مسیر توسعه نیروگاههای خورشیدی پشتبامی هموار شد
امیر قنبری اردی، کارشناس حوزه انرژی، برای گروه اقتصاد خبرگزاری آنا نوشت: ابلاغ دستورالعمل اجرایی صدور پروانه تجمیعکنندگی برق سبز از سوی سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی برق (ساتبا)، گام مهمی برای توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر به شمار میرود؛ سازوکاری که میتواند با رفع بخشی از محدودیتهای نیروگاههای کوچکمقیاس، زمینه حضور نیروگاههای خورشیدی پشتبامی و پراکنده در بازار برق تابلو سبز را فراهم کند.
اهمیت این موضوع در شرایطی بیشتر است که ناترازی برق در سالهای اخیر به یکی از مهمترین چالشهای صنعت برق کشور تبدیل شده است. در نتیجه در کنار مدیریت مصرف، افزایش ظرفیت تولید نیز اجتنابناپذیر است و توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، بهویژه خورشیدی، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
تجمیعکننده؛ حلقه اتصال نیروگاههای کوچک به بازار
توسعه نیروگاههای خورشیدی پشتبامی یکی از مسیرهای مهم افزایش ظرفیت تجدیدپذیر در کشور است. این نیروگاهها علاوه بر سرعت بالای احداث، امکان تولید برق در نزدیکی محل مصرف را دارند و میتوانند به افزایش تابآوری شبکه کمک کنند. از سوی دیگر، مقیاس کوچک آنها امکان مشارکت مستقیم مردم را فراهم میکند.
با این حال، پایین بودن ظرفیت هر واحد و پراکندگی این نیروگاهها، حضور مستقل آنها در بازار برق را دشوار میکند. بورس انرژی حداقل ظرفیت ورود به بازار را ۱۰۰ کیلووات تعیین کرده است؛ بنابراین بسیاری از نیروگاههای خرد امکان عرضه مستقیم برق خود در بازار را ندارند. نوسان تولید خورشیدی و ضرورت برخورداری از الزامات فنی و ضمانتهای مالی نیز این محدودیت را تشدید میکند.
در چنین شرایطی، «شرکت تجمیعکننده» میتواند این خلأ را پر کند. در این مدل، ظرفیت چندین نیروگاه کوچک تجمیع شده و یک نهاد حرفهای، برق این نیروگاهها را در بازار عرضه و فرآیند فروش را مدیریت میکند.
محسن طرزطلب، معاون وزیر نیرو و رئیس ساتبا، در توضیح این سازوکار گفته است: «نهاد تجمیعکننده برق سبز میتواند یکی از مهمترین ابزارها برای تحقق این هدف باشد. تجمیع ظرفیت و انرژی چندین نیروگاه، امکان ایجاد مقیاس اقتصادی لازم برای حضور مؤثر در بازار را فراهم میکند و به نیروگاههای کوچک اجازه میدهد در شرایطی نزدیکتر به نیروگاههای بزرگ، از ظرفیتهای بازار برق استفاده کنند».
به این ترتیب، نیروگاههای کوچک بدون آنکه هرکدام بهصورت مستقل تمام پیچیدگیهای بازار را مدیریت کنند، میتوانند از ظرفیت بازار برق سبز استفاده کنند.
پشتبامها؛ ظرفیت بزرگ، اما پراکنده
این سازوکار برای نیروگاههای خورشیدی پشتبامی اهمیت ویژهای دارد. چنانچه در کشور نیمی از سقف منازل به پنلهای خورشیدی مجهز شوند، امکان افزوده شدن حداقل ۲۵ هزار مگاوات برق خورشیدی از این محل وجود دارد. در بخش صنعتی و کشاورزی نیز ظرفیت قابل توجهی برای توسعه نیروگاههای کوچک پیشبینی شده است.
در چنین مقیاسی باید برای فروش برق تولیدشده نیز سازوکاری اقتصادی و قابل اتکا وجود داشته باشد. تجمیعکننده میتواند صدها یا هزاران واحد کوچک را به بازار متصل کند.
فرصتی برای سرمایههای مردمی
یکی از مهمترین آثار این سازوکار، فراهم شدن بستر مناسبتر برای ورود سرمایههای مردم به صنعت انرژی خورشیدی است. برخلاف نیروگاههای بزرگ که نیازمند سرمایهگذاریهای سنگین هستند، سامانههای کوچک و پشتبامی میتوانند امکان مشارکت طیف گستردهتری از مردم را فراهم کنند.
طرزطلب نیز در این زمینه تأکید کرده است: «شکلگیری نهاد تجمیعکننده به عنوان یکی از مهمترین دستاوردهای مقرراتی سازمان ساتبا میتواند به ظرفیتسازی برای ورود سرمایههای خرد مردمی به حوزه انرژیهای تجدیدپذیر کمک کند».
دسترسی آسانتر به بازار، تنها مزیت تجمیعکننده نیست. نیروگاه کوچک مقیاس زمانی برای سرمایهگذار جذاب خواهد بود که مسیر فروش برق و دریافت درآمد آن نیز روشن باشد.
طرزطلب در این باره گفته است: «نهاد تجمیعکننده میتواند با ایجاد ارتباط مؤثر میان نیروگاهها و بازار برق، امکان فروش منظمتر و مؤثرتر برق تولیدی، افزایش درآمد نیروگاهها، به ویژه نیروگاههای مقیاس کوچک، و ارتقای نقدشوندگی درآمد حاصل از فروش برق را فراهم کند».
از این منظر، تجمیعکننده میتواند هزینه و پیچیدگی معاملات را برای نیروگاههای کوچک مقیاس کاهش داده و امکان حضور آنها در بازار را فراهم کند.
حرکت به سمت بازارمحوری
اهمیت دیگر دستورالعمل اجرایی صدور پروانه تجمیعکنندگی برق سبز، حرکت صنعت تجدیدپذیر به سمت سازوکارهای بازارمحور است. این سازوکار میتواند وابستگی نیروگاهها به پرداختهای مستقیم دولتی را کاهش دهد و در مقابل، نقش بخش خصوصی را در تولید و فروش برق افزایش دهد.
طرزطلب در این زمینه گفته است: «یکی از مزیتهای مهم شکلگیری نهاد تجمیعکننده، کاهش وابستگی درآمد نیروگاهها به سازوکارهای پرداخت مستقیم دولتی و کاهش بار مالی دولت است».
این رویکرد به معنای حذف نقش دولت نیست، بلکه میتواند نقش دولت را بیش از گذشته به سمت سیاستگذاری، تنظیمگری و ایجاد زیرساختهای بازار سوق دهد.
فقط عرضه کافی نیست
با این حال، توسعه نهادهای تجمیعکننده بهتنهایی برای شکلگیری یک بازار پایدار کافی نیست. هرچه ظرفیت نیروگاههای خورشیدی افزایش یابد، باید تقاضای کافی برای برق سبز نیز وجود داشته باشد.
ورود نیروگاههای جدید، بهویژه در فصلهای سرد و دورههای کممصرف، در صورت نبود تقاضای کافی میتواند به مازاد عرضه در تابلوی سبز منجر شود. تداوم این وضعیت احتمال کاهش قیمت برق سبز و افت جذابیت سرمایهگذاری را افزایش میدهد. از این رو، تقویت همزمان عرضه و تقاضا برای حفظ تعادل بازار ضروری است.
آزمون اصلی از اینجا آغاز میشود
اکنون با ابلاغ دستورالعمل صدور پروانه تجمیعکنندگی، چارچوب اولیه برای ورود این بازیگران به بازار فراهم شده است؛ اما موفقیت آن به اجرای دقیق مقررات، ورود شرکتهای توانمند و ایجاد قواعد شفاف و پایدار بستگی دارد.
همزمان، موضوعاتی مانند بهای خاموشی، قواعد نکول در بورس و سازوکار عرضه و تبادل برق تجدیدپذیر نیز اهمیت پیدا میکنند؛ چراکه تجمیعکننده در نهایت باید بتواند ریسکهای واقعی بازار برق را مدیریت کند.
در نهایت، تجمیعکننده میتواند حلقهای مهم میان نیروگاههای کوچک، سرمایههای خرد و بازار برق سبز ایجاد کند. اگر این زنجیره بهدرستی شکل بگیرد، پشتبامهای منازل، واحدهای تجاری و صنعتی میتوانند از ظرفیت صرفاً محلی خارج شده و به بخشی از بازار برق کشور تبدیل شوند؛ بازاری که در آن حتی نیروگاههای چند کیلوواتی نیز امکان دسترسی غیرمستقیم به معاملات برق سبز را پیدا میکنند.
به این ترتیب، ابلاغ دستورالعمل تجمیعکنندگی را میتوان نه پایان مسیر، بلکه آغاز مرحلهای جدید برای سازماندهی ظرفیتهای پراکنده خورشیدی دانست؛ مرحلهای که در صورت اجرای موفق، میتواند همزمان به توسعه انرژی پاک، جذب سرمایههای خرد و تقویت اقتصاد نیروگاههای کوچک کمک کند.
انتهای پیام/
