مدیریت نقدینگی شبکه بانکی با تکیه بر عملیات بازار باز و توافق بازخرید

به گزارش خبرگزاری آنا مدیریت نقدینگی یکی از مهم‌ترین ابزار‌های سیاست‌گذار پولی برای حفظ ثبات در بازار پول و کنترل آثار تورمی در اقتصاد است. بانک مرکزی با رصد مستمر وضعیت نقدینگی شبکه بانکی و شرایط بازار بین‌بانکی، تلاش می‌کند از شکل‌گیری ناترازی شدید میان منابع و مصارف بانک‌ها جلوگیری کرده و شرایط باثبات‌تری را برای تأمین مالی اقتصاد فراهم کند.

در این میان، عملیات بازار باز یکی از ابزار‌های اصلی بانک مرکزی برای مدیریت کوتاه‌مدت نقدینگی در شبکه بانکی به شمار می‌رود. در این سازوکار، بانک مرکزی متناسب با وضعیت بازار بین‌بانکی می‌تواند از طریق ابزار‌هایی مانند توافق بازخرید (ریپو) و خرید قطعی اوراق، منابع مورد نیاز بانک‌ها را تأمین یا در شرایط مازاد نقدینگی، نسبت به جمع‌آوری منابع اقدام کند.

اهمیت این ابزار زمانی بیشتر می‌شود که وضعیت نقدینگی بانک‌ها با نوسانات قابل توجه مواجه باشد. کمبود نقدینگی می‌تواند فشار بر بازار بین‌بانکی را افزایش دهد و در مقابل، رشد بیش از اندازه نقدینگی نیز می‌تواند زمینه افزایش فشار‌های تورمی را فراهم کند. بنابراین، سیاست‌گذار پولی باید میان تأمین نقدینگی مورد نیاز شبکه بانکی و جلوگیری از خلق نقدینگی مازاد، تعادل ایجاد کند.

از این منظر، تصمیم بانک مرکزی برای استفاده از توافق بازخرید در عملیات بازار باز، در واقع بخشی از فرآیند تنظیم جریان نقدینگی در بازار بین‌بانکی است. توافق بازخرید به بانک‌ها امکان می‌دهد در ازای ارائه اوراق بهادار واجد شرایط، برای مدت مشخص از بانک مرکزی منابع دریافت کنند و در سررسید، این منابع را بازپرداخت کنند.

اجرای هدفمند عملیات بازار باز می‌تواند ضمن کمک به تأمین نقدینگی کوتاه‌مدت بانک‌ها، به بانک مرکزی امکان دهد نرخ سود بازار بین‌بانکی را در محدوده مورد نظر سیاست‌گذاری پولی هدایت کند. به این ترتیب، این ابزار تنها یک روش تأمین منابع برای بانک‌ها نیست، بلکه بخشی از سازوکار انتقال سیاست پولی به اقتصاد محسوب می‌شود.

در شرایطی که اقتصاد با نیاز همزمان به تأمین مالی تولید، کنترل تورم و حفظ ثبات بازار پول مواجه است، مدیریت نقدینگی اهمیت دوچندانی پیدا می‌کند. استمرار استفاده دقیق و هدفمند از ابزار‌های بازار باز، در کنار اصلاح ناترازی‌های ساختاری شبکه بانکی و کنترل رشد پایه پولی و نقدینگی، می‌تواند به تقویت ثبات پولی و مالی کمک کند.

در همین راستا روابط عمومی بانک مرکزی اعلام کرد گزارش عملیات اجرایی سیاست پولی (۶ شهریور ماه ۱۴۰۵) به شرح زیر است:

بانک مرکزی در چارچوب مدیریت ذخایر مورد نیاز بازار بین‌بانکی ریالی، عملیات بازار باز را به صورت هفتگی و موردی اجرا می‌کند. موضع عملیاتی این بانک (خرید یا فروش اوراق مالی اسلامی دولتی از طریق ابزار‌های موجود) بر اساس پیش‌بینی وضعیت ذخایر در بازار بین‌بانکی و با هدف کاهش نوسانات نرخ بازار بین‌بانکی حول نرخ هدف، از طریق انتشار اطلاعیه در سامانه بازار بین‌بانکی (تابا) اعلام می‌شود. متعاقب اطلاعیه مزبور، بانک‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی می‌توانند در راستای مدیریت نقدینگی خود در بازار بین‌بانکی، نسبت به ارسال سفارش‌ها تا مهلت تعیین شده از طریق سامانه بازار بین‌بانکی (تابا) اقدام کنند. در حراج این هفته عملیات بازار باز، بانک مرکزی از دو ابزار خرید قطعی و توافق بازخرید استفاده کرد که نتیجه آن به شرح زیر است:

الف) خرید قطعی

پیشنهادی از بانک‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی جهت شرکت در حراج خرید قطعی عملیات بازار باز دریافت نشد.

ب) توافق بازخرید

بانک‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی می‌توانند در روز‌های شنبه تا چهارشنبه از اعتبارگیری قاعده‌مند (دریافت اعتبار با وثیقه از بانک مرکزی در قالب توافق بازخرید با نرخ سقف دالان نرخ سود (۲۴ درصد) و مطابق با ضوابط تعیین شده) مشروط به در اختیار داشتن اوراق مالی اسلامی دولتی استفاده کنند که نتیجه آن به شرح زیر است:

به گزارش خبرگزاری آنا؛ در مجموع، گزارش عملیات اجرایی سیاست پولی بانک مرکزی نشان می‌دهد که این بانک در چارچوب مدیریت نقدینگی شبکه بانکی و کنترل نوسانات نرخ سود بازار بین‌بانکی، همچنان از ابزار‌های بازار باز استفاده می‌کند. در حراج مورد اشاره، تقاضایی برای خرید قطعی اوراق از سوی بانک‌ها و مؤسسات اعتباری غیربانکی ثبت نشد و تمرکز عملیات بر ابزار توافق بازخرید قرار گرفت.

استفاده از ریپو به بانک‌ها امکان می‌دهد در مقابل ارائه اوراق مالی اسلامی دولتی به‌عنوان وثیقه، نقدینگی مورد نیاز کوتاه‌مدت خود را از بانک مرکزی تأمین کنند. این رویکرد ضمن پاسخ‌گویی به نیاز‌های نقدینگی شبکه بانکی، به بانک مرکزی کمک می‌کند نرخ سود بازار بین‌بانکی را در محدوده هدف هدایت کرده و از نوسانات شدید این بازار جلوگیری کند.

از این منظر، استمرار و هدفمندی عملیات بازار باز، در کنار اصلاح ناترازی‌های ساختاری بانک‌ها و مدیریت رشد پایه پولی و نقدینگی، می‌تواند نقش مهمی در ایجاد ثبات در بازار پول و فراهم شدن بستر مناسب‌تر برای تأمین مالی فعالیت‌های اقتصادی داشته باشد.