آخرین مطالب
سرپرست بیستویکمین فصل کاوش شهر سوخته در گفتوگو با آناتک:
کشف بازی فکری ۴۶۰۰ ساله در تازهترین کاوشهای شهر سوخته
در بیستویکمین فصل کاوش شهر سوخته، یافتههایی به دست آمده که میتواند تصویر دقیقتری از زندگی مردمی که بیش از چهار هزار سال پیش در این شهر میزیستند ارائه کند؛ از یک بازی فکری ۴۶۰۰ ساله و بقایای مواد آلی مانند پارچه، چرم و تخممرغ گرفته تا گونهای متفاوت از تدفین و شواهدی از تفاوتهای اجتماعی.
بازیِ خطرناکِ نهنگهای قاتل
شش سال است نهنگهای قاتل ایبری به قایقهای سواحل اسپانیا و پرتغال حمله میکنند و دستکم نه فروند از این قایقها را غرق کردهاند. ملوانان آنها را «قاتلان کینهجو» میخوانند، اما تازهترین پژوهش علمی میگوید آنچه شبیه انتقام به نظر میرسد، شاید چیزی نباشد جز یک بازی خطرناک؛ بازیای که این روزها قربانی هم گرفته، اما نه از میان انسانها.
در گفتوگوی آناتک با رئیس پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهران مطرح شد
روایت تکامل ابزارهای نجومی از یونان باستان تا تمدن اسلامی
پیش از آنکه تلسکوپ آسمان را به چشم انسان نزدیک کند، منجمان برای اندازهگیری موقعیت ستارگان، محاسبه زمان و حل مسائل نجومی به ابزارهایی دقیق و پیچیده متکی بودند؛ ابزارهایی که در دوره اسلامی تنها به میراثی از یونان محدود نماندند و توسعه پیدا کردند. اسطرلاب یکی از مشهورترین این ابزارها بود؛ وسیلهای که ترکیبی از هندسه، نجوم و محاسبه بود و میتوانست نقش نوعی «ساعت و نقشه آسمان همراه» را ایفا کند.
«سندرم قلب شکسته»، حمله قلبی یا یک اشتباه تشخیصی
گاهی قلب بدون آنکه رگی در آن مسدود شده باشد، علائمی شبیه حمله قلبی نشان میدهد؛ وضعیتی که به «سندروم قلب شکسته» معروف است و تشخیص آن در دقایق نخست اورژانس میتواند دشوار باشد. اکنون پژوهشگران در مطالعهای جدید به دنبال راهی هستند تا این بیماری را زودتر و با اطمینان بیشتری از حمله قلبی واقعی تشخیص دهند و متمایز کنند.
روغن نعناع فلفلی در ۲۰ روز فشار خون را کاهش داد
یک گیاه معطر که هزاران سال است در تمدنهای مختلف برای مشکلات گوارشی به کار میرود، حالا در یک کارآزمایی بالینی کوچک، توسط پژوهشگران بررسی شد. پژوهشگران دانشگاه لنکشر اعلام کردند مصرف روزانه روغن نعناع فلفلی در افراد دارای فشار خون کمی بالا، پس از ۲۰ روز با کاهش قابل توجه فشار خون سیستولیک همراه بود؛ نتیجهای امیدوارکننده که هنوز برای تبدیل شدن به یک توصیه درمانی عمومی به پژوهشهای بزرگتر نیاز دارد.
یک استاد معماری دانشگاه آزاد در گفتوگو با آناتک:
راز مهندسی بناهای تاریخی بدون نرمافزارهای مدرن امروزی
گنبدها و منارههای تاریخی قرنها پیش، بدون نرمافزارهای مهندسی امروز، بر پایه هندسه، تجربه و شناخت دقیق نیروها ساخته شدند؛ سازههایی که در آنها قوس و طاق، ضخامت دیوار، نوع مصالح و حتی تناسبات هندسی در خدمت یک هدف مشترک بود: تعادل و پایداری.
قانون ۵ ثانیه
آیا واقعا میتوان غذای افتاده روی زمین را خورد
یک تکه غذا از دستتان روی زمین میافتد. اگر خیلی سریع آن را بردارید، آیا هنوز میتوان با خیال راحت آن را خورد؟ سالهاست قانون معروف «5 ثانیه» پاسخی ساده برای این پرسش دارد؛ اما آیا این قانون واقعا مبنای علمی دارد؟
زبانشناس «دانشگاه ییل» در گفتوگو با آناتک:
با نابودی هر زبان، بخشی از خلاقیت عظیم انسانی ناپدید میشود
زبان فقط مجموعهای از واژهها و قواعد دستوری نیست؛ هر زبان میتواند اطلاعاتی درباره گذشته، فرهنگ و شیوههای تجربه جهان در خود حفظ کرده باشد. از همین رو، از دست رفتن زبانها فقط به معنای کاهش تنوع زبانی نیست و میتواند بخشی از اطلاعات علمی و فرهنگی بشر را نیز از میان ببرد.
۱۳ شهریور؛ روز بزرگداشت ابوریحان بیرونی
ابوریحان بیرونی؛ دانشمندی که آسمان را به ابزار شناخت زمین تبدیل کرد
روز بزرگداشت ابوریحان بیرونی، فرصتی برای بازخوانی زندگی و میراث دانشمندی است که با مشاهده، اندازهگیری و آزمایش، در حوزههایی چون نجوم، ریاضیات، جغرافیا و شناخت فرهنگها به دستاوردهایی ماندگار رسید؛ دانشمندی که جستوجوی حقیقت را بر پذیرش بیچونوچرای باورهای رایج ترجیح میداد.
هوش مصنوعی چگونه کشاورزی را پیشبینی میکند
پیشبینی خشکسالی رودخانهها، شناسایی خطر آفات، ترکیب دادههای میدانی، ماهوارهای و مدلهای یادگیری ماشین در حال گسترش سامانههایی است که میتوانند پیش از آشکارشدن کامل خسارت، نشانههای خطر را شناسایی کنند.
یک زمین شناس مصری در گفتوگو با آناتک:
وقتی صحرای مصر، دریایی مملو از کوسه بود
صحرای مصر امروز یکی از خشکترین چشماندازهای جهان است، اما شواهد فسیلی «فلات ابوطَرطور» تصویری کاملا متفاوت از گذشته این منطقه ارائه میدهد؛ جایی که دهها میلیون سال پیش بخشی از یک محیط دریایی متصل به اقیانوس تتیس بود و کوسههای گوناگون در آبهای آن زندگی میکردند.
سلولهای پیر عامل التهاب و همیار ترمیم هستند
سلولهایی که وارد مرحله «پیرشدگی سلولی» میشوند، دیگر تقسیم نمیشوند، اما لزوما از بین نمیروند. برخی از آنها به ترمیم بافت کمک میکنند و برخی دیگر با ترشح مواد التهابی میتوانند به سلولهای سالم آسیب بزنند؛ به همین دلیل، پژوهشگران به دنبال راهی هستند تا سلولهای مفید را از سلولهای مضر تشخیص دهند.
پژوهشگر دانشگاه هاروارد در گفتوگو با آناتک:
زبانهای امروز تنها بخشی از تنوع زبانی بشر هستند
پژوهشی تازه درباره تاریخ ۱۲ هزار ساله تنوع زبانی بشر نشان میدهد تعداد زبانها برخلاف تصور رایج، احتمالا در بخش عمده این دوره افزایش یافته و حدود هزار تا ۳ هزار سال پیش به اوج رسیده است؛ اما پس از آن، تنوع زبانی در مقیاسی گسترده کاهش یافته و بخش بزرگی از این تنوع پیش از آغاز استعمار اروپایی از میان رفته است.
گرما با بدن چه میکند
وقتی گرمای هوا فراتر از عدد دماسنج احساس میشود
دماسنج دمای هوا را نشان میدهد، اما میزان فشاری که گرما بر بدن وارد میکند فقط به همین عدد بستگی ندارد. رطوبت، تابش خورشید، جریان هوا، لباس و مدت مواجهه با گرما هم بر توانایی بدن برای دفع حرارت اثر میگذارند. وقتی بدن نتواند گرمای اضافی خود را به اندازه کافی دفع کند، گرمای شدید میتواند به یک خطر جدی برای سلامت تبدیل شود.
شن، انرژی خورشید را برای شب ذخیره میکند
وقتی خورشید غروب میکند، انرژی تولیدشده در طول روز چگونه برای ساعتهای بعد نگه داشته میشود؟ یکی از پاسخهایی که پژوهشگران در حال بررسی آن هستند، تبدیل انرژی به گرما و ذخیره آن در موادی مانند شن است؛ روشی که در سامانههای آزمایشی توسعه یافته و اکنون در پروژههایی برای ذخیرهسازی طولانیمدت انرژی در حال ارزیابی است.
یک استاد تمام جغرافیا دانشگاه آزاد در گفتوگو با آناتک:
آیا کویر لوت واقعا گرمترین نقطه زمین است
کویر لوت سالهاست با عنوان «گرمترین نقطه زمین» شناخته میشود، اما رکوردهای ۷۰ یا ۸۰ درجهای که میشنویم، درباره دمای هوای آن نیستند؛ بلکه دمای سطح زمیناند. آیا این تفاوت میتواند روایت ما از گرمای لوت را تغییر دهد؟
هوش مصنوعی تا کجا توفانها را پیشبینی میکند
سالهاست پیشبینی هوا به ابرکامپیوترهایی وابسته است که با حل معادلات پیچیده، رفتار جو را شبیهسازی میکنند. حالا هوش مصنوعی با سرعت بیشتر و هزینه کمتر، میتواند مسیر سامانههای جوی و حتی توفانهای استوایی را پیشبینی کند. اما یک سؤال مهم باقی میماند: اگر توفانی رخ دهد که نمونه مشابهی از آن در دادههای آموزشی هوش مصنوعی وجود نداشته باشد، آیا باز هم میتواند هشدار دقیقی ارائه کند؟
رئیس پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهران در گفتوگو با آناتک:
مردم ایران پیش از ساعت چگونه زمان را میسنجیدند
پیش از ورود ساعتهای مکانیکی، مردم برای تنظیم کارهای روزانه و تشخیص فصلها به چه نشانههایی تکیه میکردند؟ پاسخ این پرسش آنقدرها هم ساده نیست؛ زیرا از زندگی روزمره مردم عادی در گذشته اسناد تاریخی اندکی باقی مانده است. این در حالی است که از رصدخانهها و زیجهای نجومی اطلاعات زیادی از تاریخ علم ایران باقی مانده است.
یک دانشیار علوم گیاهی دانشگاه «اجهیل» در گفتوگو با آناتک:
نجات کشاورزی به چیزی بیشتر از یک ژن نیاز دارد
تغییرات اقلیمی، کشاورزی جهان را با چالشی فراتر از افزایش دما و کاهش بارش روبهرو کرده است: تولید محصولاتی که بتوانند در شرایط سخت همچنان عملکرد و کیفیت خود را حفظ کنند. اما آیا میتوان با اصلاح ژنتیکی گیاهان، آنها را برای رویارویی با اقلیم آینده آماده کرد؟
