آینده جمعیت ایران با ترس ساخته نمیشود؛ با امید، علم و سیاستگذاری درست ساخته میشود
به گزارش خبرنگار آنا، در نشست بزرگداشت روز جهانی جمعیت، دکتر علیرضا رئیسی با تأکید بر اینکه مسئله جمعیت فراتر از افزایش تعداد افراد و نیازمند نگاهی جامع و بینبخشی است، مهمترین چالشهای جمعیتی کشور را تشریح کرد. وی با اشاره به ضرورت رفع موانع ازدواج و فرزندآوری، توجه همزمان به جوانسازی جمعیت و مدیریت سالمندی، نقش زنان در سیاستهای جمعیتی و لزوم تصمیمگیری مبتنی بر داده و پژوهش، تأکید کرد که آینده جمعیت ایران با «ترس»، بلکه با «امید، علم و سیاستگذاری درست» ساخته میشود.
رئیسی در ابتدای سخنان خود با اشاره به اهمیت موضوع جمعیت اظهار کرد: وقتی درباره جمعیت صحبت میکنیم، نباید صرفاً به عدد و تعداد افراد نگاه کنیم؛ جمعیت یعنی انسان، با همه ویژگیها، توانمندیها، خلاقیت و اثرگذاری او.
وی با اشاره به تجربه دوران کرونا گفت: در آن دوره، وقتی اعلام میشد تعداد زیادی از مردم در یک روز جان خود را از دست دادهاند، باید توجه میکردیم که هر کدام از این افراد یک انسان، یک مادر، یک پدر یا عضوی از یک خانواده بودهاند. بنابراین حتی یک نفر نیز اهمیت بسیار زیادی دارد.
به گفته وی، سیاستگذاری در حوزه جمعیت باید به گونهای باشد که جوانان بتوانند با امید ازدواج کنند، از داشتن شغل و آینده مطمئن باشند و بتوانند برای تشکیل خانواده و فرزندآوری تصمیم بگیرند.
جوانان تمایل به ازدواج و فرزندآوری دارند؛ مانع را باید پیدا کرد
رئیسی با طرح این پرسش که «آیا جوانان ما تمایل به فرزندآوری ندارند؟» گفت: پاسخ به این سؤال قاطعانه مثبت است؛ جوانان تمایل دارند. بنابراین باید پرسید چرا ازدواج اتفاق نمیافتد و چرا پس از ازدواج، فاصله زمانی میان ازدواج و فرزندآوری طولانی میشود و فاصله میان فرزند اول و دوم نیز افزایش پیدا میکند؟
وی افزود: این سؤال کلیدی سیاستگذاران است که باید مشخص کنند مشکل کجاست و چه موانعی بر سر راه جوانان قرار دارد.
این مقام مسئول تأکید کرد: سیاستگذاران نباید با زرنگی مسئولیت این وضعیت را به مردم نسبت دهند؛ بلکه وظیفه سیاستگذار این است که موانع را برطرف کند.
رئیسی با اشاره به وضعیت فرزندآوری در میان افراد متأهل گفت: کسانی که ازدواج کردهاند، در حد جایگزینی فرزند دارند و حتی باید تلاش کنیم این میزان بیشتر شود؛ بنابراین مشکل اصلی صرفاً در این بخش نیست و نباید سیاست جمعیتی را به فشار، ترس، اجبار یا برخوردهای سلبی محدود کرد.
سیاست جمعیتی با ترس و اجبار نتیجه نمیدهد
وی با تأکید بر اینکه افزایش جمعیت با سیاستهای سلبی محقق نمیشود، اظهار کرد: اگر قرار است جمعیت افزایش پیدا کند، باید سیاستگذاری بر اساس امید، اعتماد و اطمینان جوانان به آینده انجام شود.
رئیسی گفت: جوان امروز به شغل، مسکن، امنیت اقتصادی، امکان تحصیل و چشمانداز روشن برای آینده نیاز دارد و سیاستگذار باید این اطمینان را ایجاد کند که جوان میتواند برای زندگی خود برنامهریزی کند.
بدون توجه به زنان، هیچ سیاست جمعیتی موفق نمیشود
رئیسی یکی دیگر از محورهای مهم سیاستگذاری جمعیتی را توجه ویژه به زنان دانست و گفت: هیچ سیاست جمعیتی در دنیا بدون توجه به زنان موفق نخواهد شد.
وی تأکید کرد: سیاستگذار نباید شرایطی ایجاد کند که زنان مجبور شوند میان شغل و فرزندآوری یا میان ازدواج و اشتغال یکی را انتخاب کنند.
به گفته وی، اگر زن شاغل باشد، نباید نتیجه آن این باشد که امکان ازدواج یا فرزندآوری برای او از بین برود.
رئیسی تصریح کرد: وظیفه حکمرانی این است که شرایطی ایجاد کند که یک زن بتواند هم تحصیل کند، هم شغل داشته باشد، هم ازدواج کند و هم فرزندآوری داشته باشد.
وی با اشاره به ضرورت فراهم کردن امکانات حمایتی افزود: از انواع مرخصیها گرفته تا امکانات و زیرساختهای مورد نیاز، باید شرایطی فراهم شود که زنان برای انتخاب میان اشتغال و فرزندآوری تحت فشار قرار نگیرند.
افزایش تحصیلات زنان نباید بهعنوان علت کاهش فرزندآوری تفسیر شود
رئیسی نسبت به برخی تحلیلهای سادهانگارانه درباره رابطه تحصیلات و اشتغال زنان با کاهش فرزندآوری هشدار داد و گفت: اینکه بگوییم سواد زنان افزایش یافته و فرزندآوری کاهش پیدا کرده یا اشتغال زنان بیشتر شده و فرزندآوری کاهش یافته و سپس نتیجه بگیریم که بنابراین باید زنان تحصیلکرده یا شاغل نباشند، یک نتیجهگیری خطرناک است.
وی ادامه داد: اگر کسی بخواهد از چنین تحلیلی به این نتیجه برسد که برای افزایش جمعیت باید نقش زنان را کاهش داد، این یکی از خطرناکترین سیاستگذاریها خواهد بود.
رئیسی خطاب به سیاستگذاران تأکید کرد: به جای شعار دادن درباره جمعیت، کاری کنید که زن بتواند هم شغل داشته باشد، هم ازدواج کند و هم فرزندآوری داشته باشد؛ این وظیفه حکمرانی است، نه وظیفه مردم.
کاهش جمعیت معلول مجموعهای از عوامل است
وی با بیان اینکه مسائل اجتماعی با اقدامات خطی حل نمیشوند، گفت: در حوزه جمعیت نیز باید نگاه شبکهای داشت.
رئیسی کاهش جمعیت را «معلول» دانست و افزود: کاهش جمعیت علت نیست، بلکه معلول مجموعهای از اتفاقات و عوامل است. اگر قرار است این وضعیت اصلاح شود، باید همه علتها شناسایی، تحلیل و بررسی و سپس برای حل آنها اقدام شود.
وی تصریح کرد: نمیتوان تصور کرد با انجام یک اقدام مشخص، جمعیت بهطور خودکار افزایش پیدا میکند. افزایش جمعیت به عوامل متعددی وابسته است و همه این عوامل باید در سیاستگذاری مورد توجه قرار گیرند.
سالمندی جمعیت اجتنابناپذیر است
رئیسی یکی از مهمترین موضوعات آینده جمعیتی ایران را سالمندی دانست و گفت: حتی اگر بتوانیم جمعیت جوان کشور را افزایش دهیم، سالمندی جمعیت اجتنابناپذیر است و باید از هماکنون برای آن آماده باشیم.
وی افزود: بر اساس پیشبینیهای مطرحشده، در سالهای آینده سهم قابل توجهی از جمعیت کشور را سالمندان تشکیل خواهند داد و بنابراین باید در دو جبهه حرکت کنیم؛ نخست، فرزندآوری و جوانسازی جمعیت و دوم، حفظ سالمندی فعال و سالم.
رئیسی با طرح این سؤال که «آیا خودمان را برای پذیرش گروه سالمندان آماده کردهایم؟» گفت: از معماری و شهرسازی گرفته تا ساختمانها، نظام سلامت، رفاه اجتماعی و سیاستگذاری، همه بخشها باید برای جامعه سالمند آماده شوند.
افزایش امید به زندگی، سالمندی را به یک واقعیت قطعی تبدیل کرده است
وی با اشاره به افزایش امید به زندگی در ایران اظهار کرد: امید به زندگی پیش از انقلاب حدود ۵۵ سال بود و امروز به حدود ۸۰ سال رسیده است.
رئیسی ادامه داد: افزایش امید به زندگی حاصل ارتقای سطح بهداشت، توسعه کشور و افزایش رفاه است و به همین دلیل سالمندی را باید یک پیامد طبیعی و اجتنابناپذیر توسعه دانست، نه یک مسئله قابل حذف.
وی تأکید کرد: سالمندان امروز به دلیل پیشرفتهای بهداشتی و رفاهی بیشتر زنده میمانند و جامعه باید برای این مرحله از زندگی آنان برنامه داشته باشد.
جمعیت مسئله وزارت بهداشت نیست؛ مسئله همه حاکمیت است
رئیسی با تأکید ویژه بر بینبخشی بودن موضوع جمعیت گفت: مسئله جمعیت فقط مسئله وزارت بهداشت و درمان نیست.
وی افزود: اگر مسئله جمعیت را «مدیکالیزه» کنیم، یعنی آن را صرفاً به یک مسئله پزشکی و سلامت تبدیل کنیم، شکست خوردهایم.
به گفته رئیسی، تقریباً هیچ وزارتخانه یا سازمانی را نمیتوان نام برد که در موضوع جمعیت نقش نداشته باشد؛ وزارتخانههای اقتصاد، راه و شهرسازی، تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سایر دستگاهها همگی در شکلگیری شرایط جمعیتی کشور مؤثر هستند.
وی با اشاره به مفهوم عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت گفت: جمعیت موضوعی اجتماعی است و سلامت نیز تنها یکی از ابعاد آن محسوب میشود. البته حوزههایی مانند ناباروری، مراقبتهای سلامت و مشاوره نیز از جمله وظایفی هستند که نظام سلامت میتواند در آنها نقشآفرینی کند.
«عقلانیت» و دادههای دقیق؛ نیاز اصلی سیاستگذاری جمعیتی
رئیسی مهمترین نیاز کشور در سیاستگذاری جمعیتی را «عقلانیت» دانست و گفت: ما به عقلانیت نیاز داریم و در کنار آن باید دادههای دقیق، روشن و قابل اتکا در حوزههای مختلف در اختیار سیاستگذاران باشد.
وی افزود: منابع کشور محدود است و نمیتوان منابع موجود را به شکل گسترده در همه حوزهها هزینه کرد. بنابراین باید بر اساس داده و پژوهش مشخص کنیم منابع محدود در کجا بیشترین اثر را خواهند داشت.
رئیسی تأکید کرد: برای حرکت درست در حوزه جمعیت باید اطلاعات دقیق و پژوهشهای قابل اتکا داشته باشیم تا تصمیمها بر اساس واقعیت و شواهد گرفته شود.
آینده جمعیت ایران با ترس ساخته نمیشود
وی با اشاره به ضرورت تغییر نگاه در سیاستگذاری اجتماعی گفت: آینده جمعیت ایران با ترس ساخته نمیشود؛ بلکه با امید، علم و سیاستگذاری درست ساخته خواهد شد.
رئیسی افزود: عادت به پیدا کردن مقصر و برخورد با افراد در حوزه مسائل اجتماعی پاسخ نمیدهد. مسائل اجتماعی نیازمند کار علمی، شناخت علتها و طراحی سیاستهای درست هستند.
ژاپن؛ نمونهای از اهمیت جمعیت برای آینده کشورها
رئیسی با اشاره به تجربه کشورهای مختلف، ژاپن را نمونهای قابل توجه دانست و گفت: ژاپن با وجود برخورداری از فناوری، پول و ثروت، با یک تهدید جدی در آینده خود مواجه است و آن تهدید، روندهای جمعیتی است.
وی افزود: تجربه ژاپن نشان میدهد که حتی برخورداری از فناوری و ثروت نیز نمیتواند یک کشور را از پیامدهای روندهای جمعیتی مصون کند.
سهم جوانان در جمعیت جهان در حال کاهش است
رئیسی با اشاره به آمارهای جمعیتی جهان گفت: جمعیت جهان حدود ۸.۲ میلیارد نفر است و حدود ۱.۳ میلیارد نفر از این جمعیت را افراد ۱۵ تا ۲۴ ساله تشکیل میدهند؛ یعنی حدود ۱۵ درصد جمعیت جهان جوان است.
وی افزود: پیشبینیها نشان میدهد سهم جوانان تا سال ۲۰۵۰ به حدود ۱۳ درصد کاهش پیدا کند.
رئیسی با اشاره به روندهای جمعیتی در مناطق مختلف جهان گفت: اگر روندهای کنونی ادامه پیدا کند، در آینده سهم جمعیت آفریقا در ساختار جمعیت جهان افزایش خواهد یافت و ترکیب جمعیتی جهان نیز تغییر خواهد کرد.
نرخ باروری در مناطق مختلف جهان متفاوت است
وی با اشاره به نرخ باروری در مناطق مختلف جهان اظهار کرد: سطح جایگزینی جمعیت حدود ۲.۱ فرزند به ازای هر زن در نظر گرفته میشود، در حالی که میانگین باروری در اروپا حدود ۱.۴، آمریکای شمالی حدود ۱.۶ و آسیا حدود ۱.۷ است.
رئیسی در عین حال تأکید کرد که قاره آسیا از تنوع جمعیتی بسیار زیادی برخوردار است و نرخ باروری در کشورهای مختلف این قاره تفاوت چشمگیری دارد.
وی افزود: در آفریقا همچنان نرخهای باروری بالاتری مشاهده میشود و ادامه این روند میتواند سهم جمعیت این قاره را در آینده جهان افزایش دهد.
جوانان در سراسر جهان همچنان خانواده و فرزندآوری را میخواهند
رئیسی با اشاره به نتایج یک نظرسنجی بینالمللی درباره دیدگاه جوانان گفت: در یک پژوهش که میان حدود ۱۸ هزار جوان در ۷۳ کشور انجام شده، بیش از دو سوم جوانان ازدواج را یکی از مهمترین آرمانهای زندگی خود دانستهاند.
وی افزود: حدود ۸۰ درصد جوانان نیز امید به داشتن فرزند داشتهاند و حدود ۸۰ درصد گفتهاند که کودکان برای آنها شادی، سرخوشی و امید به همراه میآورند.
به گفته رئیسی، حدود ۹۰ درصد جوانان امنیت اقتصادی و سلامت را از مهمترین عوامل ارزیابی آینده خود دانستهاند و دو سوم پاسخدهندگان نیز نسبت به آینده احساس مثبتی داشتهاند.
امنیت مالی، مسکن و اشتغال پایدار؛ موانع اصلی فرزندآوری
رئیسی با اشاره به یافتههای این مطالعات گفت: امنیت مالی، امنیت اقتصادی و مسکن از مهمترین موانع پیش روی جوانان هستند.
وی همچنین اشتغال پایدار و آمادگی عاطفی را از دیگر عوامل اثرگذار بر تصمیم جوانان برای فرزندآوری عنوان کرد.
رئیسی با اشاره به سیاستهای کلی کشور در حوزه جمعیت و خانواده اظهار کرد: موضوعاتی مانند مسکن، اشتغال و ازدواج در سیاستهای کلی نظام نیز مورد توجه قرار گرفتهاند و باید در سیاستگذاری جمعیتی به آنها توجه شود.
سیاست جمعیتی باید امیدآفرین باشد
رئیسی در پایان تأکید کرد: اگر قرار است سیاستهای جمعیتی موفق باشند، باید جنس این سیاستها از جنس امید، آینده، زندگی و نشاط باشد، نه ترس، تهدید و برخورد
وی گفت: جوانان در ایران و سراسر جهان آرزو و تمایل به ازدواج و فرزندآوری دارند و وظیفه سیاستگذار این است که موانع را از سر راه آنها بردارد.
او خاطرنشان کرد: برای آینده جمعیتی کشور، به جای مقصرسازی باید به سراغ علم، داده، عقلانیت و سیاستگذاری صحیح رفت و شرایطی فراهم کرد که جوانان بتوانند با اطمینان نسبت به آینده، برای ازدواج، تشکیل خانواده و فرزندآوری تصمیم بگیرند.
انتهای پیام/
