عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد: اصلاح حکمرانی آموزشی مهمترین پیشنیاز تحول در آموزش عالی است
محمدعلی نادی، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان) و از پژوهشگران پر استناد دانشگاه، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری آنا، با تشریح مهمترین چالشهای نظام آموزشی کشور اظهار کرد: نظام آموزش و پرورش ایران در شرایطی قرار گرفته که بسیاری از مسائل آن دیگر صرفاً مسائل آموزشی نیستند، بلکه به چالشهای توسعه ملی تبدیل شدهاند؛ به گونهای که کیفیت سرمایه انسانی، بهرهوری اقتصادی، توان رقابتپذیری کشور، نوآوری، انسجام اجتماعی و حتی امنیت ملی در دهههای آینده به عملکرد نظام آموزشی امروز وابسته خواهد بود.
وی افزود: طی دهههای گذشته سیاستهای آموزشی کشور عمدتاً بر گسترش کمی آموزش متمرکز بوده است. هرچند دسترسی عمومی به آموزش ابتدایی تقریباً همگانی شده، نرخ باسوادی افزایش یافته و شبکه گستردهای از مدارس و مراکز آموزشی در سراسر کشور شکل گرفته است، اما موفقیت در توسعه کمی آموزش به معنای ارتقای کیفیت یادگیری نیست.
نادی ادامه داد: مهمترین مسئله امروز، فاصله فزاینده میان آن چیزی است که دانشآموزان و دانشجویان در نظام آموزشی میآموزند و آنچه جامعه، اقتصاد، دانشگاه و بازار کار آینده از آنان انتظار دارد. این شکاف اگر اصلاح نشود، آثار آن در همه بخشهای توسعه کشور نمایان خواهد شد.
وی با اشاره به تحولات جهانی بیان کرد: جهان وارد عصر جدیدی از تحولات فناورانه شده است؛ عصری که هوش مصنوعی، اتوماسیون، اقتصاد دیجیتال، تغییرات اقلیمی و تحولات جمعیتی، ماهیت مهارتهای مورد نیاز انسان را تغییر دادهاند. بسیاری از مشاغل سنتی در حال حذف شدن هستند و در مقابل، مشاغل جدیدی شکل میگیرند که نیازمند تفکر تحلیلی، حل مسئله، خلاقیت، همکاری، سواد دیجیتال و یادگیری مستمر هستند.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان) تأکید کرد: در چنین شرایطی، نظام آموزشی مبتنی بر حفظیات، آزمونمحوری و انتقال صرف اطلاعات دیگر پاسخگوی نیازهای آینده نیست و باید به سمت تربیت مهارتمحور حرکت کند.
هفت ابرچالش نظام آموزشی ایران
نادی با تشریح مهمترین چالشهای پیش روی آموزش کشور گفت: بررسی وضعیت موجود نشان میدهد که نظام آموزش و پرورش ایران با هفت ابرچالش اساسی روبهروست.
وی افزود: نخستین چالش، تمرکزگرایی شدید در ساختار حکمرانی آموزشی است که انعطافپذیری مدارس، دانشگاهها و مناطق آموزشی را محدود کرده است.
وی ادامه داد: دومین چالش، ضعف کیفیت یادگیری و غلبه آموزش حافظهمحور بر آموزش مهارتمحور است؛ موضوعی که موجب فاصله گرفتن آموزش از نیازهای واقعی جامعه شده است.
نادی اظهار کرد: بحران سرمایه انسانی در نظام آموزشی و کاهش جذابیت حرفه معلمی سومین چالش مهم این حوزه محسوب میشود.
وی افزود: گسترش نابرابریهای آموزشی میان طبقات اجتماعی، مناطق جغرافیایی و گروههای مختلف دانشآموزی و دانشجویی نیز از دیگر مشکلات جدی نظام آموزشی کشور است.
این پژوهشگر دانشگاهی خاطرنشان کرد: ناکارآمدی نظام سنجش و ارزشیابی و سلطه فرهنگ کنکور، عقبماندگی دیجیتال و ضعف آمادگی نظام آموزشی برای عصر هوش مصنوعی و همچنین نبود نظام پایدار ارزیابی، دادهمحوری و یادگیری نهادی در سطح سیاستگذاری، از دیگر چالشهای بنیادین آموزش کشور به شمار میروند.
پیامدهای ادامه روند موجود
نادی با بیان اینکه ادامه این روند آثار گستردهای برای توسعه کشور خواهد داشت، اظهار کرد: کاهش بهرهوری نیروی کار، افزایش نابرابری اجتماعی، تشدید مهاجرت نخبگان، کاهش توان رقابت اقتصادی و گسترش شکاف میان نسل جدید و ساختارهای رسمی از مهمترین پیامدهای استمرار وضعیت موجود خواهد بود.
وی تصریح کرد: اصلاح آموزش و پرورش نباید صرفاً یک پروژه بخشی تلقی شود، بلکه باید آن را مهمترین پروژه توسعه ملی ایران در دو دهه آینده دانست.
پنج محور تحول آموزش
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان) درباره راهبردهای پیشنهادی تحول آموزشی گفت: این تحول باید بر پنج محور اصلی استوار باشد.
وی افزود: محور نخست، اصلاح حکمرانی آموزشی و حرکت تدریجی از تمرکزگرایی به سمت مدرسهمحوری، دانشگاهمحوری و پاسخگویی محلی است.
نادی ادامه داد: محور دوم، بازطراحی برنامههای درسی با تمرکز بر مهارتهای قرن بیست و یکم، تفکر انتقادی، سواد دیجیتال، کارآفرینی و یادگیری مادامالعمر است.
وی اظهار کرد: ارتقای جایگاه حرفهای و اقتصادی معلمان و استقرار نظام توسعه حرفهای مستمر، سومین محور تحول به شمار میرود.
وی افزود: تحقق عدالت آموزشی از طریق سرمایهگذاری هدفمند در مناطق محروم و کاهش شکافهای آموزشی نیز باید در اولویت سیاستگذاری قرار گیرد.
نادی خاطرنشان کرد: توسعه زیرساختهای دیجیتال و آمادهسازی نظام آموزشی و آموزش عالی برای عصر هوش مصنوعی نیز پنجمین محور این تحول است.
آموزش؛ موتور توسعه ملی
این پژوهشگر دانشگاهی با اشاره به تجربه کشورهای موفق اظهار کرد: بسیاری از کشورها آموزش را صرفاً یک خدمت عمومی نمیدانند، بلکه آن را موتور اصلی توسعه اقتصادی و اجتماعی تلقی میکنند.
وی افزود: اقتصادهای موفق جهان در قرن بیست و یکم بیش از آنکه بر منابع طبیعی متکی باشند، بر سرمایه انسانی تکیه دارند. کشوری که بتواند شهروندانی خلاق، توانمند و سازگار با تغییرات تربیت کند، در رقابت جهانی موفقتر خواهد بود.
نادی ادامه داد: ایران نیز در دهههای آینده با کاهش نرخ باروری، پیر شدن جمعیت، تحولات فناورانه، تغییر الگوهای اشتغال و رقابت فزاینده جهانی روبهرو خواهد شد و در چنین شرایطی، کیفیت نیروی انسانی مهمترین مزیت رقابتی کشور خواهد بود.
وی تصریح کرد: امروز بخش قابل توجهی از دانشآموزان و حتی دانشجویان پس از سالها تحصیل، مهارتهای لازم برای ورود موفق به دانشگاه، بازار کار و زندگی اجتماعی را کسب نمیکنند و همین مسئله موجب افزایش فاصله میان آموزش رسمی و نیازهای واقعی جامعه شده است.
مسئله اصلی آموزش؛ کیفیت یا حکمرانی؟
نادی با بیان اینکه بسیاری از مشکلات آموزش کشور به کمبود بودجه، فرسودگی مدارس یا نارضایتی معلمان نسبت داده میشود، گفت: هرچند این مسائل واقعی هستند، اما تمرکز صرف بر آنها ما را از ریشههای اصلی بحران دور میکند.
وی تأکید کرد: مسئله اصلی آموزش و پرورش ایران بیش از آنکه کمبود منابع باشد، نحوه حکمرانی بر این منابع است.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان) خاطرنشان کرد: طی دهههای گذشته نظام آموزشی کشور به یکی از متمرکزترین نظامهای آموزشی جهان تبدیل شده و بخش عمده تصمیمات مربوط به برنامه درسی، منابع انسانی، شیوههای آموزشی، بودجه و بسیاری از امور اجرایی مدارس و حتی بخشی از فرآیندهای آموزشی دانشگاهها در سطوح مرکزی اتخاذ میشود.
وی در پایان گفت: نتیجه چنین ساختاری آن بوده که مدیران مدارس، معلمان و حتی ادارات آموزش و پرورش استانی در بسیاری از موارد تنها مجری تصمیماتی هستند که در سطوح بالاتر اتخاذ شده است.
انتهای پیام/
