آخرین مطالب
یک دانشیار علوم گیاهی دانشگاه «اج‌هیل» در گفت‌وگو با آناتک:
نجات کشاورزی به چیزی بیشتر از یک ژن نیاز دارد
تغییرات اقلیمی، کشاورزی جهان را با چالشی فراتر از افزایش دما و کاهش بارش روبه‌رو کرده است: تولید محصولاتی که بتوانند در شرایط سخت همچنان عملکرد و کیفیت خود را حفظ کنند. اما آیا می‌توان با اصلاح ژنتیکی گیاهان، آنها را برای رویارویی با اقلیم آینده آماده کرد؟
باستان‌شناسان چگونه یک کشتی غرق‌شده را مثل یک «کتاب» می‌خوانند
یک کشتی غرق‌شده برای باستان‌شناس فقط بقایای یک سفر دریایی در کف دریا نیست؛ جای قرار گرفتن کشتی، محموله آن و شکل و محل اشیای باقی‌مانده می‌تواند سرنخ‌هایی از مسیرهای تجاری، کالاهای جابه‌جاشده و حتی چگونگی غرق شدن کشتی در اختیار پژوهشگران بگذارد. اما باستان‌شناسان چگونه از این بقایا، داستان یک کشتی و آدم‌های درون آن را بازسازی می‌کنند؟
رئیس پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهران در گفت‌وگو با آناتک:
۳۰۰ سال پیش از کوپرنیک؛ منجمان مراغه در پی حل معمای مدل‌های سیارات
قرن‌ها پیش از آنکه کوپرنیک خورشید را در مرکز نظام نجومی خود قرار دهد، منجمان مسلمان با یک مسئله اساسی در نجوم بطلمیوسی دست‌وپنجه نرم می‌کردند: چگونه می‌توان حرکت پیچیده سیارات را با مدلی توضیح داد که بر حرکت‌های دایره‌ای و یکنواخت افلاک استوار بود؟ رصدخانه مراغه در قرن هفتم هجری یکی از مهم‌ترین محل‌های تلاش برای حل همین مسئله بود. بعدها، شباهت‌هایی میان برخی راه‌حل‌های ریاضی منجمان این سنت و آثار کوپرنیک دیده شد؛ شباهت‌هایی که هنوز نمی‌توان آنها را به‌طور قطعی نتیجه انتقال مستقیم دانش دانست.
کوتوله‌های سفید، فسیل‌های کیهانی که تاریخ راه شیری را فاش می‌کنند
ستاره‌ها شناسنامه ندارند؛ اما گاهی پایان زندگی آنها سرنخ‌هایی به دست ما می‌دهد که می‌تواند گذشته‌شان را آشکار کند. کوتوله‌های سفید، بقایای فشرده ستاره‌هایی هستند که مرحله تولید انرژی از طریق همجوشی هسته‌ای را پشت سر گذاشته‌اند. این اجرام پس از شکل‌گیری به‌تدریج سرد و کم‌نور می‌شوند و همین روند قابل پیش‌بینی به اخترشناسان اجازه می‌دهد از آنها برای تخمین سن ستاره‌ها، بررسی تاریخ شکل‌گیری راه شیری و حتی سن‌سنجی مستقل جهان استفاده کنند.
وقتی «تنوره دیو» به لندن رسید
شهروندان لندن به‌تازگی برای یک روز آفتابی به پارک گرینویچ لندن رفته بودند، اما ناگهان ستونی چرخان از خاک و برگ‌های خشک از میان چمن‌ها عبور کرد؛ گردابه‌ای از گردوغبار که مردم حاضر در مسیر آن را وادار به دورشدن کرد. این پدیده که تنوره دیو (Dust Devil) نامیده می‌شود، بیشتر با مناطق بیابانی و خشک شناخته می‌شود؛ اما چه چیزی باعث شد نمونه‌ای از آن در یکی از پارک‌های معروف لندن شکل بگیرد؟
آناتک در گفت‌وگو با یک دانشیار پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهران بررسی کرد
چگونه علم مدرن راه خود را به ایران باز کرد
وقتی نخستین پیام‌های تلگرافی در ایران ردوبدل شد و ماشین‌ها و فناوری‌های تازه به یکی از نشانه‌های پیشرفت اروپا تبدیل شدند، علم دیگر مفهومی دور از دسترس نبود. ایرانیان از راه سفر، ترجمه، مطبوعات و مشاهده دستاوردهای فنی با دانشی روبه‌رو شدند که به‌تدریج نگاهشان به آموزش، پیشرفت و جهان پیرامون تغییر کرد. اما این آشنایی چگونه شکل گرفت و چه مسیری را طی کرد تا سرانجام به نهادینه شدن آموزش علوم جدید در ایران رسید؟
پروفسور اربابی متخصص اقلیم‌شناسی در گفت‌وگو با آناتک:
موج‌های گرمایی در آینده طولانی‌تر و شدیدتر خواهند شد
موج گرما فقط حاصل بالا رفتن دمای هوا نیست؛ وقتی سامانه‌های پرفشار پایدار می‌شوند، رطوبت خاک کاهش می‌یابد و هوای گرم برای چند روز روی یک منطقه ماندگار می‌شود، یک دوره گرم معمولی می‌تواند به رخدادی شدید و گسترده تبدیل شود. تغییر اقلیم نیز با جابه‌جا کردن خط پایه دما، احتمال وقوع چنین رخدادهایی را افزایش داده است.
وقتی خورشید طعمه اژدها بود
سفری در دل خرافات خورشیدگرفتگی
خورشیدگرفتگی، رخدادی که علم امروز آن را با دقتِ ثانیه‌ای پیش‌بینی می‌کند؛ اما هزاران سال است انسان را میان ترس، شگفتی و افسانه‌سازی نگه داشته است. از اژدهای چینی که خورشید را می‌بلعد تا گرگ‌های آسمانی وایکینگ‌ها و باورهای امروزی درباره خطر پرتوهای کیهانی برای زنان باردار، خورشیدگرفتگی هیچ‌گاه یک رویداد صرفا نجومی نبوده است.
سخنگوی کمیته نجوم آماتوری انجمن نجوم در گفت‌وگو با آناتک:
هر شش سیاره را همزمان با خورشیدگرفتگی نمی‌توان دید
آسمان ۲۱ مرداد شلوغ است، اما نه آن‌طور که برخی تصاویر فضای مجازی نشان می‌دهند. خورشیدگرفتگی امشب، اوج بارش برساوشی و هم‌راستایی ظاهری سیارات، خبرهایی است که درباره آسمان در این روز منتشر شده است.
گفت‌وگوی آناتک با باستان‌شناس پروژه تروا درباره «اودیسه»
نگاه باستان‌شناسانه به آخرین اثر «کریستوفر نولان»
آیا نولان در فیلم «اودیسه» به استنادات باستان‌شناختی پایبند بوده است؟ آیا آنچه از زره‌ها، کلاه‌خودها و شمشیرهایی که به تصویر می‌کشد، با واقعیت عصر مفرغ منطبق است؟ آیا تصاویری که فیلم‌های هالیوودی از رخدادها یا افسانه‌ها و اسطوره‌های تاریخی ارائه می‌دهند، الزاما با شواهد و مطالعات باستان‌شناختی همخوانی دارند؟
شرف‌الدین طوسی؛ ریاضی‌دانی که معادله درجه سوم را به هندسه پیوند زد
برای شرف‌الدین طوسی، یک معادله فقط مجموعه‌ای از عددها و مجهول‌ها نبود؛ می‌شد آن را به شکل یک مسئله هندسی هم دید. این ریاضی‌دان اهل توس در بررسی معادلات درجه سوم، روشی را دنبال کرد که رابطه میان معادله و منحنی را آشکار می‌کرد و به بررسی شرایط وجود جواب مثبت می‌انجامید؛ رویکردی که در تاریخ ریاضیات به پیوند جبر و هندسه انجامید.
رئیس اداره پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات جوی استان تهران در گفت‌وگو با آناتک تاکید کرد
سهم ایران از «ابر ال‌نینو» احتمال افزایش بارش است نه تضمین پایان خشکسالی
«ابر ال‌نینو» اگر شکل بگیرد، آیا می‌تواند ایران را وارد سالی پربارش کند؟ بررسی تجربه رویدادهای گذشته نشان می‌دهد این پدیده هرچند احتمال افزایش بارش را در برخی مناطق کشور بالا می‌برد، اما به‌تنهایی نه پایان خشکسالی را تضمین می‌کند و نه لزوما به معنای وقوع یک سال پربارش است.
یک استاد معماری دانشگاه آزاد در گفت‌وگو با آناتک:
بازگشت به معماری سنتی، احیای منطق طراحی است
آنچه خانه‌های سنتی ایران را پیش از عصر کولر در تابستان خنک و در زمستان گرم نگه می‌داشت، شکل ظاهری بادگیر یا حیاط مرکزی نبود، بلکه مجموعه‌ای از راهکارهای مبتنی بر قوانین فیزیک و شناخت دقیق اقلیم بود؛ دانشی که امروز دوباره الهام‌بخش معماری کم‌مصرف انرژی شده است.
چرا سرطان گاهی سال‌ها خاموش می‌ماند و بعد بازمی‌گردد
گاهی یک بیمار سال‌ها پس از جراحی و شیمی‌درمانی با آزمایش‌هایی که هیچ ردی از سرطان در آنها دیده نمی‌شود، زندگی عادی خود را از سر می‌گیرد؛ اما ناگهان، پنج، ده یا حتی بیست سال بعد، سرطان بازمی‌گردد. پاسخ این معمای پزشکی احتمالا در گروهی از سلول‌های سرطانی نهفته است که به‌جای مردن یا تکثیر، وارد نوعی «خواب زمستانی» زیستی می‌شوند؛ حالتی که دانشمندان آن را «دورمنسی» یا خفتگی می‌نامند.
رئیس اداره پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات جوی استان تهران در گفت‌وگو با آناتک:
شدت نهایی «ابر ال‌نینو» پیش‌رو هنوز مشخص نیست
اداره ملی اقیانوسی و جوی آمریکا (NOAA) اخیرا از احتمال وقوع یک «ابر ال‌نینو» خبر داده است؛ پیش‌بینی‌ای که توجه بسیاری از رسانه‌ها و کارشناسان اقلیم را به خود جلب کرده است. اما این پدیده دقیقاً چیست و آیا می‌توان از هم‌اکنون درباره شدت نهایی آن با اطمینان سخن گفت؟
تنهایی، زخمی خاموش که فقط با دارو درمان نمی‌شود
تنهایی دیگر فقط یک احساس شخصی نیست. پژوهش‌های تازه آن را با سلامت روان، عملکرد حافظه و حتی طول عمر مرتبط می‌دانند، اما همزمان یادآور می‌شوند که همه راه‌حل‌های این مسئله را نمی‌توان در نظام سلامت جست‌وجو کرد.
دانشمندان چگونه آب‌وهوای هزاران سال پیش را بازسازی می‌کنند
صدها هزار سال پیش نه ایستگاه هواشناسی وجود داشت، نه دماسنجی که دمای هوا را اندازه بگیرد و نه سامانه‌ای که این اندازه‌گیری‌ها را ثبت کند تا امروز در دسترس دانشمندان باشد. با این حال، پژوهشگران اکنون می‌توانند بگویند در آن زمان زمین چه زمانی سردتر یا گرم‌تر بوده، بارندگی چگونه تغییر کرده و حتی ترکیب جو چه تفاوتی با امروز داشته است. آنها این اطلاعات را از دفترهای ثبت هواشناسی به دست نمی‌آورند؛ بلکه از آرشیوهایی می‌خوانند که خود طبیعت طی هزاران و گاه میلیون‌ها سال ساخته است.
یک استادیار معماری دانشگاه آزاد در گفت‌وگو با آناتک:
مصالح ساختمان‌ها پس از تخریب دوباره ارزش می‌یابند
ساختمان‌ها سال‌ها پس از پایان عمرشان هم می‌توانند بر محیط‌زیست اثر بگذارند؛ از کوه‌های نخاله‌های ساختمانی تا مصرف دوباره منابعی که در دیوارها، سازه‌ها و مصالح دفن شده‌اند. معماری چرخه‌ای تلاش می‌کند این مسیر را تغییر دهد و ساختمان را نه پایان یک مصرف، بلکه آغاز چرخه‌ای تازه از استفاده بداند.
میکروپلاستیک‌ها دقیقا از کجا وارد بدن ما می‌شوند
جویدن یک آدامس شاید آخرین کاری باشد که تصور کنیم ما را در معرض میکروپلاستیک‌ها قرار دهد؛ اما پژوهشی تازه نشان داده است که برخی آدامس‌ها هنگام جویده شدن می‌توانند صدها تا هزاران ذره میکروپلاستیک آزاد کنند؛ یافته‌ای که بار دیگر این پرسش را پیش روی پژوهشگران قرار داده است: این ذرات ریز پلاستیکی دقیقا از چه مسیرهایی وارد بدن ما می‌شوند؟
