دور کمر؛ شاخصی ساده برای شناسایی چاقی
یادداشت
ادامه کمبارشی ۵۸ شهر در ۱۲ استان کشور؛ تنش آب شرب تهران و مشهد جدی است/ دستگاههای اجرایی پیش از بارشهای پاییزی آماده باشند
به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری آنا، عیسی بزرگزاده، سخنگوی صنعت آب، امروز در نشست خبری با اشاره به اهمیت اطلاعرسانی دقیق درباره وضعیت منابع آبی کشور اظهار کرد: سال آبی از ابتدای مهر آغاز میشود و تا پایان شهریور ادامه دارد و اکنون در ماه پایانی سال آبی قرار داریم. بر اساس دادههای موجود، ارتفاع کل بارش کشور حدود ۲۳۸ میلیمتر بوده، در حالی که میانگین مورد انتظار حدود ۲۴۱ میلیمتر است؛ بنابراین میزان بارش کمتر از یک درصد با شرایط نرمال فاصله دارد.
وی افزود: در ادبیات مهندسی، محدوده مثبت و منفی ۱۰ درصد نسبت به میانگین، شرایط نرمال تلقی میشود؛ بنابراین از نظر بارش کشوری میتوان گفت ایران در سال آبی جاری در شرایط نرمال قرار دارد، اما این موضوع نباید به معنای برطرف شدن مشکلات آبی در تمام نقاط کشور تلقی شود.
بزرگزاده با تأکید بر اینکه آب امری محلی است، گفت: پرآبی یک نقطه در جنوب یا غرب کشور، ارتباط هیدرولیکی طبیعی یا مصنوعی با کمآبی در تهران، مشهد، کرج یا اراک ندارد؛ بنابراین هر منطقه باید متناسب با شرایط منابع آب خود مدیریت شود.
سخنگوی صنعت آب ادامه داد: استانهای قم، تهران، مرکزی، یزد، سیستان و بلوچستان، سمنان، اصفهان، گیلان، قزوین، البرز، مازندران و چهارمحال و بختیاری بین ۱۲ تا ۳۷ درصد کاهش بارش داشتهاند.
وی با اشاره به شرایط استان قم اظهار کرد: در قم به دلیل اجرای طرح انتقال آب از سرشاخههای دز، با وجود کاهش بارش قابل توجه، منابع هیدرولیکی مصنوعی در اختیار این استان قرار دارد و به همین دلیل وضعیت آن با برخی مناطق دیگر متفاوت است.
بزرگزاده تهران و البرز را از مهمترین مناطق دارای تنش آبی عنوان کرد و گفت: با توجه به پیوند منابع آب تهران و کرج، این دو منطقه در صدر مناطقی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند.
مشهد با وجود بارش مناسب همچنان با تنش آب شرب مواجه است
سخنگوی صنعت آب درباره وضعیت خراسان رضوی نیز گفت: شهر مشهد با وجود اینکه امسال حدود ۱۰ درصد بیشتر از نرمال بارش داشته، همچنان با تنش آبی مواجه است؛ چراکه منبع اصلی تأمین آب شرب مشهد، سد دوستی است و آب ورودی از کشور همسایه به این سد مطابق نیاز دریافت نشده است.
وی افزود: از نظر شدت تنش آب شرب، تهران شامل مناطق ۲۲گانه، استان تهران، استان البرز و بخشهایی از قزوین که از سد طالقان استفاده میکنند، مشهد و خراسان رضوی و همچنین اراک و ساوه در استان مرکزی در صدر مناطق دارای تنش قرار دارند.
بزرگزاده تأکید کرد: این آمار مربوط به تنش آب شرب است و اگر تنش بخش کشاورزی را نیز در نظر بگیریم، تعداد استانها و مناطق تحت تأثیر بیشتر خواهد شد.
پرشدگی سدهای کشور به ۵۳ درصد رسید
سخنگوی صنعت آب با تشریح آخرین وضعیت مخازن سدهای کشور گفت: اگر همه سدهای کشور را یکجا در نظر بگیریم، اکنون درصد پرشدگی مخازن به حدود ۵۳ درصد رسیده و حجم آب موجود در مخازن حدود ۲۷ میلیارد و ۳۵۰ میلیون مترمکعب است.
وی ادامه داد: در مقطع مشابه سال گذشته، حجم آب موجود در مخازن حدود ۲۰ میلیارد و ۴۰۰ میلیون مترمکعب بود؛ بنابراین امسال حدود هفت میلیارد مترمکعب آب بیشتری در مخازن کشور داریم.
بزرگزاده تصریح کرد: با این حال، وضعیت مخازن تهران با میانگین کشوری قابل مقایسه نیست. در حالی که درصد پرشدگی سدهای کشور ۵۳ درصد است، میزان پرشدگی سدهای تهران حدود ۲۶ درصد است؛ بنابراین نمیتوان قضاوت کلی درباره وضعیت مخازن کشور را به تهران تعمیم داد.
وی درباره وضعیت سدهای تهران گفت: درصد پرشدگی سد امیرکبیر حدود ۸۶ درصد، سد لتیان حدود ۵۴ درصد و سد طالقان حدود ۴۹ درصد است. در مقابل، سدهایی مانند ماملو و لار که نیروگاه ندارند، وضعیت پایینتری دارند.
ذخیرهسازی آب پشت سدهای نیروگاهدار به کمک تأمین برق آمد
سخنگوی صنعت آب با اشاره به مدیریت منابع سدهای دارای نیروگاه اظهار کرد: وزارت نیرو بهصورت عامدانه و در قالب یک راهبرد، ذخیره آب سدهای نیروگاهدار مانند امیرکبیر و سدهای کارون را افزایش داد تا هم از ظرفیت مخزن برای تأمین آب شرب و کشاورزی استفاده شود و هم امکان تولید برقآبی فراهم باشد.
وی افزود: در ماههای تابستان، تولید برقآبی از متوسط کشوری بالاتر بوده و این ظرفیت در شرایطی که کشور با محدودیتهای انرژی مواجه شد، کمک قابل توجهی به شبکه برق کرد.
بزرگزاده با اشاره به ظرفیت نیروگاههای برقآبی کشور گفت: بیش از ۱۲ هزار مگاوات قدرت نصبشده برقآبی در کشور داریم و در مقطعی توانستیم حدود ۱۱ هزار مگاوات از این ظرفیت را دریافت کنیم که رقم بسیار قابل توجهی است.
وی ادامه داد: سرمایهگذاری مردم و دولت طی چند دهه گذشته، بهویژه پس از دوران دفاع مقدس، در توسعه نیروگاههای برقآبی امسال آثار خود را نشان داد و این ظرفیت در شرایط دشوار انرژی به کمک شبکه برق کشور آمد.
حقابه هیرمند و هریرود باید مطابق تعهدات و عرف تاریخی تأمین شود
سخنگوی صنعت آب درباره منابع آب مشترک با کشورهای همسایه نیز اظهار کرد: رودخانه هریرود در مرز مشترک ایران و ترکمنستان قرار دارد و دو کشور بر اساس قرارداد دوجانبه از آب آن استفاده میکنند، اما بخش اصلی منابع آب این رودخانه از بالادست و حوزه هریرود تأمین میشود.
وی با اشاره به توسعه سدها در بالادست هریرود افزود: در سالهای گذشته توسعههایی در بالادست این حوزه انجام شده که روند تاریخی و عرفی ورود آب را تحت تأثیر قرار داده است. ایران بارها از مسیرهای دیپلماتیک نسبت به این موضوع اعتراض کرده و انتظار دارد کشور همسایه بر اساس حسن همجواری و عرف تاریخی و بینالمللی نسبت به رهاسازی آب اقدام کند.
بزرگزاده تأکید کرد: توسعه در بالادست هریرود و هیرمند باید به گونهای باشد که بهرهبرداری تاریخی و کانونهای جمعیتی و تمدنی پاییندست با تهدید مواجه نشوند.
وی درباره وضعیت هیرمند نیز گفت: امسال با رایزنیهای انجامشده و همکاری کشور همسایه، ورودی آب رودخانه هیرمند نسبت به چند سال گذشته بهطور نسبی بیشتر بوده است، هرچند هنوز حقابه مورد انتظار بهطور کامل دریافت نشده است.
۵۸ شهر در ۱۲ استان با تنش آبی مواجهاند
سخنگوی صنعت آب با ارائه تصویری کلی از وضعیت تنش آبی کشور گفت: در مجموع ۵۸ شهر از حدود هزار و ۴۰۰ شهر مهم کشور با تنش آبی مواجهاند و حدود ۱۲ استان درگیر این وضعیت هستند؛ جمعیت این استانها حدود ۳۵ میلیون نفر است.
وی افزود: سال گذشته حدود دو سوم کشور در شرایط کمبارشی و یکسوم در شرایط پربارشی قرار داشت و حدود ۶۵ میلیون نفر در معرض تنش آبی بودند، اما امسال این نسبت معکوس شده است؛ بهگونهای که حدود دو سوم کشور شرایط پربارشی و یکسوم کشور، معادل حدود ۳۵ میلیون نفر، در شرایط تنش آبی قرار دارند.
بزرگزاده با تأکید بر ضرورت اطلاعرسانی دقیق گفت: ایران کشوری پهناور با اقلیمهای متفاوت است و نمیتوان وضعیت بارش یک منطقه را به کل کشور تعمیم داد. ممکن است در یک منطقه بارشهای مستمر رخ دهد، اما در فاصلهای نهچندان دور منطقه دیگری با کمآبی مواجه باشد.
احتمال بارشهای شدید پاییزی وجود دارد
وی در ادامه با اشاره به پدیده النینو و تأثیر آن بر الگوهای بارشی گفت: دادههای اقلیمی و هواشناسی مراکز مختلف جهان احتمال وقوع قوی النینو را با اعتماد بالایی پیشبینی میکنند، اما النینو یک پدیده احتمالاتی است و به معنای وقوع قطعی یک الگوی مشخص بارشی نیست.
سخنگوی صنعت آب افزود: در سالهایی که النینو رخ داده، برخی مناطق جنوب غرب، غرب، شمال و حتی نقاط دیگر کشور با بارشهای شدید و سیلاب مواجه شدهاند، در حالی که همزمان بخشهایی از کشور شرایط خشکی داشتهاند.
وی تصریح کرد: وزارت نیرو خود را برای احتمال وقوع سیلاب آماده کرده است و دستورالعملهای مربوط به اقدامات پیش، حین و پس از سیلاب به دستگاههای مختلف ابلاغ شده است.
دستگاههای اجرایی باید پیش از آغاز بارشهای پاییزی آماده باشند
بزرگزاده گفت: وزارت نیرو بر ضرورت آمادگی دستگاههای مدیریت بحران، وزارت کشور، استانداریها و شهرداریها تأکید کرده است و لازم است آبراهههای شهری پیش از آغاز بارشهای پاییزی پاکسازی و موانع موجود برطرف شوند.
وی ادامه داد: سامانههای پیشبینی نیز باید بهطور مستمر تقویت شوند تا بتوان از چند روز قبل وقوع سیلاب را پیشبینی کرد و تیمهای عملیاتی را در آمادهباش قرار داد.
سخنگوی صنعت آب با تأکید بر نقش شهروندان در کاهش خسارات سیلاب گفت: شهروندان باید در زمان صدور هشدارهای هواشناسی از قرار گرفتن در مسیر رودخانهها و مناطق پرخطر خودداری کنند، از بستر و حریم رودخانهها فاصله بگیرند و وسایل و سرمایههای ارزشمند خود را در این مناطق مستقر نکنند.
سیلاب مشکل مزمن کمآبی کشور را حل نمیکند
بزرگزاده در عین حال نسبت به سادهسازی مسئله سیلاب هشدار داد و گفت: نباید تصور کنیم وقوع سیلاب میتواند مشکل مزمن کمآبی و خشکسالی کشور را برطرف کند.
وی افزود: ایران حدود یک هزار و ۵۶۰ میلیارد مترمکعب به منابع آب زیرزمینی بدهکار است و وقوع یک یا چند سیلاب نمیتواند این بدهی را جبران کند؛ بنابراین مدیریت مصرف آب نباید به هیچ عنوان کنار گذاشته شود.
سخنگوی صنعت آب با اشاره به وضعیت تالابها گفت: حدود ۸۰ درصد تالابهای کشور در معرض خشکسالی قرار دارند و حتی اگر شرایط اقلیمی در یک سال با کشور همراه شود، نباید این موضوع باعث شود وظایف مربوط به کاهش مصرف و مدیریت منابع آب کنار گذاشته شود.
سرانه آب در ایران نسبت به چند دهه گذشته کاهش چشمگیری داشته است
بزرگزاده با اشاره به شرایط اقلیمی ایران گفت: حدود ۷۵ تا ۸۰ درصد کشور در اقلیم خشک، نیمهخشک و فراخشک قرار دارد و بنابراین مدیریت مصرف آب یک ضرورت دائمی است.
وی ادامه داد: اگرچه با احداث سدها و توسعه زیرساختهای آبی، امروز نسبت به هزاران سال قبل آب بیشتری در اختیار داریم، اما به ازای هر نفر میزان آب در دسترس بهشدت کاهش یافته است. سرانه آب در دسترس نسبت به ۶۰ تا ۷۰ سال پیش به حدود یکششم کاهش پیدا کرده و اکنون حدود هزار و چندصد مترمکعب آب در سال به ازای هر نفر برای تمام نیازهای شرب، کشاورزی، محیط زیست و سایر مصارف در اختیار داریم.
شرایط بارشی بهتر نباید برنامه احیای دریاچه ارومیه را متوقف کند
سخنگوی صنعت آب درباره آخرین وضعیت دریاچه ارومیه نیز گفت: اگر شرایط اقلیمی همراهی بیشتری داشته باشد، نباید این موضوع ما را از وظایف تعیینشده برای کاهش مصرف آب کشاورزی و کاهش سطح زیرکشت بازدارد.
وی افزود: برای احیای دریاچه ارومیه قرار بود سطح اراضی کشاورزی کاهش یابد و حدود ۴۰ درصد از مصرف آب کشاورزی در این حوزه کاسته شود؛ بنابراین حتی اگر شرایط اقلیمی به کمک ما بیاید، برنامههای مدیریت مصرف باید ادامه پیدا کند.
بزرگزاده با اشاره به تعیین تراز اکولوژیک دریاچه ارومیه اظهار کرد: بر اساس بررسیهای کارشناسی، تراز میانه به عنوان تراز اکولوژیک دریاچه تعیین شده است. در این تراز، ارتفاع سطح آب حدود ۱۲۷۴.۱۰ متر و وسعت دریاچه حدود چهار هزار و ۶۳۵ کیلومتر مربع و حجم آب حدود ۱۵.۵ میلیارد مترمکعب خواهد بود.
وی خاطرنشان کرد: البته دریاچه ارومیه در دورههای تاریخی حجمهایی بسیار بیشتر از ۱۵.۵ میلیارد مترمکعب نیز داشته است، اما عدد تعیینشده، حاصل توافق کارشناسی درباره تراز اکولوژیک دریاچه است.
مدیریت مشارکتی آب باید جدی گرفته شود
سخنگوی صنعت آب در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر ضرورت مشارکت مردم در حکمرانی آب گفت: در برنامه هفتم توسعه، مسئولیتهایی در حوزه مدیریت مشارکتی آب به وزارت نیرو واگذار شده و این وزارتخانه با همکاری وزارت جهاد کشاورزی و سازمان برنامه، دستورالعملی برای اجرای مدیریت مشارکتی تدوین و ابلاغ کرده است.
وی افزود: آب امری محلی است و وضعیت یک دشت لزوماً ارتباطی با وضعیت دشت دیگری ندارد؛ بنابراین نمیتوان همه امور مربوط به آب را در مرکز و در دستگاههای دولتی متمرکز کرد.
بزرگزاده تصریح کرد: دولت با بیش از چهار میلیون کشاورز و صدها هزار حلقه چاه مواجه است و به تنهایی نمیتواند از عهده همه امور مدیریت منابع آب برآید. در کشورهای مختلفی که از زیستبوم پایدار برخوردارند، مدیریت مشارکتی و استفاده از ظرفیت مردم یکی از ارکان مدیریت منابع طبیعی و آب است.
اختیارات تصدیگری باید به مردم واگذار شود
وی با بیان اینکه مدیریت مشارکتی با قانون و قانون اساسی تعارضی ندارد، گفت: در حکمرانی آب باید بخشی از اختیارات تصدیگری به مردم همان منطقه واگذار شود؛ چراکه چه کسی شایستهتر از مردمی است که در یک دشت زندگی میکنند و از منابع آب آن استفاده میکنند تا در مدیریت امور همان منطقه مشارکت داشته باشند؟
سخنگوی صنعت آب ادامه داد: البته تصمیمهای حاکمیتی مانند میزان برداشت مجاز، تعیین ظرفیت قابل برداشت از منابع آب، حفظ پایداری دشت، کیفیت آب، سلامت مردم و محیط زیست و نحوه تخصیص منابع همچنان باید در اختیار حاکمیت باقی بماند.
وی افزود:، اما در حوزههایی مانند هماهنگی میزان برداشت، نظارت بر برداشت و پایش وضعیت یک دشت، میتوان اختیارات بیشتری به مردم و تشکلهای محلی واگذار کرد و دولت نقش ناظر را بر عهده بگیرد.
بزرگزاده با انتقاد از تمرکز بیش از حد امور در دستگاههای دولتی گفت: اینکه همه امور را در تهران و در اختیار چند دستگاه و چند نفر نگه داریم، حتی اگر از روی دلسوزی باشد، در نهایت میتواند موجب ناکارآمدی شود. دولت باید بخشی از تصدیگری خود را به مردم واگذار کند.
وی تأکید کرد: در هیچ کشوری که زیستبوم پایدار و منابع آب پایدار دارد، دولت به تنهایی مدیریت منابع را انجام نمیدهد و مردم نقش جدی دارند. حتی در کشورهای بهشدت دولتی نیز مشارکت مردم در حفاظت از منابع طبیعی و محیط زیست وجود دارد.
بزرگزاده خاطرنشان کرد: برای پیشبرد مدیریت مشارکتی باید با آموزش، مدارا، صبوری و مطالبهگری، مقاومتهای احتمالی را کاهش داد و زمینه مشارکت واقعی مردم در حکمرانی آب و حفاظت از منابع محیط زیستی را فراهم کرد.
انتهای پیام/
