یادداشت؛
یادداشت
دانشجو باید همزمان علم، مهارت و مسؤولیت اجتماعی بیاموزد
در آستانه آغاز سال تحصیلی جدید و در پی پیام رهبر انقلاب به مناسبت بازگشایی مدارس و دانشگاهها، بررسی نقش دانشگاهها در تربیت نسل آینده، تقویت علم و مهارت، افزایش امید و نشاط دانشجویی و توجه به هویت ملی و اخلاق، اهمیت ویژهای دارد. از همین رو، در گفتوگویی با مسلم شجاعی، عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان، به بررسی محورهای مطرحشده در این پیام و الزامات آموزش عالی برای ایفای نقش مؤثرتر در پیشرفت علمی، فرهنگی و اجتماعی کشور پرداختیم.
رهبر انقلاب در پیام آغاز سال تحصیلی بر نقش علم و دانشگاه در ساختن آینده کشور تأکید کردهاند؛ به نظر شما دانشگاههای کشور برای ایفای این نقش در شرایط امروز چه مسئولیتی بر عهده دارند؟
دانشگاه مهمترین نهاد تولید، توسعه و انتقال دانش در جامعه است و طبیعتاً در ساخت آینده کشور مسئولیت سنگینی بر عهده دارد. دانشگاه نباید صرفاً محل ارائه آموزشهای نظری و اعطای مدرک باشد، بلکه باید دانشجو را برای حضور مؤثر در جامعه و حل مسائل واقعی کشور آماده کند. پیوند میان دانشگاه، جامعه و مسائل کشور باید تقویت شود تا دانش و پژوهشهای دانشگاهی بتوانند به حل مشکلات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و علمی کمک کنند.
در این پیام، علم در کنار تقوا، اخلاق، امید و مهارت قرار گرفته است؛ دانشگاهها چگونه میتوانند در کنار آموزش تخصصی، به تربیت دانشجویانی مسئولیتپذیر و اثرگذار در جامعه کمک کنند؟
آموزش عالی زمانی میتواند مأموریت خود را بهدرستی انجام دهد که میان آموزش تخصصی و تربیت انسانی دانشجویان توازن برقرار باشد. دانشجوی توانمند فقط کسی نیست که دانش تخصصی بالایی داشته باشد؛ بلکه باید اخلاق حرفهای، مسئولیت اجتماعی، توانایی کار گروهی و مهارت حل مسئله را نیز کسب کند. دانشگاه میتواند با توسعه فعالیتهای فرهنگی، اجتماعی، پژوهشی و مهارتی و همچنین ایجاد فرصت برای مشارکت واقعی دانشجویان، این ابعاد را تقویت کند.
رهبر انقلاب دانشجویان را به شکستن مرزهای دانش و فتح قلههای پیشرفت دعوت کردهاند. برای تقویت مرجعیت علمی و افزایش نقش دانشگاهها در حل مسائل کشور چه اقداماتی ضروری است؟
در گام نخست باید پژوهشهای دانشگاهی بیش از گذشته مسئلهمحور شوند. دانشگاه باید مسائل واقعی جامعه و کشور را شناسایی کند و ظرفیت استادان و دانشجویان را برای پاسخ به این مسائل به کار بگیرد. حمایت از پژوهشگران جوان، تقویت زیرساختهای علمی، توسعه همکاریهای بینرشتهای و ارتباط مؤثرتر دانشگاه با دستگاههای اجرایی و بخشهای مختلف جامعه نیز از الزامات این مسیر است.
یکی از محورهای این پیام، «درست فکر کردن و ابتکار ورزیدن» است. آیا ساختار فعلی آموزش عالی به اندازه کافی فرصت تفکر، خلاقیت، پرسشگری و نوآوری را در اختیار دانشجویان قرار میدهد؟
در این زمینه ظرفیتهای خوبی در دانشگاههای کشور وجود دارد، اما همچنان نیازمند تقویت هستیم. آموزش دانشگاهی نباید به حفظ مطالب و موفقیت در آزمونها محدود شود. دانشجو باید فرصت داشته باشد سؤال بپرسد، ایده ارائه کند، نقد کند و برای یک مسئله راهحل ارائه دهد. استاد نیز باید نقش تسهیلگر یادگیری را ایفا کند و فضای کلاس را به محیطی برای گفتوگو، تفکر و خلاقیت تبدیل کند.
با توجه به سرعت تحولات علمی و فناوری، بهویژه گسترش هوش مصنوعی، دانشگاهها چگونه باید خود را با نیازهای جدید دانشجویان و بازار کار هماهنگ کنند؟
دانشگاه نمیتواند نسبت به تحولات فناوری بیتفاوت باشد. هوش مصنوعی و فناوریهای نوین بخشی از آینده آموزش و اشتغال هستند و لازم است دانشجویان علاوه بر یادگیری تخصص خود، سواد فناورانه و توانایی استفاده مسئولانه از این ابزارها را نیز کسب کنند. البته استفاده از فناوری نباید جایگزین تفکر انسانی، خلاقیت و ارتباط استاد و دانشجو شود، بلکه باید بهعنوان ابزاری برای ارتقای کیفیت یادگیری مورد استفاده قرار گیرد.
رهبر انقلاب بر حفظ هویت ملی، عزت و استقلال فرهنگی تأکید کردهاند؛ دانشگاهها چه نقشی در تقویت هویت ملی و در عین حال تعامل علمی و فرهنگی با جهان دارند؟
دانشگاه میتواند همزمان دو مسیر را دنبال کند؛ از یک سو باید ریشههای هویتی و فرهنگی دانشجویان را تقویت کند و از سوی دیگر درهای خود را به روی تبادل علمی و گفتوگوی فرهنگی با جهان باز نگه دارد. تعامل علمی با جهان به معنای نادیده گرفتن هویت نیست. دانشجو باید ضمن شناخت دقیق فرهنگ، تاریخ و ظرفیتهای کشور خود، توانایی حضور و رقابت در عرصه علمی بینالمللی را نیز به دست آورد.
در پیام رهبر انقلاب از دانشگاه و مدرسه بهعنوان محیطهایی برای رشد علمی، اخلاقی و انسانی یاد شده است؛ برای افزایش نشاط، امید و انگیزه در میان دانشجویان چه اقداماتی میتوان انجام داد؟
دانشجو باید احساس کند دانشگاه محیطی برای رشد و اثرگذاری اوست. افزایش مشارکت دانشجویان در فعالیتهای فرهنگی، علمی و اجتماعی، توجه به ایدهها و دغدغههای آنان، فراهم کردن فرصتهای پژوهشی و مهارتی و ایجاد فضای گفتوگو میتواند در افزایش نشاط دانشگاهی مؤثر باشد. امید زمانی شکل میگیرد که دانشجو احساس کند آیندهای روشن پیش روی اوست و میتواند در ساختن این آینده نقش داشته باشد.
رهبر انقلاب در بخش پایانی پیام بر جایگاه معلمان و استادان تأکید کردهاند؛ ارتقای جایگاه علمی و اجتماعی استادان چه تأثیری بر کیفیت آموزش عالی و تربیت نسل آینده دارد؟
استاد یکی از ارکان اصلی نظام آموزش عالی است و کیفیت دانشگاه تا حد زیادی به کیفیت و انگیزه استادان وابسته است. توجه به جایگاه علمی و اجتماعی استاد، فراهم کردن فرصت رشد حرفهای و پژوهشی و ایجاد شرایط مناسب برای فعالیت علمی میتواند انگیزه استادان را افزایش دهد. استاد باانگیزه نیز میتواند ارتباط مؤثرتری با دانشجویان برقرار کند و نقش تربیتی و علمی خود را بهتر ایفا کند.
با توجه به تأکید این پیام بر نقش دانشجویان در آینده کشور، مهمترین مطالبه یا انتظاری که امروز باید از نسل دانشجو داشته باشیم چیست؟
مهمترین انتظار، مسئولیتپذیری و تلاش برای رشد همهجانبه است. دانشجو باید علم را جدی بگیرد، مهارت کسب کند، اهل مطالعه و پژوهش باشد و نسبت به مسائل جامعه بیتفاوت نباشد. دانشگاه فرصتی برای آماده شدن جهت پذیرش مسئولیتهای آینده است و دانشجو باید از این فرصت برای ساختن شخصیت علمی، اخلاقی و اجتماعی خود استفاده کند.
اگر بخواهید پیام آغاز سال تحصیلی رهبر انقلاب را از منظر آموزش عالی در یک جمله جمعبندی کنید، مهمترین نکتهای که دانشگاهیان باید از این پیام دریافت کنند چیست؟
به نظر من پیام اصلی این است که دانشگاه باید انسانهایی عالم، اخلاقمدار، خلاق، توانمند و مسئولیتپذیر تربیت کند؛ نسلی که بتواند با تکیه بر دانش و هویت خود، در پیشرفت کشور نقشآفرین باشد. دانشگاه اگر بتواند علم را با اخلاق، مهارت، امید و مسئولیت اجتماعی پیوند بزند، میتواند سهم مؤثری در ساخت آینده کشور داشته باشد.
انتهای پیام/
