وقتی خسرو ـ پرویز به جهان امروز پاسخ میدهد؛ روایت فلسفی سهند خیرآبادی روی صحنه
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، نمایش «خسرو ـ پرویز» به نویسندگی و کارگردانی سهند خیرآبادی، با انتخاب عنوانی که در آن یک خط تیره میان دو نام تاریخی قرار گرفته، مخاطب را به مواجهه با پرسشهایی فراتر از یک روایت تاریخی دعوت میکند؛ پرسشهایی درباره نسبت تاریخ و جهان معاصر، پاسخهای بیپاسخ و مرز میان واقعیت و برداشتهای ذهنی. خیرآبادی در این اثر تلاش کرده است با بهرهگیری از ظرفیتهای متن، تصویر و طراحی صحنه، فضایی پرسشبرانگیز ایجاد کند که در آن پاسخ هر پرسش، زمینهساز شکلگیری پرسشی تازه باشد. او در این گفتوگو از ایده شکلگیری نمایش، فلسفه انتخاب عنوان، شیوه هدایت بازیگران و تلاش برای برقراری ارتباط با مخاطبان عام و خاص میگوید.
سهند خیرآبادی در گفتوگو با آنا درباره عنوان نمایش «خسرو ـ پرویز» اظهار کرد: در عنوان این نمایش، میان دو واژه خسرو و پرویز یک خط تیره قرار گرفته است. قصد داشتم ارجاعی تاریخی به ماجرای خسروپرویز داشته باشم، اما نمیخواستم تمام روایت تاریخی مربوط به او را وارد اثر کنم. برای مثال، یکی از روایتهای مربوط به مرگ خسروپرویز این است که پسرش او را در زیرزمین محبوس کرد و به گرسنگی سپرد. من میخواستم بخشی از این تاریخ را بردارم تا بتوانم مفاهیمی را که مدنظرم بود با مخاطب به اشتراک بگذارم.
وی افزود: خط تیره میان خسرو و پرویز برای من معنایی فلسفی دارد؛ مفهومی که در آثار برخی فیلسوفان، از جمله هایدگر، نیز میتوان رد آن را دنبال کرد. عنوان نمایش در واقع بازی با یک امر تاریخی، ادبی و سیاسی است. اگر امروز از خسروپرویز در مقام یک شخصیت ادبی سؤال کنم، او چه پاسخی به جهان امروز من خواهد داد؟ اگر از منظر تاریخ یا سیاست از او پرسشی داشته باشم، پاسخ او به جهان معاصر چه خواهد بود؟ مجموعه این پرسشها مرا به انتخاب عنوان «خسرو ـ پرویز» رساند.
خیرآبادی در پاسخ به پرسشی درباره چالشهای نگارش متن و تبدیل آن به ساختاری دراماتیک برای اجرا روی صحنه، گفت: معمولاً هنگام نوشتن نمایشنامه میدانم که قرار است روی صحنه چه اتفاقی بیفتد؛ بنابراین در این زمینه با چالش خاصی مواجه نیستم.
وی درباره تغییرات متن در جریان تمرینها نیز توضیح داد: من برای بهتر شدن نمایشنامه، در طول تمرینها تغییرات زیادی در متن ایجاد میکنم و حتی ممکن است تغییرات عمده ساختاری داشته باشم، اما با واژه «ناچار» در این زمینه موافق نیستم. این تغییرات از سر اجبار نیست، بلکه حرکتی در مسیر رسیدن به زیباییشناسی ایدهآلی است که میتواند در نهایت روی صحنه شکل بگیرد.
کارگردان نمایش «خسرو ـ پرویز» درباره عنصر شگفتی در این اثر، با اشاره به دیدگاه فرانسیس بیکن مبنی بر ضرورت مواجهه تماشاگر با شگفتی پس از کنار رفتن پرده، اظهار کرد: شگفتی این نمایش در حلقهای است که مخاطب هرقدر به دنبال آن بگردد، پاسخی برایش پیدا نمیکند. در «خسرو ـ پرویز» پاسخ یک سؤال، خود به سؤال دیگری تبدیل میشود؛ این همان عنصر شگفتی است که هم در تصویر و هم در نمایشنامه وجود دارد.
وی در ادامه درباره نقش طراحی صحنه در شکلگیری روایت و انتقال مفاهیم اثر بیان کرد: طراحی صحنه یکی از پاسخهایی است که به خود اثر داده میشود. وقتی طراحی صحنه به نمایشنامه و ایده اجرایی کارگردان پاسخ میدهد، همین پاسخ میتواند پرسش تازهای برای مخاطب ایجاد کند؛ برای مثال، تماشاگر از خود میپرسد چرا صحنه به این شکل طراحی شده است.
خیرآبادی ادامه داد: ما در این فرایند با یک چرخه پرسش و پاسخ مواجه هستیم. ابتدا نمایشنامه در اختیار طراح صحنه قرار میگیرد و او با طراحی خود به آن پاسخ میدهد. سپس همین طراحی به پرسشی تازه برای مخاطب تبدیل میشود. به اعتقاد من، پیشبرد روایت نیز در همین چرخه اتفاق میافتد.
این کارگردان درباره تأثیر محدودیتها و ویژگیهای سالنهای تئاتر شهر بر طراحی بصری نمایش نیز گفت: من محدودیتی در سالنهای تئاتر شهر احساس نمیکنم. اگر منظور از محدودیت، شیب سالن چهارسو باشد، این مسئله با نورپردازی قابل برطرف شدن است. سالهاست که سالن چهارسو با همین ویژگی مورد استفاده قرار میگیرد و من نیز از ابتدا همین سالن را برای اجرای نمایش میخواستم. به نظرم این ویژگی نهتنها محدودیت محسوب نمیشود، بلکه به انتقال بهتر مفاهیم اثر کمک میکند.
خیرآبادی در پاسخ به پرسشی درباره چگونگی هدایت بازیگران، کنترل ریتم ذهنی و حفظ تعادل میان فضاهای جدی و لحظات متفاوت اجرایی، گفت: رویکرد ما در این زمینه مبتنی بر روشهای عجیبوغریب یا تأثیرپذیری مستقیم از شیوه کارگردانانی مانند پیتر بروک و اوژن باربا نبود. تمرینها بر پایه مجموعهای از روشهای مشخص و روشن پیش رفت؛ دورخوانی دقیق انجام شد، متن تحلیل شد و شخصیتها مورد بررسی و پرداخت قرار گرفتند.
وی افزود: در این فرایند، بازیگر و کارگردان در کنار یکدیگر به نقطه مشترکی میرسند؛ نه اینکه کارگردان از ابتدا به نتیجهای رسیده باشد و بازیگر صرفاً آن را اجرا کند. نقطه مشترکی که در تعامل میان بازیگر و کارگردان شکل میگیرد، همان چیزی است که مخاطب امروز روی صحنه تماشا میکند.
نویسنده و کارگردان نمایش «خسرو ـ پرویز» در پاسخ به پرسشی درباره چگونگی ایجاد تعادل میان رویکردهای زیباییشناختی و دغدغههای مخاطب عام، تصریح کرد: این کار بسیار دشواری است؛ اینکه همزمان به سینما و جهان فکری تارکوفسکی علاقه داشته باشیم و در عین حال، احوالات و سلیقه مخاطب عام را نیز درک کنیم. برای این پرسش پاسخ قطعی و مشخصی ندارم، اما خوشحالم که این فرصت را دارم تا هم مخاطب عام و هم مخاطب خاص از کار استقبال کنند. این موضوع برای من همیشه هیجانانگیز بوده است.
خیرآبادی در پایان با دعوت از علاقهمندان به تماشای این نمایش گفت: من چندان اهل سخن پایانی نیستم و ترجیح میدهم مخاطبان در شبهایی که «خسرو ـ پرویز» روی صحنه است، به تماشای آن بیایند و از اجرا لذت ببرند.
نمایش «خسرو ـ پرویز» به نویسندگی و کارگردانی سهند خیرآبادی و تهیهکنندگی شبیر پرستار، از ۶ آبان ۱۴۰۵ در تالار چهارسوی مجموعه تئاتر شهر روی صحنه رفته است. در این اثر نمایشی شقایق فراهانی، محمدرضا صولتی، کیمیا نصیری، آرزو شیخی و مسعود کرامتی به ایفای نقش میپردازند. این نمایش هر شب ساعت ۲۰ و با مدتزمان ۸۰ دقیقه میزبان علاقهمندان تئاتر است.
انتهای پیام/