آخرین مطالب
آلودگی نوری چه بلایی سر انسان و طبیعت می‌آورد
چراغ‌هایی که قرار بود امنیت و رفاه بیشتری برای زندگی شبانه فراهم کنند، امروز به یکی از عوامل تغییر محیط طبیعی شب تبدیل شده‌اند؛ آلودگی نه‌تنها ستاره‌ها را از آسمان پنهان کرده، بلکه خواب انسان، رفتار جانوران، مصرف انرژی و حتی آینده پژوهش‌های نجومی را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
جیمز وب به تازگی چه دیده است؟
وقتی سیاه‌چاله‌ها غذا می‌خورند
رصد تازه تلسکوپ فضایی جیمز وب برای نخستین بار تصویری روشن از مسیر ورود گاز به سیاه‌چاله‌های ابرپرجرم ارائه کرده و به یکی از قدیمی‌ترین پرسش‌های اخترشناسی درباره نحوه تغذیه این غول‌های کیهانی پاسخ دقیق‌تری داده است.
مولکول‌هایی که منوی غذای انسان‌های باستان را آشکار کردند
اگر از یک ظرف سفالی تنها چند مولکول چربی، پروتئین یا لایه‌ای نازک از غذای سوخته باقی مانده باشد، آیا می‌توان فهمید صاحبان آن هزاران سال پیش چه می‌خورده‌اند، چگونه غذا می‌پخته‌اند و حتی نوزادانشان را با چه چیزی تغذیه می‌کرده‌اند؟ پژوهش‌های تازه با استفاده از «تجزیه و تحلیل بقایای آلی» نشان می‌دهد پاسخ این پرسش، بیش از هر زمان دیگری، به «بله» نزدیک شده است.
در گفتوگوی آناتک با یک استاد باستان‌شناسی دانشگاه آزاد بررسی شد
پیش از کشف آهن، انسان‌ها با چه فلزی ابزار می‌ساختند
هزاران سال، سنگ مهم‌ترین ابزار انسان بود؛ اما روزی که بشر آموخت فلز را از دل سنگ‌های معدنی بیرون بکشد، مسیر کشاورزی، تجارت، جنگ، شهرنشینی و حتی شکل‌گیری قدرت‌های سیاسی تغییر کرد.
ابوالوفا بوزجانی؛ دانشمندی که میان ستارگان و زندگی روزمره پلی از ریاضیات ساخت
بغدادِ قرن چهارم هجری، پایتخت دانش و ستاره‌شناسی بود. در این شهر، ریاضی‌دانی از بوزجانِ خراسان سرگرم کاری بود که تنها به آسمان ختم نمی‌شد. همان کسی که جدول‌های دقیق مثلثاتی را برای رصد ماه تنظیم می‌کرد، هم‌زمان کتابی برای دبیران، مأموران مالیات، بازرگانان و صنعتگران می‌نوشت. آثار بر جای مانده از ابوالوفای بوزجانی نشان می‌دهد او ریاضیات را نه دانشی دور از زندگی، بلکه ابزاری برای فهم آسمان و سامان دادن به کارهای روزمره می‌دانست.
در گفت‌وگو با استاد زمین‌شناسی دانشگاه آزاد بررسی شد
روایت ۲۰۰ میلیون ساله تولد تنگه هرمز
امروز تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های دریایی جهان است، اما کمتر کسی می‌داند این آبراه استراتژیک چگونه شکل گرفته است. آیا تنگه هرمز تنها یک شکاف طبیعی است یا حاصل میلیون‌ها سال برخورد قاره‌ها، کوه‌زایی و دگرگونی‌های زمین؟
شیفت شبِ مغز
وقتی خواب به نظافتچی پنهان سلول‌های عصبی تبدیل می‌شود
سال‌ها تصور می‌شد خواب فقط فرصتی برای استراحت مغز است؛ اما پژوهش‌های یک دهه اخیر این تصویر را دگرگون کرده‌اند. دانشمندان اکنون می‌گویند در عمیق‌ترین مراحل خواب، سامانه‌ای ناشناخته در مغز فعال می‌شود که مواد زائد حاصل از فعالیت سلول‌های عصبی را جمع‌آوری و دفع می‌کند؛ فرایندی که ممکن است در پیشگیری از بیماری‌هایی مانند آلزایمر نقشی کلیدی داشته باشد، هرچند پژوهشگران تأکید می‌کنند هنوز همه ابعاد این سازوکار شناخته نشده است.
در گفتوگوی آناتک با پژوهشگر «دانشگاه کیل» آلمان بررسی شد
وقتی آب به سدی نامرئی برای جانوران تبدیل می‌شود
چرا گاهی جانوران دریایی بدون آنکه رفتارشان تغییر کند، ناگهان از بخشی از آب ناپدید می‌شوند؟ پژوهشگران آلمانی اکنون نشان داده‌اند که پاسخ همیشه در زیست‌شناسی نیست؛ گاهی خود فیزیک آب مرزی نامرئی ایجاد می‌کند که حتی شناگران فعال نیز توان عبور از آن را ندارند.
چرا بعضی گونه‌ها سریع‌تر از تغییرات اقلیمی منقرض می‌شوند
تغییرات اقلیمی دیگر تنها به افزایش میانگین دمای زمین محدود نمی‌شود؛ خشکسالی‌های شدید، توفان‌های ویرانگر، بالا آمدن سطح آب دریاها و دگرگونی زیستگاه‌ها نیز به بخشی از پیامدهای آن تبدیل شده‌اند. اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت (IUCN) گزارش می‌دهد که دست‌کم ۱۵ هزار و ۸۰۱ گونه در فهرست سرخ این نهاد از تغییرات اقلیمی تاثیر پذیرفته‌اند و خطر انقراض آنها افزایش یافته است.
دانشیار «دانشگاه تولدو» اوهایو، در گفت‌وگو با آناتک:
رهاسازی حتی چند ماهی قرمز، بحران زیست‌محیطی ایجاد می‌کند
رها کردن یک ماهی قرمز در رودخانه یا دریاچه شاید در نگاه نخست اقدامی مهربانانه به نظر برسد؛ اما نتایج یک پژوهش جدید نشان می‌دهد همین تصمیم می‌تواند زنجیره‌ای از تغییرات را آغاز کند که شفافیت آب را کاهش دهد، شبکه غذایی را بر هم بزند و حتی ساختار کل یک اکوسیستم آب شیرین را دگرگون کند.
اقیانوس‌ها گرمای زمین را پنهان می‌کنند
اگر دمای زمین هر سال در حال افزایش است، چرا جو با سرعتی متناسب با حجم گازهای گلخانه‌ای گرم نمی‌شود؟ دانشمندان می‌گویند پاسخ این پرسش را باید نه در آسمان، بلکه در اعماق اقیانوس‌ها جست‌وجو کرد؛ جایی که بیش از ۹۰ درصد گرمای اضافی ناشی از تغییرات اقلیمی در آن ذخیره شده و اکنون به یکی از مهم‌ترین شاخص‌های سنجش سلامت اقلیم زمین تبدیل شده است.
سنگ‌ها حرف می‌زنند
چگونه زمین‌شناسان تاریخ چند میلیون ساله زمین را می‌خوانند
تصویری از یک دیواره سنگی در شبکه‌های اجتماعی با عنوان «۳۵۰ میلیون سال تاریخ زمین در یک عکس» منتشر شده است؛ اما آیا واقعا یک برش سنگی می‌تواند چنین داستان بزرگی را روایت کند؟
DNA باستانی تاریخ را از دل استخوان‌ها بیرون می‌کشد
یک تکه استخوان، دندان، مو یا حتی ذرات باقی‌مانده از مواد زیستی در یک محوطه باستانی می‌تواند اطلاعاتی را در خود پنهان کرده باشد که هزاران سال از چشم انسان دور مانده است. مطالعه DNA باستانی به دانشمندان اجازه داده است تا به جای تکیه صرف بر ابزارها، معماری‌ها و آثار باقی‌مانده از تمدن‌های گذشته، سراغ مولکول‌هایی بروند که ردپای زندگی انسان‌ها و موجودات زنده گذشته را حفظ کرده‌اند.
در گفتوگوی پژوهشگر «دانشگاه آکسفورد» با آناتک بررسی شد
چگونه «دی‌ان‌ای» دندان‌ها راز قدیمی‌ترین شیوع طاعون را فاش کرد
دی‌ان‌ای استخراج‌شده از دندان انسان‌هایی که ۵۵۰۰ سال پیش در کنار «دریاچه بایکال» زندگی می‌کردند، راز یکی از قدیمی‌ترین شیوع‌های شناخته شده طاعون را آشکار کرده است؛ کشفی که نشان می‌دهد این بیماری هزاران سال پیش از شکل‌گیری شهر‌ها نیز می‌توانسته انسان‌ها را به کام مرگ بکشاند.
در گفت‌وگو با یک استاد زمین‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی مطرح شد
ایران؛ آزمایشگاه طبیعی زنده‌ای که تاریخ میلیون‌ها ساله زمین را روایت می‌کند
چه ویژگی‌هایی باعث شده ایران به یکی از جذاب‌ترین سرزمین‌های جهان برای زمین‌شناسان تبدیل شود؟ چرا برخی پژوهشگران از ایران با عنوان «آزمایشگاه طبیعی زنده» یاد می‌کنند و چه رازهایی از تاریخ میلیون‌ها ساله زمین در دل این سرزمین نهفته است؟
غذاهای فوق‌فرآوری شده؛ متهمی فراتر از یک چاق کننده
سال‌ها تصور می‌شد بزرگ‌ترین پیامد مصرف غذاهای فوق‌فرآوری‌شده، افزایش وزن و چاقی است؛ اما مجموعه‌ای از پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد این محصولات صنعتی ممکن است با التهاب مزمن، افت عملکرد شناختی، زوال عقل و حتی افزایش خطر برخی سرطان‌ها نیز ارتباط داشته باشند.
آتشفشان‌ها فقط هنگام فوران خطرناک نیستند
وقتی نام آتشفشان به میان می‌آید، بیشتر مردم فوران گدازه، ستون‌های خاکستر و انفجارهای سهمگین را تصور می‌کنند؛ اما پژوهش‌های زمین‌شناسی و تجربه دهه‌های گذشته نشان می‌دهد برخی از مرگبارترین مخاطرات آتشفشانی حتی زمانی رخ می‌دهند که آتشفشان ظاهرا آرام است. از رانش ناگهانی دامنه‌ها و جریان‌های گِلی گرفته تا تغییرات پنهان در ماگما، دانشمندان تأکید می‌کنند که برای ارزیابی خطر آتشفشان‌ها باید فراتر از لحظه فوران را دید.
گفتوگوی آناتک با یک استاد تاریخ دانشگاه آزاد به مناسبت ۲۲ تیرماه، روز بزرگداشت خوارزمی
اگر خوارزمی نبود، مسیر رسیدن به هوش مصنوعی هموار نمی‌شد
بیست‌ودوم تیر، روز بزرگداشت محمد بن موسی خوارزمی، فرصتی برای بازخوانی میراث دانشمندی است که با بنیان‌گذاری علم جبر و ارائه روش‌های گام‌به‌گام حل مسئله، اثری ماندگار بر تاریخ علم گذاشت. به گفته یک استاد و پژوهشگر تاریخ علم، اگر خوارزمی این تحول را در ریاضیات ایجاد نکرده بود، مسیر رسیدن به بسیاری از فناوری‌های امروز، از جمله هوش مصنوعی، به این همواری طی نمی‌شد.
دانشمند «دانشگاه هاروارد» در گفت‌وگو با آناتک بررسی کرد
هورمون استرس چگونه یادگیری مغز را محدود می‌کند
پژوهشگران برای نخستین بار مسیر زیستی تازه‌ای را شناسایی کرده‌اند که نشان می‌دهد هورمون استرس کورتیزول از طریق سلول‌هایی به نام آستروسیت‌ها به بسته شدن «دوره‌های بحرانی» رشد مغز کمک می‌کند؛ کشفی که می‌تواند در آینده به درک بهتر اختلالاتی مانند اوتیسم، اسکیزوفرنی و دوقطبی بینجامد، هرچند هنوز فاصله زیادی تا کاربردهای درمانی آن وجود دارد.
دانشمند ایرانی که برای نخستین‌بار کهکشان آندرومدا را توصیف کرد
عبدالرحمن صوفی رازی، اخترشناس برجسته ایرانی در سده چهارم هجری، با بازبینی انتقادی سنت نجومی بطلمیوس و اصلاح جایگاه ستارگان، کتابی پدید آورد که از آثار مهم نجوم در جهان پیشامدرن به شمار می‌رود. بر پایه منابع تاریخی، او نخستین دانشمندی است که توصیفی شناخته شده از کهکشان آندرومدا به دست آورده و با ترسیم دوگانه صور فلکی، سهمی ماندگار در تاریخ رصد آسمان داشته است.
