آخرین مطالب
«حفظ‌الصحه»؛ وقتی پزشکی به صفحات مطبوعات ایران راه یافت
در آغاز قرن بیستم، هم‌زمان با گسترش تدریجی پزشکی نوین در ایران، نشریاتی پدیدار شدند که می‌خواستند دانسته‌های پزشکی و بهداشتی را از محیط درمان و آموزش به فضای عمومی منتقل کنند. در میان این تجربه‌ها، دو نشریه با نام «حفظ‌الصحه» جایگاهی ویژه دارند؛ یکی در سال ۱۹۰۱ و دیگری پنج سال بعد منتشر شد. اما همین تشابه اسمی و تفاوت روایت منابع تاریخی، تعیین عنوان «نخستین نشریه پزشکی ایران» را دشوار کرده است.
غبار مریخ برای فضانوردان خطر دارد
تصور کنید در آینده فضانوردی پس از ساعت‌ها فعالیت روی سطح مریخ، به زیستگاه خود بازمی‌گردد؛ لباس فضانوردی او پوشیده از ذراتی است که ممکن است به تجهیزات بچسبند، وارد محیط زندگی شوند و حتی سلامت ریه‌ها را به خطر بیندازند. بررسی نمونه‌های لباس فضانوردی که مریخ‌نورد پشتکار ناسا حمل می‌کند، نشان می‌دهد غبار مریخ احتمالاً از غبار ماه سایندگی کمتری دارد، اما ذرات فوق‌ریز و ترکیبات بالقوه سمی آن همچنان می‌تواند برای مأموریت‌های انسانی آینده دردسرساز باشد.
بدن انسان‌ها سالانه ۲ میلیارد تن کربن‌دی‌اکسید تولید می‌کند
مطالعه‌ای جدید نشان می‌دهد میزان دی‌اکسید کربنی که در نتیجه سوخت‌وساز بدن انسان تولید می‌شود، طی سه دهه به‌طور چشمگیری افزایش یافته است.
دانشمندان کشف کردند
چرا کمردرد مزمن تا این اندازه با احساس هویت فرد پیوند می‌خورد
برای افرادی که با کمردرد مزمن زندگی می‌کنند، حتی یک حرکت ساده ممکن است موج ناگهانی و شدیدی از درد را به دنبال داشته باشد. اکنون دانشمندان دریافته‌اند این دوره‌های دردناک، بخش شگفت‌انگیزی از مغز را فعال می‌کند؛ بخشی که ارتباط نزدیکی با احساس هویت و چگونگی نگاه ما به خودمان دارد.
یک متخصص باکتری‌شناسی پزشکی در گفت‌وگو با آناتک:
ظاهر تمیز، تضمین‌کننده پاکیزگی نیست
همین حالا روی گوشی همراهتان، اسفنج ظرفشویی یا دستگیره در خانه، میلیون‌ها میکروب زندگی می‌کنند؛ موجوداتی نامرئی که بعضی از آن‌ها می‌توانند زمینه‌ساز بیماری باشند. نکته نگران‌کننده اینجاست که تمیزی ظاهری هیچ تضمینی برای پاک بودن سطوح نیست؛ اما با شناخت محل تجمع میکروب‌ها و رعایت چند عادت ساده بهداشتی می‌توان خطر آلودگی را کاهش داد.
دایناسورها منقرض شدند، اما چگونه کروکودیل‌ها باقی ماندند
چرا کروکودیل‌ها از برخورد سیارکی که ۶۶ میلیون سال پیش دایناسورها را از بین برد، جان سالم به در بردند؟ پژوهشی جدید نشان می‌دهد که ترجیح زیست در محیط‌های گرم ممکن است در جریان یکی از بزرگ‌ترین انقراض‌های جمعی زمین، مزیتی حیاتی برای آن‌ها فراهم کرده باشد.
پراکندگی نور خورشید به آسمان رنگ آبی می‌دهد
در یک روز صاف، کافی است سرمان را بالا بگیریم تا گستره‌ای آبی را ببینیم؛ رنگی که از افق تا بالای سرمان امتداد دارد، اما همیشه یکسان نیست. نزدیک افق، آسمان روشن‌تر و کم‌رنگ‌تر به نظر می‌رسد و هرچه بالاتر را نگاه کنیم، رنگ آبی آن پررنگ‌تر می‌شود. هنگام طلوع و غروب خورشید نیز همین آسمان، گاهی به رنگ‌های نارنجی و سرخ درمی‌آید. اما چرا آسمان در میانه روز آبی است؟ اگر نور خورشید از همه رنگ‌های مرئی تشکیل شده، چرا چشم ما آسمان را بنفش، سبز یا سفید نمی‌بیند؟
نوع و دمای چای بر سلامت قلب و عروق شما اثر می‌گذارند
یک مطالعه گسترده روی نزدیک به ۴۸۶ هزار بزرگسال در چین نشان می‌دهد نوشیدن منظم چای ممکن است با کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی و عروقی همراه باشد؛ بااین‌حال، پژوهشگران دریافته‌اند که این ارتباط در همه شیوه‌های چای‌نوشی یکسان نیست و برخی ویژگی‌های این نوشیدنی می‌توانند در تفسیر نتایج اهمیت داشته باشند.
یک استاد فیزیک- اخترشناسی دانشگاه آزاد در گفت‌وگو با آناتک:
سازوکار همه منظومه‌ها مانند منظومه شمسی نیست
هزاران سیاره در فاصله‌های دور از زمین شناسایی شده‌اند که برخی از آن‌ها ویژگی‌هایی کاملاً متفاوت با سیارات منظومه شمسی دارند. این جهان‌های دوردست، سرنخ‌های تازه‌ای از چگونگی شکل‌گیری سیارات و تنوع شگفت‌انگیز منظومه‌های سیاره‌ای در اختیار دانشمندان قرار می‌دهند.
چرا فلج اطفال در برخی کشورها مهار شده و در برخی دیگر همچنان قربانی می‌گیرد؟
با وجود کاهش بیش از ۹۹ درصدی موارد ابتلا به فلج اطفال در جهان، این بیماری هنوز در برخی کشورها قربانی می‌گیرد؛ از مناطق جنگ‌زده افغانستان و پاکستان تا مناطقی که اطلاعات نادرست، دسترسی ناکافی به خدمات بهداشتی و کاهش نرخ واکسیناسیون، امکان بازگشت بیماری را فراهم می‌کنند. با این حال، شناسایی ویروس در فاضلاب کشورهای اروپایی، بدون ثبت موارد فلج، نشان می‌دهد که واکسیناسیون گسترده تا چه اندازه می‌تواند مانع گسترش این بیماری شود.
سرنوشت برگ‌های پاییزی پس از افتادن
ریزش برگ‌های پاییزی آغاز چرخه‌ای تازه در طبیعت است
با رسیدن پاییز، برگ‌های زرد و قهوه‌ای یکی پس از دیگری از شاخه‌ها جدا می‌شوند و روی زمین می‌نشینند. در بسیاری از باغ‌ها و حیاط‌ها، جمع‌آوری آن‌ها بخشی از نظافت فصلی است؛ اما در جنگل، همین برگ‌های افتاده آغاز مرحله‌ای تازه‌اند. آن‌ها به‌تدریج تجزیه می‌شوند، مواد مغذی خود را به محیط بازمی‌گردانند و پناهگاهی برای موجودات کوچکی فراهم می‌کنند که در لابه‌لای برگ‌ها زندگی می‌کنند. پس برگ خشک‌شده پایان کار درخت نیست؛ بخشی از چرخه‌ای است که زندگی در خاک را ادامه می‌دهد.
میکروب‌های روده بر شدت تب پس از واکسیناسیون اثر می‌گذارند
واکنش بدن به واکسن در همه افراد یکسان نیست؛ برخی پس از تزریق دچار تب و التهاب می‌شوند، در حالی که برخی دیگر علائم خفیف‌تری دارند. پژوهشگران در تحقیقات متعدد دریافته‌اند که میکروب‌های روده و وضعیت التهابی بدن پیش از واکسیناسیون ممکن است در این تفاوت نقش داشته باشند.
علت دقیق سکسکه هنوز برای دانشمندان روشن نیست
سکسکه معمولا بی‌مقدمه شروع می‌شود؛ انقباضی ناگهانی که نفس را برای لحظه‌ای به درون می‌کشد و با صدایی آشنا پایان می‌یابد. گاهی پس از تند غذا خوردن یا نوشیدن یک نوشیدنی گازدار سراغمان می‌آید و چند دقیقه بعد، بی‌آنکه کاری کرده باشیم، ناپدید می‌شود. بااین‌حال، پشت این واکنش ساده بدنی، سازوکاری هماهنگ میان عضلات تنفسی و اعصاب قرار دارد؛ سازوکاری که دانشمندان هنوز پاسخ کاملی برای چرایی آن ندارند.
پرندگان چگونه راه سفر پاییزی خود را پیدا می‌کنند
با کوتاه‌شدن روزها و تغییر شرایط محیطی، بسیاری از پرندگان سفر فصلی خود را آغاز می‌کنند؛ سفری که ممکن است هزاران کیلومتر طول بکشد. بعضی از آن‌ها در نخستین مهاجرت خود راهی این سفر می‌شوند، بی‌آنکه پرندگان باتجربه‌تری همراهشان باشند. اما پرنده جوان چگونه جهت حرکت را تشخیص می‌دهد؟ خورشید و ستاره‌ها چه نقشی دارند و آیا پرندگان می‌توانند میدان مغناطیسی زمین را نیز احساس کنند؟
چرا نمی‌توانیم خنده‌مان را متوقف کنیم؟
یک شوخی ساده گاهی خنده‌ای به راه می‌اندازد که هرچه بیشتر تلاش می‌کنیم متوقفش کنیم، بیشتر ادامه پیدا می‌کند. نفس‌کشیدن میان خنده‌ها دشوار می‌شود، صدا به جیغ و سوت‌های کوتاه می‌ماند و ممکن است اشک از چشم‌ها سرازیر شود. اما چرا مهار خنده گاهی دشوار می‌شود؟ پاسخ فقط در بامزه‌بودن یک موقعیت نیست؛ مغز باید احساس، حرکت، صدا و ارتباط اجتماعی را با هم هماهنگ کند.
یک عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران در گفت‌وگو با آناتک:
پزشکان ایرانی در شکل‌گیری آموزش پزشکی اروپا اثرگذار بودند
پزشکی امروز بر شانه‌های دانشی ایستاده است که نسل‌های پیشین با تجربه، پژوهش و ثبت یافته‌های خود شکل داده‌اند. رازی با تکیه بر تجربه‌های درمانی و نقد دیدگاه پزشکان پیشین، و ابن‌سینا با گردآوری و دسته‌بندی منظم دانش پزشکی، دو رویکرد متفاوت را دنبال کردند. آثار این دو دانشمند از مرزهای جهان اسلام فراتر رفت و برای قرن‌ها بر دانش و آموزش پزشکی در اروپا نیز تأثیر گذاشت.
حیوانات چگونه از بیماری دوری می‌کنند
پژوهشگران دریافته‌اند میمون‌هایی که در محیط زندگی خود با شیوع یک بیماری مرگ‌بار روبه‌رو شده بودند، بعدتر با احتیاط بیش‌تری به غذای قرارگرفته روی سطحی شبیه به سطح آلوده نزدیک می‌شدند؛ حتی اگر خودشان بیمار نشده بودند. این یافته در کنار پژوهش‌هایی درباره تشخیص انگل از راه بو و یادگیری پرندگان از رفتار یکدیگر، نشان می‌دهد رفتار جانوران می‌تواند یکی از راه‌های کاهش خطر بیماری باشد؛ راهی که هنوز پرسش‌های زیادی درباره چگونگی شکل‌گیری آن وجود دارد.
رنگ‌هایی که سبزی تابستان پنهان کرده بود
چرا برگ‌ها در پاییز رنگ عوض می‌کنند؟
با کوتاه شدن روزها، برگ بسیاری از درختان از سبز به زرد، نارنجی و قرمز تغییر رنگ می‌دهد؛ منظره‌ای که گاهی چنان ناگهانی به نظر می‌رسد که انگار جنگل یک‌شبه لباس تازه‌ای پوشیده است. اما این تغییر فقط نتیجه سرد شدن هوا نیست. درون برگ‌ها فرآیندی شیمیایی آغاز می‌شود که رنگ‌دانه‌های پنهان را آشکار می‌کند و در بعضی درختان، رنگ‌دانه‌های تازه‌ای به وجود می‌آورد.
یک استادیار دانشگاه فنی استانبول در گفت‌وگو با آناتک:
کشف ردپای آتشفشان‌های باستانی در شمال‌غرب ایران
شمال‌غرب ایران حدود ۱۰۰ میلیون سال پیش صحنه فعالیت‌های ماگمایی مرتبط با فرورانش یک اقیانوس باستانی بود؛ شواهدی که اکنون به شناسایی یک سامانه زمین‌شناختی متمایز انجامیده و می‌تواند به درک بهتر تاریخ شکل‌گیری این منطقه کمک کند.
بررسی علمی یک ویدئو پربازدید در فضای مجازی
چرا گربه‌ها با دیدن خیار از جا می‌پرند؟
ویدئوهایی که در آن گربه‌ای با دیدن خیاری که ناگهان پشت سرش ظاهر شده، از جا می‌پرد و فرار می‌کند، بارها در فضای مجازی دست‌به‌دست شده‌اند. اما آیا گربه‌ها واقعا از خیار می‌ترسند یا این واکنش به غافلگیرشدن آن‌ها مربوط است؟ متخصصان رفتار حیوانات می‌گویند برای توضیح این صحنه‌های ظاهرا خنده‌دار، باید به رفتار طبیعی گربه‌ها و احساس امنیت آن‌ها توجه کرد.
۱ بعدی
