همه میکروبها دشمن نیستند
به گزارش «ساینس دیلی» (ScienceDaily)، ویروسها و باکتریها اغلب مضر تلقی میشوند؛ اما پژوهشگران دانشگاه «فلایندرز» توجهها را به جنبهای کمتر شناخته شده از جهان میکروبی جلب کردهاند. تحقیقات آنان نشان میدهد که میکروبها به شیوههای مهمی میتوانند از سلامت انسان حمایت کنند و این دیدگاه را به چالش میکشند که همه میکروارگانیسمها تهدید محسوب میشوند.
دکتر «جیک رابینسون»، بومشناس میکروبی دانشگاه فلایندرز، به همراه همکارانش این تغییر نگاه را در مقالهای جدید که در مجله «میکروبیال بیوتکنولوژی» (Microbial Biotechnology) منتشر شده است بررسی کردهاند. این پژوهش بر ضرورت عبور از نگاه مبتنی بر ترس نسبت به میکروبها و ترکیبات زیستی طبیعی تاکید دارد و در عوض، شناسایی ظرفیتهای بالقوه آنها برای ارتقای سلامت را پیشنهاد میکند.
پایگاه دادهای نوین از میکروبهای ارتقادهنده سلامت
این مطالعه «پایگاه داده ظرفیت سلامتزا» را معرفی میکند؛ یک نسخه اولیه و متنباز که برای نخستین بار اطلاعات مربوط به میکروبها و ترکیبات طبیعی را گردآوری میکند که بر اساس شواهد علمی، با پیامدهای مثبت برای سلامت انسان مرتبط هستند. هدف از ایجاد این پایگاه داده، تسهیل دسترسی به این شواهد روبهرشد و امکان بهکارگیری عملی آنهاست.
دکتر رابینسون میگوید: «شواهد نوظهور نشان میدهد که قرار گرفتن در معرض میکروبیومهای متنوع محیطی و فرآوردههای طبیعی بیوشیمیایی نیز سلامت و تابآوری را تقویت میکند».
او میافزاید: «به جای آنکه تنوع زیستی چیزی تلقی شود که باید حذف گردد، رویکردهای معاصر نقش حیاتی اکوسیستمهای متنوع را در ایجاد محیطهای ارتقا دهنده سلامت یا سلامتمحور، به رسمیت میشناسند».
فراتر رفتن از نگاه بیماریمحور
پژوهشگران با یکپارچهسازی این اطلاعات، در پی تغییر درک رایج از میکروبها هستند. دکتر رابینسون توضیح میدهد: «با تجمیع این دادهها، هدف ما متعادلسازی روایت مربوط به میکروبهاست؛ به گونهای که نه تنها عوامل بیماریزا بلکه آنچه ما را سالم نگه میدارد نیز برجسته شود. در نهایت، سلامت صرفا به معنای نبود بیماری نیست».
او تأکید میکند: «پیامدهای این رویکرد گسترده است؛ از طراحی شهرها و حیاط سالمتر مدارس گرفته تا هدایت برنامههای احیای اکوسیستم و بازاندیشی در زیرساختهای سبز».
با وجود اهمیت آنها، میکروبهای سلامتزا ــ یعنی میکروبهایی که از سلامت پشتیبانی میکنند ــ و ترکیبات بیوشیمیایی مفید، در مقایسه با ارگانیسمهای بیماریزا توجه بسیار کمتری دریافت کردهاند؛ در حالی که این عوامل نقشهای کلیدی در تنظیم ایمنی، متابولیسم، مهار بیماریها، کاهش استرس و پایداری اکوسیستمها ایفا میکنند.
چرا میکروبهای مفید نادیده گرفته شدهاند؟
دکتر رابینسون میگوید: «برای بیش از یک قرن، میکروبها و مواد شیمیایی موجود در هوا عمدتا بهعنوان تهدید مطالعه شدهاند؛ عواملی که موجب عفونت، بیماری و آلودگی میشوند. اگرچه این نگاه بیماریمحور جان انسانهای بیشماری را نجات داده است؛ اما در عین حال خطر نادیده گرفتن تنوع زیستی نامرئی را دارد که به طور فعال از سلامت انسان و سیاره زمین حمایت میکند».
او اضافه میکند: «همانگونه که از دست رفتن تنوع زیستی سلامت ما را تهدید میکند، بازگرداندن غنای میکروبی و بیوشیمیایی میتواند کلید آیندهای سالمتر باشد».
یافتههای کلیدی و کاربردهای آینده
این تیم پژوهشی ۱۲۴ رده میکروبی با اثرات بالقوه ارتقادهنده سلامت، بههمراه ۱۴ ترکیب بیوشیمیایی (از باکتریهای خاکزی گرفته تا فیتونسیدهای گیاهی یعنی ترکیبات دفاعی فرّار گیاهان) شناسایی کرده است. این عوامل با مزایایی همچون تقویت سیستم ایمنی و کاهش استرس مرتبط هستند.
دکتر رابینسون میگوید: «هدف ما تغییر توازن میان دیدگاه بیماریمحور و دیدگاه ارتقا دهنده سلامت است؛ امری که میتواند در آینده به کاربردهایی در بهداشت عمومی، برنامهریزی شهری و احیای اکوسیستمها منجر شود».
او خاطرنشان میکند: «اگرچه نسخه کنونی این پایگاه داده عمدتا بر پیامدهای سلامت انسان تمرکز دارد؛ اما به گونهای طراحی شده است که به حوزه سلامت اکوسیستمها نیز گسترش یابد و تفکر ارتقا دهنده سلامت را در چارچوبهای «سلامت واحد» نهادینه کند».
ایجاد بنیانی برای محیطهای سالمتر
دکتر رابینسون تاکید میکند: «ما این پایگاه داده را ابزاری نهایی تلقی نمیکنیم؛ بلکه آن را بنیانی اولیه و دعوتی برای دانشمندان، متخصصان و جوامع میدانیم تا به صورت مشترک تصویری کاملتر از چگونگی پشتیبانی تنوع زیستی نامرئی از زندگی ما ایجاد کنند».
او میافزاید: «با این حال، حتی در شکل اولیه خود، این منبع با گردآوری دادهها درباره ردههای زیستی سلامتزا، مزایای آنها و منشاهای محیطیشان، تمرکز سنتی بر عوامل بیماریزا را متعادل میکند و به پیشبرد رویکردهای جامع در سلامت انسان و محیطزیست کمک خواهد کرد».
خاکهای شهری و خطر میکروبی
در پژوهشی مرتبط، دکتر رابینسون با همکاری دانشمندانی در چین نشان داده است که خاکهای شهری حاوی عوامل بیماریزای بیشتری نسبت به خاکهای جنگلی هستند. این مطالعه افزایش چندبرابری باکتری بیماریزا «کلبسیلا پنومونیه» (Klebsiella pneumoniae) را در شهرها نشان داد. این یافتهها که در مجله Communications Earth and Environment (انتشارات نیچر اسپرینگر) منتشر شده، بر ضرورت درک بهتر چگونگی تجمع عوامل بیماریزای باکتریایی قابل انتقال میان انسان و حیوان در مناطق شهری پرجمعیت و پیامدهای آن برای سلامت انسان و تنوع زیستی خاک تاکید میکند.
کلبسیلا پنومونیه
انتهای پیام/
