناشی از گرفتگی عضلات، دردهای عصبی مرتبط با درمان سرطان و حتی میگرن مؤثر باشد. به همین دلیل، منتول به یکی از ترکیبات رایج در محصولات تسکیندهنده درد تبدیل شده است.
منتول در ورزش و تحمل گرما
کاربرد منتول به حوزه بهداشت و درمان محدود نمیشود. پژوهشهای اخیر نشان دادهاند که منتول میتواند در ورزش، بهویژه در شرایط گرم، اثر قابل توجهی داشته باشد. شستوشوی دهان با محلول حاوی منتول باعث میشود ورزشکاران احساس خنکی بیشتری داشته باشند و در نتیجه، عملکرد بهتری نشان دهند.
در یک مطالعه، دوندگانی که در هوای بسیار گرم از محلول منتول استفاده کرده بودند، سریعتر دویدند؛ حتی سریعتر از زمانی که نوشیدنی یخزده مصرف کرده بودند. این یافته نشان میدهد احساس خنکی ذهنی، گاهی از کاهش واقعی دمای بدن مهمتر است.
مرز باریک میان کمک و خطر
با این حال، استفاده از منتول در ورزش بدون بحث و نگرانی نیست. منتول میتواند باعث شود فرد احساس کند بدنش خنکتر از واقعیت است و در نتیجه، بیش از حد به خود فشار بیاورد. از نظر تئوریک، این موضوع میتواند خطر گرمازدگی را افزایش دهد. با این وجود، بررسیهای علمی تاکنون نشان ندادهاند که استفاده کنترلشده از منتول باعث افزایش موارد بیماریهای ناشی از گرما شود. نهادهای ورزشی نیز منتول را در حال حاضر مادهای مجاز میدانند، به شرط آنکه مطابق دستورالعملها استفاده شود.
چرا این موضوع مهم است
شناخت سازوکار منتول نشان میدهد بسیاری از حسهایی که ما تجربه میکنیم، بازتاب مستقیم واقعیت فیزیکی نیستند، بلکه نتیجه تفسیر مغز از سیگنالهای عصبیاند. این درک میتواند به طراحی بهتر محصولات بهداشتی، درمانی و ورزشی کمک کند و حتی در مدیریت گرما، درد و عملکرد بدنی کاربرد داشته باشد.
بر اساس مقاله منتشر شده در سایت «دِ کانورسیشن» (The Conversation)؛ احساس سرمای نعناع، نه از کاهش واقعی دما، بلکه از فریب دقیق سیستم عصبی ناشی میشود. منتول با فعالکردن گیرندههای سرما، مغز را متقاعد میکند که بدن خنکتر شده است. همین ویژگی ساده، باعث شده این ماده در خمیردندان، دارو، کرمهای موضعی و حتی مکملهای ورزشی جایگاه ویژهای پیدا کند. تجربهای روزمره که پشت آن، یکی از ظریفترین ترفندهای زیستشناسی حسی پنهان شده است.
انتهای پیام/
