14 ماه تحقیق برای ساخت «بانو قدس ایران»/ مستند سفارشی نبود

مصطفی رزاق‌کریمی کارگردان فیلم مستند «بانو قدس ایران» در حاشیه سی و ششمین جهانی فیلم فجر در گفت و گو با خبرنگار فرهنگی آنا در مورد این مستند و عدم‌سفارشی‌بودن آن توضیح داد: در این مورد باید بگویم خیر، این فیلم یک پیشنهاد بود نه سفارش! اصولا فیلم‌هایی که من کار می‌کنم به من پیشنهاد می‌شود و حق من تصمیم‌گیری دارم که آن‌ها را انتخاب کنم و بسازم و بعد از تحقیق می‌گویم می‌خواهم آن را کار کنم یا خیر.

وی ادامه داد: این پیشنهاد هم یک تحقیقی داشت که آن را انجام دادم. بخش تحقیق که تمام شد آن را ارائه کردم و دوستان در موسسه «عروج فیلم» تایید کردند که تحقیق خوب است. از اواسط تحقیق هم خودم علاقه‌مند شدم که موضوع را دنبال کنم و آن را بسازم. احساس می‌کردم مستند مهمی است و مسئولیت سنگینی هم دارد ولی اعلام کردم که می‌خواهم این مستند را کار کنم.

این مستندساز با اشاره به اینکه برای سناریوی «بانو قدس ایران» یک سال و دو ماه تحقیق کرده است، افزود: نگارش سناریو 5 ماه زمان برد اما صحنه‌های بازسازی‌شده نداشتیم. 80 دقیقه فیلم است اما 80 دقیقه‌ای که خسته‌کننده هم نیست. پس از نگارش سناریو آن را برای تایید ه به بیت رهبری و هم برای خود حاج حسن آقا خمینی بردیم که هر دو تایید کردند.

کارگردان مستند «خاطراتی برای تمام فصول» خاطرنشان کرد: حاج‌آقا حسن خمینی در جریان ریز این فیلم بودند و چون خودشان فرصت خواندن سناریو را نداشتند و به صورت کامل نخواندند و دو ماه زمان گذاشتند تا ما سناریو را برایشان روخوانی کردیم و دو جا نظر کلیدی دادند و خیلی هم مفید بود و روی آن کار کردیم.

برخی دوست دارند که بگویند سانسور شده‌اند!

وی تصریح کرد: جایی از سناریو حذف نشد. ما کارگردانان در ایران جنجال را دوست داریم و از این که بگوییم سانسور شدیم خوشمان می‌آید اما من این را بلد نیستم و صادقانه می‌گویم که من سانسور نشدم. همه مرحله به مرحله با من همراه بودند و به من می‌گفتند چه کاری را بهتر است که انجام دهم. پیشنهاد می‌دادند و از آنجایی هم که من گوش خوبی برای شنیدن دارم و مغز خوبی برای فکر کردن پس چرا نظرات را گوش نکنم.

رزاق‌کریمی افزود: به عنوان مثال حاج حسن آقا به نکته بسیار خوبی اشاره کردند و آن هم این بود که نوشته‌های فیلم براساس تمام اسناد و مدارک خانم است اما یک جاهایی باید متن را ما می‌نوشتیم ولی با متنی که به اسناد نزدیک باشد من به یاد دارم که ایشان به نکته ظریفی اشاره کردند که من مردد بودم؛ گفتند متن خوب است اما از یک جایی زنانگی را از دست می‌دهد و این برای ما کلید موفقیت بزرگی بود و دوباره مفصل روی متن و سناریو کار کردیم تا این لحن زنانه که یک خانم آن را روایت می‌کند از بین نرود البته در خود اروپا در اواسط دهه 70 یک زن روایتگر قصه خودش نیست و همیشه مردها روایت می‌کنند این خیلی مهم است و 80 دقیقه یک زن زندگی خود را روایت می‌کند و برای اروپا هم تعجب‌برانگیز است.

این مستندساز اظهار کرد: در تحقیق رفتار شناسی کودکی همسرامام تا 15 سالگی را بررسی کردم که چرا با امام ازدواج می‌کند و سعی کردم به ابهامات پیچیده ذهنم پاسخ دهم، ابهاماتی که مثل هر زوجی در امام و همسر ایشان بود و تناقض‌های خود را داشت. کسی از همسر امام چیزی نمی‌دانست و همه تنها بُعد سیاسی آن را می‌دانستند. من باید از نگاه یک زن به این زندگی می‌پرداختم. امام خاطره‌ای در این فیلم تعریف نمی‌کند و تمام روایت‌ها از زبان همسر ایشان روایت می‌شود. تمام این‌ها برای خودم هم جذابیت داشت. با این مرد زندگی‌کردن کار راحتی نیست اما با همه این‌ها این خانم همراه امام بوده و با ایشان زندگی کرده اما در کنار همه این‌ها اقتدار خود را هم از دست نداده است.

وی در پایان با اشاره به اینکه هیچ فیلمی را با دیگری مقایسه نمی‌کند، گفت: هر فیلمی شاخصه خود را دارد. من در اتریش هم مستند پرتره ساخته‌ام و یاد گرفته‌ام هیچ فیلی را با دیگری مقایسه نکنم و به دنبال ویژگی‌ها هستم.