ترامپ حلقه محدودیت تراشههای هوش مصنوعی علیه چین را تنگتر کرد
به گزارش خبرگزاری آنا؛ دولت آمریکا در آستانه سفر دونالد ترامپ به چین، مجموعه تازهای از محدودیتهای صادراتی را برای جلوگیری از دسترسی شرکتهای چینی به تراشههای پیشرفته هوش مصنوعی تدوین کرده است. مقررات جدید وزارت بازرگانی آمریکا با هدف مسدود کردن مسیری طراحی شدهاند که به شرکتهای مستقر در کشورهای تحت تحریم اجازه میداد بدون خرید مستقیم پردازندههای آمریکایی، از توان محاسباتی مراکز داده خارجی استفاده کنند. در این روش، شرکتهای چینی بهجای واردات تراشههای پیشرفته انویدیا، با مجموعههایی در کشورهای فاقد محدودیت مستقیم همکاری میکردند و از طریق ارتباط اینترنتی به سرورهای مجهز به این پردازندهها دسترسی پیدا میکردند. دولت آمریکا اکنون تلاش میکند محدودیتهای موجود بر صادرات فیزیکی تراشهها را به خدمات پردازش ابری و اجاره توان محاسباتی نیز گسترش دهد تا امکان دور زدن مقررات از طریق واسطههای خارجی کاهش یابد.
مقررات تازه در شرایطی تدوین شدهاند که دولت ترامپ با دو هدف تا حدی متعارض مواجه است. واشنگتن از یک سو میخواهد دسترسی چین به سختافزارهای پیشرفته موردنیاز برای آموزش مدلهای هوش مصنوعی را محدود کند و از سوی دیگر، گسترش استفاده از فناوری آمریکایی در بازارهای بینالمللی را یکی از ابزارهای حفظ برتری اقتصادی و فناورانه خود میداند. شرکتهایی مانند انویدیا نیز معتقدند حضور گسترده محصولات آمریکایی در زیرساختهای پردازشی جهان میتواند وابستگی مشتریان خارجی به فناوری آمریکا را افزایش دهد و مانع گسترش سریع جایگزینهای چینی شود. با این حال، منتقدان این رویکرد در دولت آمریکا نگران هستند که عرضه گسترده تراشهها به شرکتهای خارجی، امکان دسترسی غیرمستقیم چین به فناوریهایی را فراهم کند که صادرات مستقیم آنها با محدودیت روبهرو است.
دسترسی از راه دور چگونه محدودیت صادرات تراشه را دور میزد؟
محدودیتهای صادراتی آمریکا طی سالهای اخیر فروش برخی پردازندههای پیشرفته هوش مصنوعی به چین را مشروط به دریافت مجوز کردهاند. این محدودیتها بیشتر بر انتقال فیزیکی تراشهها، تجهیزات پردازشی و فناوریهای مرتبط تمرکز داشتند، اما گسترش زیرساختهای رایانش ابری امکان استفاده از همان سختافزارها را بدون انتقال آنها به داخل مرزهای چین فراهم کرده است. شرکتهایی که به توان پردازشی بالایی نیاز دارند، میتوانند از طریق اینترنت به سرورهای مستقر در کشورهای دیگر متصل شوند و عملیات آموزش یا اجرای مدلهای هوش مصنوعی را روی پردازندههای موجود در آن مراکز داده انجام دهند. در چنین شرایطی، تراشه ممکن است هرگز وارد کشور تحت محدودیت نشود، اما توان محاسباتی آن همچنان در اختیار مشتری خارجی قرار بگیرد.
شرکتهای ارائهدهنده خدمات ابری در جنوب شرق آسیا از جمله مجموعههایی هستند که از این ساختار تجاری استفاده کردهاند و بخشی از ظرفیت مراکز داده خود را در اختیار مشتریان خارجی قرار میدهند. مالزی و سنگاپور به دلیل دسترسی مناسب به زیرساختهای ارتباطی، سرمایهگذاری گسترده در مراکز داده و نزدیکی جغرافیایی به بازارهای آسیایی، به نقاط مهم توسعه این خدمات تبدیل شدهاند. برخی شرکتهای چینی نیز از طریق قرارداد با ارائهدهندگان خدمات در این کشورها به پردازندههای آمریکایی دسترسی پیدا کردهاند. فعالیت قانونی یک مرکز داده برای مشتری خارجی بهخودیخود به معنای قاچاق تراشه یا نقض مقررات نیست، اما مقامهای آمریکایی معتقدند چنین ساختاری میتواند اثربخشی محدودیتهای صادراتی را کاهش دهد و در برخی موارد برای پنهان کردن مصرفکننده نهایی فناوری مورد استفاده قرار گیرد.
مقررات تازه بر مراکز دادهای تمرکز دارند که حجم قابلتوجهی از توان محاسباتی پیشرفته را از راه دور در اختیار شرکتهای مستقر در کشورهای تحت محدودیت قرار میدهند. ارائه چنین خدماتی در موارد مشمول مقررات به مجوز صادراتی آمریکا نیاز خواهد داشت و شرکتهای ارائهدهنده خدمات باید اطلاعات بیشتری درباره هویت مشتریان، ساختار مالکیت و نوع استفاده از تجهیزات ارائه کنند. این تغییر به معنای ممنوعیت کامل ارائه خدمات ابری به تمام مشتریان چینی نیست، بلکه سازوکاری برای بررسی و کنترل دسترسی به پردازندههای پیشرفتهای ایجاد میکند که واشنگتن آنها را دارای کاربردهای حساس میداند.
صادرات تراشه به پنج کشور مشروط به دریافت مجوز شد
اندونزی، مالزی، سنگاپور، تایلند و برزیل پنج کشوری هستند که در مقررات تازه بهعنوان مقاصد دارای خطر بالاتر انتقال مجدد فناوری شناسایی شدهاند. شرکتهایی که قصد صادرات، صادرات مجدد یا انتقال داخلی تراشههای پیشرفته مشمول محدودیت به این کشورها را دارند، باید مجوزهای لازم را از دولت آمریکا دریافت کنند. هدف این اقدام، افزایش نظارت بر مسیر حرکت تراشهها و جلوگیری از انتقال مستقیم یا غیرمستقیم آنها به شرکتهایی است که دسترسیشان به فناوری پیشرفته آمریکایی محدود شده است. انتخاب این کشورها لزوماً به معنای اثبات تخلف دولتها یا تمام شرکتهای فعال در آنها نیست، بلکه به ارزیابی واشنگتن از خطر استفاده از این مقاصد برای انتقال فناوری به کشورهای دیگر مربوط میشود.
شرکتهایی که دفتر مرکزی آنها در آمریکا قرار دارد یا تحت مالکیت شرکتهای مادر آمریکایی فعالیت میکنند، در شرایط مشخص از الزام جدید دریافت مجوز برای صادرات به این پنج کشور مستثنا شدهاند. این استثنا به کسبوکارهای آمریکایی اجازه میدهد بخشی از فعالیت مراکز داده و زیرساختهای محاسباتی خارجی خود را بدون مواجهه با محدودیتهای یکسان ادامه دهند. با این حال، سایر الزامات موجود درباره انتقال فناوری به اشخاص و کشورهای تحت محدودیت همچنان برقرار خواهند بود. دولت آمریکا تلاش کرده با ایجاد این استثنا، نظارت بر دسترسی شرکتهای خارجی را افزایش دهد و در عین حال از ایجاد اختلال گسترده در سرمایهگذاریهای بینالمللی شرکتهای آمریکایی جلوگیری کند.
شرکتهای مشمول مقررات باید بررسیهای دقیقتری درباره مشتریان خود انجام دهند و علاوه بر هویت خریدار مستقیم، مالکیت غیرمستقیم، شرکتهای مادر و مصرفکنندگان نهایی توان پردازشی را نیز شناسایی کنند. برخی مراکز داده موظف خواهند شد اطلاعات دورهای درباره استفاده از زیرساختهای پیشرفته و طرفهای دریافتکننده خدمات ارائه دهند. وزارت بازرگانی همچنین قصد دارد جریان صادرات تراشههای مشمول کنترل را با دقت بیشتری زیر نظر بگیرد و در صورت مشاهده نقض مقررات، محدودیتهای تازهای برای اشخاص یا مقاصد مرتبط در نظر بگیرد. این اقدامات میتوانند شامل سختگیرانهتر شدن شرایط صدور مجوز و اعمال محدودیتهای تجاری بیشتر باشند.
فرصت ۹۰ روزه برای دریافت مجوزهای جدید
مقررات تازه به شرکتهای ارائهدهنده خدمات پردازشی مشمول محدودیت فرصت میدهند الزامات جدید را بررسی کنند و برای دریافت مجوزهای موردنیاز اقدام کنند. اجرای بخشهای اصلی این مقررات پس از یک دوره انتقالی ۹۰ روزه پیشبینی شده است و مراکز دادهای که حجم بالایی از توان پردازشی را در اختیار شرکتهای مستقر در کشورهای تحت محدودیت قرار میدهند، باید وضعیت فعالیت خود را با ضوابط تازه هماهنگ کنند. دریافت مجوز به معنای تأیید خودکار تمام فعالیتهای یک مرکز داده نیست و مقامهای آمریکایی میتوانند براساس نوع سختافزار، میزان توان محاسباتی و مشخصات مشتری نهایی درباره درخواستها تصمیم بگیرند.
محدودیت جدید تمام کاربردهای هوش مصنوعی را به یک شکل در بر نمیگیرد و برای برخی خدمات تجاری استثناهایی در نظر گرفته شده است. سامانههای پیشنهاددهنده کالا و محتوا که در فروشگاههای اینترنتی یا شبکههای اجتماعی استفاده میشوند، در شرایط تعیینشده از الزام مربوط به دسترسی از راه دور مستثنا خواهند بود. دولت آمریکا معتقد است چنین کاربردهایی در مقایسه با آموزش مدلهای بسیار پیشرفته، خطر امنیتی کمتری دارند و نباید الزاماً تحت محدودیتهای مشابه قرار گیرند. با این حال، استفاده از توان پردازشی گسترده برای آموزش مدلهای پیشرفته میتواند نیازمند بررسی دقیقتری باشد، بهویژه زمانی که مشتری نهایی در یکی از کشورهای مشمول محدودیتهای صادراتی فعالیت کند.
نگرانی آمریکا از کاربردهای نظامی هوش مصنوعی
دولت آمریکا محدودیتهای جدید را بخشی از سیاست حفاظت از فناوریهای راهبردی معرفی کرده و معتقد است دسترسی به پردازندههای پیشرفته میتواند توانایی برخی کشورها را در توسعه مدلهای هوش مصنوعی با کاربردهای نظامی و اطلاعاتی افزایش دهد. آموزش مدلهای بزرگ معمولاً به تعداد زیادی پردازنده قدرتمند و زیرساخت محاسباتی گسترده نیاز دارد و همین مسئله تراشههای پیشرفته را به یکی از مهمترین اجزای رقابت جهانی هوش مصنوعی تبدیل کرده است. واشنگتن نگران است که چنین توان پردازشی برای توسعه سامانههای نظامی، تحلیل اطلاعات حساس، عملیات سایبری یا سایر فعالیتهایی استفاده شود که از نظر مقامهای آمریکایی میتوانند تهدیدی برای امنیت ملی ایجاد کنند.
مقررات تازه تنها بر چین تمرکز ندارند و محدودیتهای دسترسی از راه دور میتوانند شرکتهای مستقر در کشورهای دیگری مانند روسیه و برخی کشورهای مشمول تحریم تسلیحاتی آمریکا را نیز در بر بگیرند. دولت آمریکا این گروه از کشورها را براساس مقررات کنترل صادرات خود مشخص میکند و دسترسی آنها به فناوریهای حساس را با محدودیتهای متفاوتی مواجه میسازد. با این حال، تمرکز اصلی بحثهای سیاسی پیرامون تصمیم جدید بر چین است، زیرا این کشور یکی از بزرگترین بازارهای فناوری جهان محسوب میشود و شرکتهای چینی نیز سرمایهگذاری گستردهای در توسعه تراشهها، مراکز داده و مدلهای هوش مصنوعی انجام دادهاند.
چین در واکنش به سیاستهای محدودکننده آمریکا، این اقدامات را نمونهای از استفاده از ابزارهای اقتصادی برای مهار توسعه فناوری خود میداند. مقامهای چینی پیشتر تأکید کردهاند که محدودیتهای صادراتی میتوانند به زنجیره تأمین جهانی آسیب بزنند و همکاری تجاری در صنعت نیمههادی را دشوارتر کنند. در مقابل، دولت آمریکا بر ضرورت جلوگیری از انتقال فناوریهای پیشرفته به کاربردهای حساس تأکید دارد. اختلاف دو کشور در این زمینه تنها به فروش تراشه محدود نمیشود و موضوعاتی مانند تجهیزات ساخت نیمههادی، نرمافزارهای طراحی تراشه و زیرساختهای پردازش ابری را نیز در بر میگیرد.
اختلاف مقامهای دولت ترامپ بر سر محدودیتهای انویدیا
نحوه برخورد با صادرات تراشههای انویدیا طی هفتههای اخیر به یکی از موضوعات اختلاف میان مقامهای ارشد دولت آمریکا تبدیل شده است. هاوارد لوتنیک، وزیر بازرگانی، از جمله مقامهایی بوده که درباره پیامدهای اقتصادی تشدید محدودیتها ابراز نگرانی کرده و بر حفظ جایگاه شرکتهای آمریکایی در بازار جهانی تأکید داشته است. در مقابل، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، و برخی دیگر از مقامهای دولت خواستار نظارت سختگیرانهتر بر صادرات تراشههای پیشرفته و فعالیت شرکتهای واسطه شدهاند. منتقدان عملکرد وزارت بازرگانی معتقدند تأخیر در اعمال محدودیتهای تازه، امکان استفاده برخی شرکتهای چینی از زیرساختهای پردازشی خارجی را حفظ کرده است.
شرکت سنگاپوری مگاسپید یکی از مجموعههایی است که در جریان این اختلافها مورد توجه قرار گرفته است. این شرکت در حوزه خدمات ابری و زیرساخت هوش مصنوعی فعالیت میکند و روابط تجاری آن با انویدیا در پی گزارشهایی درباره احتمال انتقال غیرمجاز تراشههای پیشرفته به چین تحت بررسی قرار گرفته است. مقامهای آمریکایی احتمال نقض مقررات صادراتی را بررسی میکنند، اما ادعاهای مطرحشده هنوز به اثبات نهایی نرسیدهاند. مگاسپید نیز تأکید کرده است که فعالیتهای خود را مطابق قوانین و الزامات صادراتی انجام میدهد و برای بررسی اتهامهای مطرحشده از مشاوران حقوقی مستقل استفاده کرده است.
استعفای جنسن هوانگ از مدیریت انویدیا نیز حساسیتها درباره روابط این شرکت با مشتریان آسیایی را افزایش داده است. خروج وی پس از انتشار گزارشهایی درباره روابط شخصی و احتمال ارتباط یکی از افراد مرتبط با پرونده مگاسپید با دستگاه اطلاعاتی چین اتفاق افتاد، اما ادعای جاسوسی هنوز بهصورت قطعی اثبات نشده است. هوانگ پیش از کنارهگیری از مدیریت انویدیا، بارها از سیاست کاهش محدودیتهای فروش تراشههای هوش مصنوعی به چین حمایت کرده و معتقد بود حفظ حضور فناوری آمریکایی در این بازار میتواند از تقویت سریع رقبای چینی جلوگیری کند. اکنون انتظار میرود وی و وزیر بازرگانی آمریکا برای پاسخگویی درباره سیاستهای صادراتی و روابط تجاری مرتبط با تراشههای پیشرفته در برابر قانونگذاران آمریکایی حاضر شوند.
توافق ۱۰ کشور برای حفاظت از زنجیره تأمین هوش مصنوعی
دولت آمریکا همزمان با تدوین مقررات جدید صادراتی، همکاری بینالمللی برای حفاظت از زنجیره تأمین هوش مصنوعی را نیز گسترش داده است. آمریکا به همراه ۹ کشور دیگر در روز یکشنبه ۲۴ آبان بیانیه سانفرانسیسکو درباره پایههای امن شکوفایی پایدار را امضا کرد که بر حفاظت مشترک از فناوریهای حساس و زیرساختهای حیاتی تأکید دارد. استرالیا، هند، اسرائیل، ژاپن، کره جنوبی، قطر، سنگاپور، امارات متحده عربی و بریتانیا دیگر امضاکنندگان این بیانیه هستند. این همکاری در چارچوب ابتکار گستردهتر وزارت خارجه آمریکا با نام Pax Silica دنبال میشود که هدف آن تقویت امنیت زنجیره تأمین و کاهش وابستگی بیش از حد به منابع و فناوریهای محدود است.
بیانیه سانفرانسیسکو امنیت اقتصادی را بخشی جداییناپذیر از امنیت ملی معرفی میکند و بر ضرورت حفاظت از فناوریهایی تأکید دارد که توسعه مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی به آنها وابسته است. دامنه این همکاری تنها به تراشهها محدود نیست و مواد اولیه، تجهیزات تولید نیمههادی، نرمافزار، زیرساخت انرژی، شبکههای ارتباطی، حملونقل و سامانههای مدیریت داده را نیز شامل میشود. کشورهای مشارکتکننده قصد دارند با تشکیل کارگروههای تخصصی در زمینه امنیت زنجیره تأمین، توسعه زیرساختهای مورد اعتماد و افزایش تابآوری فناوری همکاری کنند. این بیانیه بهخودیخود یک ممنوعیت صادراتی جدید ایجاد نمیکند، اما چارچوبی برای هماهنگی بیشتر سیاستهای صنعتی و امنیتی کشورهای امضاکننده فراهم میسازد.
انویدیا احتمالاً در فهرست شرکتهای منتخب دولت قرار میگیرد
دولت ترامپ همزمان با افزایش محدودیت دسترسی چین به تراشههای پیشرفته، در حال بررسی طرحی برای حمایت از گسترش فعالیت بینالمللی شرکتهای آمریکایی هوش مصنوعی است. براساس اطلاعات منتشرشده، این برنامه میتواند بیش از ۲۴ شرکت فناوری را در فهرست مجموعههای منتخب با عنوان «قهرمانان ملی» قرار دهد که هدف آنها افزایش حضور محصولات و زیرساختهای آمریکایی در بازارهای خارجی خواهد بود. انویدیا، آمازون، مایکروسافت، اوپنایآی و آنتروپیک از جمله شرکتهایی هستند که نام آنها برای حضور در این فهرست مطرح شده است. انتخاب نهایی شرکتها هنوز بهصورت رسمی تأیید نشده و جزئیات کامل مزایا و تعهدات احتمالی آنها نیز مشخص نیست.
شرکتهای منتخب ممکن است برای توسعه فعالیتهای خارجی خود از حمایت دولت آمریکا، تسهیل فرایند دریافت مجوزهای صادراتی و دسترسی به برخی ابزارهای تأمین مالی بهرهمند شوند. هدف اصلی این برنامه افزایش جذابیت مجموعه محصولات آمریکایی شامل تراشههای پردازشی، مدلهای هوش مصنوعی، خدمات ابری و نرمافزارهای مرتبط در بازارهای بینالمللی است. دولت آمریکا با چنین رویکردی تلاش میکند علاوه بر فروش سختافزار، استفاده از زیرساختها و مدلهای هوش مصنوعی آمریکایی را نیز گسترش دهد و از افزایش سهم رقبای چینی جلوگیری کند. با این حال، برخورداری از حمایت دولتی به معنای معافیت خودکار از تمام محدودیتهای صادراتی نخواهد بود و شرکتها همچنان باید الزامات مربوط به انتقال فناوریهای حساس را رعایت کنند.
قرار گرفتن احتمالی انویدیا در این برنامه میتواند برای کولت کرس، مدیرعامل موقت شرکت، اهمیت زیادی داشته باشد. وی در شرایطی مدیریت انویدیا را بر عهده گرفته که شرکت علاوه بر تغییر ناگهانی ساختار مدیریتی، با پرسشهایی درباره روابط تجاری، نظارت بر مشتریان و آینده فروش تراشهها در بازارهای خارجی مواجه است. محدودیتهای تازه ممکن است بخشی از فعالیت شرکت در بازار مراکز داده آسیایی را پیچیدهتر کند، در حالی که حمایت دولت از گسترش صادرات فناوری آمریکایی میتواند فرصتهایی برای توسعه فعالیت در سایر کشورها فراهم آورد. میزان تأثیر هر یک از این سیاستها به جزئیات اجرایی مقررات و تصمیمهای نهایی دولت درباره شرکتهای منتخب وابسته خواهد بود.
محدودیتهای تازه در آستانه دیدار ترامپ و شی جینپینگ
تصمیم وزارت بازرگانی چند روز پیش از سفر برنامهریزیشده دونالد ترامپ به چین و دیدار وی با شی جینپینگ در شهر شنژن اتخاذ شده است. این دیدار قرار است در حاشیه نشست همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه برگزار شود و انتظار میرود موضوعاتی مانند تجارت، فناوری و روابط اقتصادی دو کشور در گفتوگوها مطرح شوند. زمانبندی انتشار مقررات جدید اهمیت سیاسی دارد، زیرا دولت آمریکا از یک سو خواهان دستیابی به توافقهای اقتصادی با چین است و از سوی دیگر تلاش میکند محدودیتهای مرتبط با فناوریهای حساس را حفظ یا تقویت کند. واکنش پکن و نحوه اجرای مقررات میتوانند بر فضای مذاکرات و آینده روابط تجاری دو کشور تأثیر بگذارند.
مقررات جدید همچنین با حذف رسمی چارچوب گسترده کنترل صادرات تراشههای هوش مصنوعی دولت پیشین آمریکا همراه شدهاند؛ چارچوبی که اجرای آن پیشتر متوقف شده بود. دولت ترامپ تلاش کرده بهجای محدودیتهای عمومی مشابه طرح قبلی، نظارت را بر مسیرهایی متمرکز کند که احتمال انتقال فناوری به کشورهای تحت محدودیت در آنها بیشتر ارزیابی میشود. با وجود این تغییر، موفقیت سیاست تازه به توانایی نهادهای نظارتی در شناسایی مصرفکنندگان واقعی توان پردازشی، کنترل شرکتهای واسطه و اجرای مؤثر الزامات صدور مجوز وابسته خواهد بود.
گسترش محدودیتهای صادراتی به خدمات پردازش ابری نشان میدهد رقابت فناوری میان آمریکا و چین دیگر تنها بر جابهجایی فیزیکی تراشهها متمرکز نیست و نحوه دسترسی به توان محاسباتی نیز به بخشی از سیاستهای کنترل فناوری تبدیل شده است. این تحول میتواند فعالیت مراکز داده خارجی، قراردادهای ارائه خدمات هوش مصنوعی و برنامه توسعه بازار شرکتهای نیمههادی آمریکایی را تحت تأثیر قرار دهد. در مقابل، افزایش محدودیتها ممکن است انگیزه شرکتهای چینی برای استفاده از تراشهها و زیرساختهای داخلی را تقویت کند. نتیجه نهایی این سیاستها به میزان سختگیری در اجرای مقررات، واکنش شرکتهای فناوری و توافقهای احتمالی میان واشنگتن و پکن وابسته خواهد بود.
انتهای پیام/