دانشگاه آزاد ماکو؛ پیشگام در ترویج فرهنگ فرزندآوری؛ راهکارهای دینی و فرهنگی برای مقابله با بحران کاهش جمعیت

به گزارش خبرگزاری آنا، به‌مناسبت هفته جوانی جمعیت با حضور کنشگران جمعیتی شهرستان ماکو در قالب کارگاه آموزشی با سخنرانی صدرا علی‌پور رئیس دانشگاه آزاداسلامی واحد بین‌الملل ماکو برگزار شد.

علی‌پور رئیس دانشگاه آزاداسلامی واحد بین‌الملل ماکو در این نشست با اشاره به ۷۲ سوره نحل اظهار کرد: خداوند در این آیه می‌فرمایند: «وَ اللَّهُ جَعَلَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْوَاجًا وَ جَعَلَ لَکُمْ مِنْ أَزْوَاجِکُمْ بَنِینَ وَ حَفَدَةً» (سوره نحل، آیه ۷۲). خداوند از جنس خودتان همسرانی برایتان قرار داد و از آن همسران، فرزندان و نوادگانی به شما عطا کرد.

وی با طرح چند سوال ادامه داد: نمی‌خواهم با آمار‌های خشک و ناامیدکننده شما را خسته کنم، بلکه می‌خواهم باهم بیندیشیم: فردای ماکو چگونه خواهد بود؟ آیا کوچه‌های این شهر تاریخی و مرزی هنوز صدای بازی کودکان را خواهد شنید؟ آیا مدارس ماکو پر از نوجوانان خلاق و با انگیزه خواهند بود یا نیمکت‌ها خالی می‌ماند؟ آیا بیمارستان ماکو نیاز به متخصص زنان و کودکان دارد یا بیشتر به geriatric (پزشک سالمندان) نیاز پیدا می‌کند؟ اینها سوالاتی است که پاسخ آن را نه در پایتخت، بلکه در خانه‌های خودمان، در تصمیم‌های شبانه هر زوج جوان، در نگاه خانواده‌ها به فرزندآوری و در فرهنگ عمومی حاکم بر شهرمان باید جست‌و‌جو کنیم.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد بین‌الملل ماکو با اشاره نرخ باروری در استان آذربایجان غربی تبیین کرد: نرخ باروری کلی (Total Fertility Rate) در ایران در سال ۱۴۰۰ به حدود ۱.۶ فرزند به ازای هر زن رسید، در حالی که نرخ جانشینی (برای ثابت ماندن جمعیت) ۲.۱ است. یعنی هر زن باید حداقل ۲.۱ فرزند به دنیا آورد تا جمعیت نه پیر و نه کم شود. متأسفانه ما از این خط قرمز عبور کرده‌ایم و وارد فاز پیری جمعیت شده‌ایم و پیش‌بینی می‌شود تا ۳۰ سال آینده ایران جزء پیرترین کشور‌های جهان باشد.

علی‌پور با طرح این سوال که در سطح استان آذربایجان‌غربی و شهرستان ماکو، آمار کمی بهتر از میانگین کشوری است؟ گفت: بله، به‌دلیل فرهنگ اصیل آذربایجانی و باور‌های دینی، هنوز خانواده‌های ۳-۴ فرزندی کم نیستند، اما روند کاهشی بسیار تند است. آمار رسمی ثبت احوال شهرستان ماکو نشان می‌دهد که در دهه ۹۰، نرخ رشد جمعیت کمتر از یک‌درصد بوده و تعداد موالید نسبت به دهه ۸۰ بیش از ۳۰ درصد کاهش داشته است، این یعنی اگر امروز تصمیم جدی نگیریم، ۲۰ سال دیگر بیش از نیمی از جمعیت ماکو بالای ۵۰ سال خواهند بود؛ نکته تلخ‌تر اینکه ماکو یک شهر مرزی و دارای ظرفیت‌های عظیم تجاری، کشاورزی و گردشگری است و نیروی کار جوان لازم دارد. اگر جمعیت جوان نداشته باشیم، سرمایه‌گذاران به شهر‌های دیگر می‌روند، نخبگان مهاجرت می‌کنند و ماکو تبدیل به شهری برای بازنشستگان و افراد مسن می‌شود و این سرنوشت بسیاری از شهر‌های صنعتی اروپا و حتی برخی کلانشهر‌های ایران شده است.

نگاه دینی و فرهنگی ـ سنت الهی و سیره معصومین(ع) به مسئله جوانی

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد بین‌الملل ماکو تشریح کرد: ما یک ملت مسلمان و شیعه هستیم. دین اسلام به صراحت بر ازدواج آسان، فرزندآوری و تربیت نسل صالح تأکید کرده و پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «تَزَوَّجُوا فَإِنِّی مُکَاثِرٌ بِکُمُ الْأُمَمَ»؛ با یکدیگر ازدواج کنید که من به تعداد شما بر امت‌های دیگر فخر می‌کنم. همچنین فرمودند: «أَکْثِرُوا الْوَلَدَ فَإِنِّی مُبَاهٍ بِکُمُ الْأُمَمَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ»؛ فرزندان بسیار بیاورید که من در روز قیامت به تعداد شما بر سایر امت‌ها مباهات می‌کنم. حضرت زهرا (سلام‌الله علیها) با وجود تمام مشقت‌ها، پنج فرزند را تربیت کردند و الگوی یک خانواده متعهد و پرجمعیت شدند.

علی‌پور یادآور شد: امام صادق علیه‌السلام می‌فرمایند: «اَلْوَلَدُ الصَّالِحُ رَیْحَانَةٌ مِنْ رَیَاحِینِ الْجَنَّةِ»؛ فرزند صالح، ریحانه و گلی از گل‌های بهشت است، اما متأسفانه در سال‌های اخیر، برخی با استناد به «تنظیم خانواده» یا «مشکلات اقتصادی»، فرزندآوری را یک عیب یا یک ریسک بزرگ جلوه داده‌اند، در حالی که در سیره اهل بیت علیهم‌السلام، اگرچه توصیه به فاصله‌گذاری متناسب (رضاع دو ساله) شده، اما هرگز توصیه به تک‌فرزندی یا بی‌فرزندی نشده و برعکس، مسلمانان را به ازدیاد فرزند تشویق کرده‌اند و روزی را هم از آن خدا می‌دانند.

این استاد دانشگاه از مداحان خواست تا در اشعار و مرثیه‌های خود به فراخور، بند‌هایی را به ترویج فرهنگ فرزندآوری و بزرگداشت مادران و پدران دارای فرزندان متعدد اختصاص دهند و همین هنرمندان می‌توانند سرود‌ها و نماهنگ‌هایی با محوریت خانواده پُر نشاط تولید کنند.

معلمان و دانشگاهیان در رشد جمعیت جوانی نقش کلیدی دارند

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد بین‌الملل ماکو تبیین کرد: جامعه دانشگاهی و معلمان، قشر مرجع و اثرگذار در تغییر نگرش هستند. دانشجو یا دانش‌آموزی که از معلم خود بشنود «فرزند زیاد یعنی فقر و عقب ماندگی» یا برعکس بشنود «اولاد صالح، زینت زندگی دنیوی و اخروی است»، مسیر فکریش تغییر می‌کند.

علی‌پور برای رشد جمعیت جوانی برای معلمان و اساتید چند پیشنهاد داد و اظهار کرد: در کلاس‌های درس، به‌خصوص درس علوم، زیست و دینی، یک جلسه را به آگاهی‌بخشی درباره هرم سنی ایران و مزایای جمعیت جوان اختصاص دهید. از نمودار‌های ساده و قابل فهم استفاده کنید. برای دانش‌آموزان دختر و پسر، مهارت‌های همسرداری و آداب فرزندپروری را در قالب کارگاه‌های فوق برنامه ترویج دهید. فقط خواندن و ریاضی کافی نیست؛ باید «زندگی کردن» را هم یاد بدهیم. خودتان الگوی عملی باشید. معلمی که دو یا سه فرزند دارد و با شادابی و انگیزه تدریس می‌کند، بهترین تبلیغ است؛ از تک فرزندی آگاهانه پرهیز کنید، مگر آنکه عذر پزشکی موجه داشته باشید.

عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ماکو، قشر دانشجو را مورد خطاب قرارداد و گفت: دانشجویان، شما در سن ازدواج و فرزندآوری هستید، لطفاً با ترس از فقر یا اتمام تحصیل، فرزندآوری را به تأخیر نیندازید. تجربه هزاران خانواده نشان داده که روزی فرزندان با خودشان می‌آید. تحصیل را می‌توان حتی با یک یا دو فرزند ادامه داد. همچنین از ازدواج‌های ساده و کم‌هزینه استقبال کنید. مهریه سنگین و تشریفات طولانی، دشمن جوانی جمعیت است.

علی‌پور تبیین کرد: بسیاری از خانواده‌ها می‌گویند: «با این تورم و گرانی، چطور بچه‌دار شویم؟ خانه اجاره‌ای کوچک داریم، مهدکودک گران است، پوشک و شیر خشک تمام شدنی نیست...» دغدغه‌های شما تا حدی قابل درک است. دولت و مجلس باید تسهیلات مسکن، یارانه کودک، بیمه رایگان درمان ناباروری و معافیت‌های مالیاتی برای خانواده‌های دارای سه فرزند و بیشتر تصویب کنند. برخی از این قوانین در قانون «حمایت از خانواده و جوانی جمعیت» مصوب ۱۴۰۰ آمده است، اما متأسفانه به خوبی اجرا نمی‌شود. ما به عنوان شهروند، باید پیگیر اجرای این قوانین باشیم و از مسئولان مطالبه کنیم.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد بین‌الملل ماکو تشریح کرد: اما نکته مهم این است: در کنار این دغدغه‌های واقعی، یک باور غلط جامعه‌شناسی نیز وجود دارد: «هر چه فرزند کمتر، ثروت بیشتر»، حال آنکه تحقیقات میدانی نشان می‌دهد در ایران و خیلی از کشورها، خانواده‌های پرجمعیت نه‌تنها فقیرتر نیستند، بلکه اغلب از سرمایه اجتماعی، امید به زندگی و نشاط روانی بالاتری برخوردارند. فرزندان در خانواده‌های پرجمعیت، مسئولیت‌پذیری، تقسیم کار و همدلی را بهتر یاد می‌گیرند. همچنین در سنین پیری، والدین تنها نمی‌مانند.

وی عنوان کرد: شهرستان ماکو را نگاه کنید که بسیاری از بازاریان، کشاورزان و صنعتگران موفق ماکویی، حاصل خانواده‌های ۵-۶ فرزندی هستند. آنها از کودکی کار کردن را آموخته‌اند و امروز سرمایه‌های شهرند. روایت معروف «برکت در فرزند» را دست کم نگیریم. پس بیایید به جای شعار «بچه‌دار نشو، پولدار شو»، شعار «بچه‌دار شو، با برکت زندگی کن» را رواج دهیم.

علی‌پور بر ضرورت نقش مادران و زنان، احترام و حمایت به این قشر از جامعه تاکید کرد و ادامه داد: بحث فرزندآوری، وجود مادران سالم، آگاه و با انگیزه است. متأسفانه در سال‌های اخیر فشار سنگین شغلی، تحصیلی و اجتماعی روی زنان به قدری زیاد شده که بسیاری از بانوان جوان از مادر شدن می‌ترسند. می‌گویند «می‌خواهم کار کنم، درس بخوانم، به رشد شخصی برسم. بچه یعنی توقف.» این نگاه قابل احترام است، اما باید توجه کنیم که مادر شدن نه تنها توقف، بلکه یک رشد عمیق انسانی است. هیچ تجربه‌ای مثل مادر شدن، صبر، خلاقیت، مدیریت زمان و عشق بی‌چون و چرا را به زن نمی‌آموزد.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد بین‌الملل ماکو اضافه کرد: مسئولیت پدران و برادران و همه مردان جامعه این است که شرایط را برای مادران آسان کنند و تقسیم کار خانگی، خرید، آشپزی، رسیدگی به فرزندان در ساعات استراحت مادر، همراهی در دوران بارداری و شیردهی، و حمایت عاطفی، کلید طلایی فرزندآوری است. متأسفانه گاهی مرد‌ها فقط می‌گویند «بچه دوم را هم بیاور»، اما خودشان کوچکترین کمکی نمی‌کنند. این بی‌عدالتی است.

راز پویایی جمعیت را باید در سه عامل جست‌و‌جو کرد

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد بین‌الملل ماکو، راز پویایی جمعیت را در سه عامل جست‌و‌جو کرد و افزود: نخست، باور عمیق دینی و تعبیر تحت‌اللفظی فرمان توراتی «بارور و کثیر شوید». دوم، سیاست‌های تشویقی همه‌جانبه ازجمله یارانه‌های سخاوتمندانه فرزند، کمک هزینه مسکن برای خانواده‌های پرجمعیت و بودجه‌بندی بی‌سابقه برای درمان‌های باروری که در هیچ کشور توسعه‌یافته‌ای دیده نمی‌شود. سوم، روحیه «تاب‌آوری ملی».