«اهل زاریا»؛ تداوم مکتب امام خمینی (ره) در قلب آفریقابا محوریت شیخ ابراهیم زکزاکی
به گزارش خبرنگار گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری آنا، تأثیر یک اندیشه تا کجا میتواند پیش برود؟ آیا ممکن است تصویری از یک رهبر دینی در کشوری دور، زندگی جوانی را در قلب آفریقا تغییر دهد و او سالها بعد همان اندیشه را به یک حرکت اجتماعی گسترده تبدیل کند؟ «اهل زاریا» نوشته نجمه جوادی، روایت داستانی همین مسیر است؛ روایت زندگی مردی که نامش با ایمان، مقاومت و گسترش تشیع در نیجریه گره خورده است.
«اهل زاریا» تلاش میکند ابراهیم زکزاکی را از قاب اخبار بیرون بیاورد و او را در جهان داستان به مخاطب نزدیک کند؛ از کودکی و سالهای شکلگیری شخصیتش تا آشنایی با انقلاب اسلامی، امام خمینی (ره)، فعالیتهای اجتماعی، بازداشتها، زندان، جراحت و از دست دادن اعضای خانواده.
نویسنده برای این کار به سراغ دنیای رمان رفته است؛ بنابراین مخاطب با یک زندگینامه خشک و گزارشی مواجه نیست، بلکه با شخصیتهایی روبهرو میشود که در موقعیتهای مختلف تصمیم میگیرند، میترسند، امیدوار میشوند، رنج میکشند و در نهایت انتخاب میکنند که در برابر آنچه نادرست میدانند، بایستند.
از عثمان دان فودیو تا امام خمینی (ره)
یکی از لایههای جذاب کتاب، پیوند دادن داستان زکزاکی با تاریخ مسلمانان نیجریه است. نام عثمان دان فودیو و حکومت اسلامی سوکوتو در روایت کتاب، بخشی از حافظه تاریخی جامعهای است که ابراهیم در آن رشد میکند؛ تاریخی که در آن مبارزه با استعمار و تلاش برای احیای هویت اسلامی، به یک میراث فکری تبدیل شده است.
اما آنچه مسیر زندگی زکزاکی را به شکل جدی دگرگون میکند، آشنایی او با انقلاب اسلامی ایران و امام خمینی (ره) است.
ابراهیم در دوران دانشجویی، در یک کلاس علوم سیاسی با نام امام خمینی (ره) مواجه میشود. استاد درباره تفاوت «قدرت» و «تأثیر» صحبت میکند و از این میگوید که شاه در ایران قدرت داشت، اما امام خمینی (ره) توانست بر قلب و فکر مردم اثر بگذارد.
ابراهیم در فکر فرو میرود و تصمیم میگیرد درباره این مرد بیشتر بداند.
در بخشی از کتاب میخوانیم:
«ابراهیم در فکر فرو رفت. باید بیشتر درباره این مرد میفهمید و بالاخره توانست عکس روحالله خمینی را در حال نمازخواندن ببیند. مِهر این مرد به دلش افتاد. اصلاً اینکه یک نفر بتواند استعمار را شکست دهد برایش قابل احترام بود. عکس سیاهوسفید او را در صدها نسخه کپی کرد و به دانشجویان داد. او میخواست ثابت کند که میتوان بر ظلم غلبه کرد.»
این صحنه یکی از مهمترین لحظات «اهل زاریا» است؛ جایی که نفوذ یک اندیشه از مرز جغرافیا عبور میکند. زکزاکی نه از طریق یک ارتباط رسمی یا تبلیغات سازمانیافته، بلکه ابتدا با شنیدن یک نام و دیدن یک تصویر، کنجکاو میشود و بعد مسیر شناخت خود را آغاز میکند.
همین نکته، کتاب را از یک روایت صرفاً تاریخی درباره نیجریه فراتر میبرد و به روایتی درباره قدرت ایدهها و تأثیر مکتب امام خمینی (ره) تبدیل میکند.
زکزاکی؛ شخصیتی فراتر از یک چهره سیاسی
جوادی در «اهل زاریا» تلاش کرده است زکزاکی را صرفاً به عنوان یک روحانی یا رهبر اجتماعی معرفی نکند. مخاطب با شخصیتی روبهرو میشود که از کودکی تحت تأثیر تاریخ و فرهنگ دینی جامعه خود قرار دارد، در جوانی با پرسشهای فکری مواجه میشود، برای یافتن پاسخ جستوجو میکند و بعد از آشنایی با انقلاب اسلامی، مسیر تازهای را انتخاب میکند. این انتخاب البته بدون هزینه نیست.
زکزاکی در مسیر فعالیتهای خود بارها بازداشت و زندانی میشود. او و همسرش مجروح میشوند و خانوادهاش داغ از دست دادن فرزندان و نزدیکان خود را تجربه میکند. کتاب در این بخشها تلاش میکند به جای ارائه فهرستی از حوادث، مخاطب را به دل موقعیت ببرد.
در یکی از صحنههای تأثیرگذار، زکزاکی پس از مجروح شدن و از دست دادن اعضای خانواده، به خانهای بازمیگردد که خواهرش فاطمه و سه فرزندش در آن به شهادت رسیدهاند:
«ابراهیم، که به زحمت با یک چشمش میتوانست ببیند، لبخند بر لب داشت. او از جمعیت تشکر میکرد و سرش را به نشانه احترام تکان میداد. احساس میکرد که دیگر نمیتواند هیچ چیزی را به غیر از شکرگزاری از خداوند در دل خود داشته باشد.»
این جنس روایت، یکی از ویژگیهای «اهل زاریا» است؛ روایت رنج از خلال جزئیات انسانی، نه صرفاً بیان اتفاقات تاریخی.
وقتی تاریخ وارد جهان رمان میشود
نجمه جوادی برای رسیدن به این روایت، چهار سال پژوهش و یک سال نگارش انجام داده است. جرقه شکلگیری کتاب نیز در سال ۱۳۹۹ و پس از تماشای یک مصاحبه زده شد.
حاصل این پژوهشها، کتابی ۱۷۶ صفحهای است که تلاش میکند تاریخ معاصر شیعیان نیجریه را در قالبی داستانی و روان برای مخاطب ایرانی روایت کند.
در «اهل زاریا»، تاریخ در پسزمینه داستان حرکت میکند و شخصیتها آن را برای مخاطب زنده میکنند؛ از خاطره عثمان دان فودیو و حکومت سوکوتو گرفته تا آشنایی زکزاکی با انقلاب اسلامی و امام خمینی (ره) و سپس سالهای مبارزه، زندان و سرکوب.
به این ترتیب، مخاطب به جای آنکه صرفاً درباره زکزاکی «اطلاعات» به دست بیاورد، با مسیر تبدیل شدن او به زکزاکی همراه میشود.
داستان مردی که ایستاد
«اهل زاریا» در نهایت روایت استقامت مردی است که زندگی خود را وقف یک باور کرد؛ مردی که در مسیر خود فرزندان و نزدیکانش را از دست داد، مجروح و زندانی شد، اما از مسیری که انتخاب کرده بود عقب ننشست.
این روایت در نهایت به حادثه خونین زاریا در سال ۱۳۹۴ میرسد؛ حادثهای که در جریان آن ارتش نیجریه به شیعیان شهر زاریا حمله کرد و شمار زیادی از مردم کشته و زخمی شدند و حسینیه بقیةالله نیز تخریب شد.
اما اهمیت «اهل زاریا» در این است که داستان را از این حادثه شروع نمیکند. نویسنده تلاش کرده است نشان دهد پیش از آنکه زکزاکی به چهرهای شناختهشده در اخبار تبدیل شود، چه مسیری را طی کرده، چه اندیشههایی بر او اثر گذاشته و برای باورهایش چه هزینهای پرداخته است.
«اهل زاریا» نوشته نجمه جوادی در ۱۷۶ صفحه توسط نشر بینالملل منتشر شده است؛ روایتی داستانی از مردی که در جغرافیایی دور از ایران، تحت تأثیر مکتب امام خمینی (ره) قرار گرفت و کوشید آنچه را آموخته بود، در جامعه خود به یک حرکت زنده و اثرگذار تبدیل کند.
انتهای پیام/
