مهندسی تحول در نظام آموزشی و فرهنگی؛ تکیه بر گنجینه حکمرانی و اندیشه تمدنی «امام شهید»
خبرگزاری آنا ـ انقلاب اسلامی ایران به‌عنوان حرکتی ژرف و تمدن‌ساز در عصر حاضر، برای دستیابی به آرمان‌های بلند خود و عبور موفق از موانع، بیش از هر زمان دیگری به مهندسی دقیق تحول در ساختارهای آموزشی، علمی و فرهنگی نیاز دارد.
در این میان، پرسش اساسی این است که نقشه‌راه و نسخه نجات‌بخش این تحول بنیادین را از چه منبع و گنجینه‌ای باید جست‌وجو کرد؟
به اعتقاد صاحب‌نظران و اندیشمندان، هیچ‌چیز جایگزین ذخیره بسیار گرانبها و علم نافع برآمده از ده‌ها سال مدیریت حکیمانه و دیده‌بانی تیزبین «امام شهید» نخواهد شد؛ امامی که به شهادت کارشناسان، فراتر از ابعاد سیاسی و مدیریتی، با تفقه عمیق در علوم مختلف و اشراف تام بر نیازهای روز جامعه، صانع اندیشه، واژگان و موضوعات نوین در عرصه‌های تربیت و آموزش بوده‌اند.
برای واکاوی عمیق این موضوع، تبیین الزامات تحول در نظام آموزشی و فرهنگی دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیه، و همچنین نحوه تبدیل مبانی نظری و اندیشه‌های تمدنی رهبر معظم انقلاب به برنامه‌های اجرایی و کارآمد، به گفتوگو با حجت‌الاسلام احمد پناهیان پژوهشگر، مدرس حوزه و دانشگاه، کارشناس مسائل دینی و بنیان‌گذار مؤسسات تحقیقاتی علمی رهپویان شهدا و فرهنگی فخرالائمه (ع) نشسته‌ایم.
آنچه در ادامه می‌آید، مشروح این گفت‌وگوی تخصصی است که در آن، ابعاد مختلف مهندسی تحول در نهادهای علمی و آموزشی کشور و راه‌های بهره‌گیری از نخبگان جوان و نوجوان براساس دیدگاه‌های راهبردی نظام اسلامی مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.
خبرنگار آنا در بخش دوم تحلیل و واکاوی پیام مقام معظم رهبری خطاب به دانش‌آموزان و دانشجویان گفت‌وگویی را با حجت‌الاسلام پناهیان ترتیب داده است که در پی می‌آید:
رهبر معظم انقلاب اسلامی عمق نیازهای جامعه را به‌خوبی درک می‌کنند
آنا: برای ایجاد تحول بنیادین در برنامه‌های آموزشی و فرهنگی دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیه، چه راهبرد و نقشه راهی باید تدوین شود و نقطه عزیمت این تحول کجاست؟ پناهیان: به نظر بنده، بهترین نسخه برای تحقق این تحول، استفاده از داده‌ها و تجربیات ۳۶ سال مدیریت امام شهیدمان است. ایشان در جلسات متعددی با اساتید حوزه، دانشگاهیان، فرهنگیان و دانش‌آموزان به تبادل‌نظر پرداخته‌اند که حاصل آن، یک ذخیره بسیار غنی و علمی نافع در این حوزه‌هاست.
معتقدم هیچ کارشناسی نمی‌تواند همچون ایشان، با این دیدبان تیزبین و ژرف‌نگر، ابعاد مختلف انقلاب اسلامی و جبهه حق را در جهان مشاهده کند.
ایشان عمق نیازهای جامعه را به خوبی درک می‌کنند؛ چراکه علاوه بر اطلاعات دقیق و تفحصی که دارند، خودشان در رشته‌ها و امور مختلف علمی، تربیتی و آموزشی صاحب تفقه هستند.
رهبر معظم انقلاب اسلامی نه‌تنها مفسر، بلکه خالق اندیشه و صانع واژگان و موضوعات نوین در این حوزه‌ها هستند.
صادقانه عرض می‌کنم، در حال حاضر متخصص‌تر از ایشان در این عرصه نمی‌شناسم. بنابراین، ضروری است مجموعه‌هایی در حوزه و دانشگاه تشکیل شود تا مبانی نظری امام را در این حوزه‌ها استخراج کرده و ناظر به نیازهای روز، تغییرات لازم را اعمال کنند.
امهات و اصول کلی این تغییرات در جلسات تخصصی از سوی ایشان بیان شده است.
آنا: به تخصصی بودن نگاه رهبر معظم انقلاب اسلامی اشاره کردید. آیا می‌توان رهبری ایشان را فراتر از حوزه سیاست و مدیریت کلان دانست؟
پناهیان: بله، قطعاً. در بسیاری از جلسات، ایشان به برخی مسئولان تأکید فرموده‌اند که ما رهبری نداشتیم که صرفاً «عالم به سیاست و مدیریت» باشند، بلکه ایشان در بسیاری از این حوزه‌ها دارای تخصص ویژه هستند.
خود ایشان مجتهد و صاحب‌نظر و صاحب‌فکر هستند. حتی اگر در حوزه‌ای تخصص ویژه شخصی نداشتند، در طول این بیش از ۴۰ سال رهبری و پیش از آن، همواره با متخصصین تراز اول کشور در تعامل مستمر بوده‌اند و پیوند میان تخصص و حکمت را به زیبایی در همه حوزه‌ها پیاده کرده‌اند.
اگر همان اصول و مبانی نظری امام شهید به «برنامه» تبدیل شود، شاهد یک تحول عمیق خواهیم بود.
ایشان رهبری نیستند که تنها بر سیاه و سفید مدیریت اشراف داشته باشند؛ بلکه با استناد به اینکه «خدای متعال حکمرانانش را راسخون فی العلم و مهذب‌ترین‌ها قرار داده»، ایشان در همه امور مورد نیاز برای حکمرانی، ازجمله علم و تربیت، صاحب‌نظر هستند و این امور را به ولایت سپرده‌اند.
باید از مبانی نظری مقام معظم رهبری در حوزه‌های مختلف استفاده شود
آنا: درمورد حوزه علمیه به‌عنوان مرکز ثقل آموزش‌های دینی، چه نکاتی در بیانات ایشان برجسته است؟
پناهیان: این مسئله مستقیم به حوزه کاری ما طلاب مربوط می‌شود. ایشان دیدار‌های متعددی با طلاب، فضلای حوزه و نخبگان داشته‌اند؛ چه زمانی که مشرف شده‌اند و قدم به دیده ما گذاشته‌اند و چه زمانی که نخبگان حوزوی به دیدار ایشان رفته‌اند.
در این جلسات، چه در دیدار‌های خصوصی و چه عمومی، نکات بسیار دقیق و عمیقی مطرح شده که فراتر از مبانی کلی است و حتی به جزئیات دروس آموزشی نیز ورود داشته‌اند.
در همین زمینه، نکته‌ای که حائز اهمیت است، نقش آیت‌الله العظمی سید مجتبی خامنه‌ای (مدظله‌العالی) است. ایشان نیز در این حوزه‌ها ید طولایی دارند. شاید دسترسی به ایشان دشوار باشد، اما مسئولان امر باید مطالبه‌گری کنند تا از مبانی نظری ایشان در این حوزه‌ها استفاده شود و در جهت کاربست آنها اقدام کنند.
آنا: برای عملیاتی کردن این مبانی نظری و تبدیل آنها به برنامه‌های اجرایی، چه سازوکاری را پیشنهاد می‌دهید؟
پناهیان: به نظر حقیر، مسیر تعالی جامعه در گرو همین مقصد است. وقتی کسی برای رساندن مردم، دانش‌آموزان و دانشجویان به قله‌ها رهبری می‌کند، دیدگاه‌های ایشان «تمدنی» است؛ یعنی علوم طبیعی، اجتماعی و فراتر از علوم انسانی را در یک منظومه جامع می‌بیند؛ بنابراین پیشنهاد مشخص من این است:
۱. تشکیل کارگاه‌های تخصصی و هیئات علمی اندیشه‌ورزی در هر حوزه و مجموعه.
۲. استخراج و به‌روزرسانی مبانی نظری امام شهید.
۳. بهره‌گیری از نخبگان جوان و نوجوان هر حوزه (اعم از دانش‌آموزی، دانشجویی و حوزوی) که صاحب اندیشه‌های تابناک، شفاف و‌تر و تازه هستند.
۴. خلق برنامه بر اساس این مبانی.
۵. در نهایت، ورود این برنامه‌ها به عرصه اجرا با لحاظ کردن «ضمانت‌های لازم» برای عملیاتی شدن.
این گنجینه‌ای است که به هیچ عنوان به سادگی به دست نمی‌آید و استفاده از آن، تنها راهکارِ پیش‌روی ما برای تحقق تحول حقیقی است.
انتهای پیام/
