چرا عصای جادویی برای درمان بنزین وجود ندارد؟

صادق مهرجو، کارشناس انرژی در یادداشتی برای گروه اقتصادی خبرگزاری آنا نوشت: ضرورت تنوع‌بخشی در سبد سوخت و ناوگان حمل‌ونقل اکنون خودرو‌های برقی وارد ناوگان تاکسیرانی شده‌اند. اگر این خودرو‌ها را از حالت لوکس خارج کنیم و به جای اینکه با قیمت‌های بالا به مصرف‌کننده و ناوگان حمل‌ونقل برسند، آنها را با قیمت‌های ارزان‌تر عرضه کنیم، قطعاً میزان استقبال متفاوت خواهد بود. باید به شدت روی تنوع‌بخشی کار کنیم؛ از خودرو‌های هیبریدی استفاده کنیم و زیرساخت‌های مربوط به آنها را توسعه دهیم.

خودرو‌های هیبریدی در سرعت‌های پایین، برای مثال وقتی سرعت به حدود ۶۰ یا ۷۰ کیلومتر در ساعت می‌رسد، می‌توانند وارد سیکل برقی شوند و با برق کار کنند و زمانی که سرعت بالاتر می‌رود، موتور بنزینی وارد مدار می‌شود؛ آن هم با مصرف بسیار پایین.

راهکار مدیریت مصرف، به‌خصوص در ترافیک تهران، استفاده از خودرو‌های هیبریدی است و این موضوع می‌تواند کمک بسیار زیادی به کاهش مصرف بنزین کند.

دولت برای کنترل مصرف و ناترازی بنزین نیازمند یک بسته سیاستی جامع است، در کنار قیمت، باید موضوعاتی مانند اصلاح ساختار بانکی، مقابله با رانت، توسعه CNG، توسعه حمل‌ونقل عمومی و بهبود بهره‌وری موتور خودرو‌ها مورد توجه قرار گیرد.

در شرایط فعلی کشور، اجرای بسیاری از این راهکار‌ها امکان‌پذیر نیست. ما جنگ سخت را از خرداد سال گذشته پشت سر گذاشتیم و اکنون در شرایط جنگی قرار داریم؛ بنابراین اکنون فصل اینکه چه کاری بهتر است و چه کاری بهتر نیست، نیست. شما قدرت انتخاب زیادی ندارید و بی‌تعارف باید گفت هر کاری که از دستتان برمی‌آید، باید انجام دهید.

در شرایط فعلی نمی‌دانم پالایش و پخش چه وضعیتی دارد و میزان دقیق ناترازی بنزین در شرایط کنونی چقدر است. پاسخ دادن به این سؤال بدون دسترسی به اطلاعات دقیق دشوار است. اکنون وارد ماه شهریور شده‌ایم و شهریور ماه فصل افزایش سفرهاست؛ بنابراین ممکن است مصرف بنزین نسبت به ماه‌های تابستان افزایش قابل توجهی پیدا کند. من واقعاً نمی‌دانم در شرایط حاضر میزان ناترازی چقدر است و سیاست‌گذار دقیقاً چه برنامه‌ای دارد؛ اما در چهار یا پنج سال اخیر همواره گفته‌ام که راهکار بنزین فقط قیمتی نیست.

اگر هدف دولت کنترل مصرف و مدیریت ناترازی بنزین است، باید توجه داشته باشد که هیچ راهکار کوتاه‌مدت سریع و معجزه‌آسایی وجود ندارد که بتواند در مدت کوتاه این مشکل را درمان کند.

ما ایرانی‌ها همیشه زمانی که وضعیت بحرانی می‌شود، به دنبال راهکار‌های کوتاه‌مدت می‌رویم. مشابه همین اتفاق در سال ۱۳۹۱ رخ داد؛ زمانی که کشور را برای واردات بنزین تحریم کردند. در آن مقطع دولت چه کار کرد؟ تولید بنزین پتروشیمی را کلید زد. یعنی هر کاری که امکان‌پذیر بود برای عبور از شرایط اضطراری انجام داد.

امروز نیز شرایط به گونه‌ای است که دیگر زمان انتخاب کردن نیست و باید از همه ظرفیت‌های موجود برای مدیریت شرایط استفاده کرد.

هیچ راهکار کوتاه‌مدتی وجود ندارد و دولت هم عصای جادویی ندارد. میزان تولید ما مشخص است، میزان مصرف نیز مشخص است و در نتیجه با یک ناترازی مواجه هستیم که باید آن را مدیریت کنیم. وقتی بخواهیم ناترازی را مدیریت کنیم، قطعاً به ما فشار وارد می‌شود. شرایط همین است و باید تا زمانی که شرایط عادی شود، این واقعیت را پذیرفت.

وقتی شرایط عادی شد، باید راهکار‌های مختلف را به‌طور قطعی در دستور کار قرار داد؛ از واردات خودرو‌های برقی و توسعه ناوگان CNG گرفته تا توسعه خودرو‌های هیبریدی، از رده خارج کردن خودرو‌های فرسوده، ارائه مشوق‌های مالی و بهینه‌سازی مصرف در خودرو‌های موجود.

هزاران راهکار وجود دارد، اما بسیاری از این راهکار‌ها در شرایط فعلی کشور پاسخگوی نیاز فوری ما نیستند.

فقط می‌خواهم این موضوع را به‌طور ویژه مورد تأکید قرار دهم که شرایط، شرایط ویژه است. اگر در شرایط عادی بودیم، می‌توانستیم درباره اجرای راهکار‌های مختلف صحبت کنیم، اما اکنون شرایط متفاوت است. شرایط امروز، شرایط پس از جنگ و محاصره است. نباید صرفاً به این نگاه کنیم که اکنون بمب و موشک زده نمی‌شود و بنابراین تصور کنیم شرایط عادی است.

اکنون شرایط محاصره است و حتی به نظر من شرایط پس از جنگ و محاصره اقتصادی می‌تواند از شرایط جنگی سخت‌تر باشد. اگر در حال جنگ بودیم، اما محاصره دریایی وجود نداشت، شاید شرایط برای ما راحت‌تر بود تا اینکه اکنون در ظاهر در شرایط صلح قرار داریم، اما با محاصره اقتصادی مواجه هستیم.

راهکار این شرایط این است که به شکلی مصرف را مدیریت کنیم تا بتوانیم از این وضعیت عبور کنیم.

در شرایط فعلی باید مصرف را مدیریت کنیم و مردم را نیز به کمک بطلبیم. باید به مردم گفت که در شرایط فعلی تا حد امکان از حمل‌ونقل عمومی بیشتر استفاده کنند. حتی اگر خانواده‌ای دو خودرو دارد، در شرایط فعلی می‌تواند تا حد امکان از یک خودرو استفاده کند؛ برای مثال اگر قرار است فرزند خانواده به مدرسه یا محل دیگری منتقل شود، اعضای خانواده می‌توانند برنامه سفر‌های خود را به گونه‌ای تنظیم کنند که با یک خودرو انجام شود.

در شرایط فعلی باید روی فرهنگ‌سازی کار کنیم. اکنون جز با استمداد از مردم، اتفاق خاصی نمی‌تواند رخ دهد. باید شرایط ویژه فعلی را پذیرفت و با همراهی مردم، مدیریت مصرف را در دستور کار قرار داد تا کشور بتواند از این دوره عبور کند.