اقیانوس آرام نسبت به قبل گرمتر و پرخروشتر شده است. شواهد تازهای که از اسکلت مرجانهای جزایر «گالاپاگوس» به دست آمده، نشان میدهد شدت نوسانهای «النینو» (El Niño) در دهههای اخیر از هر دوره دیگری در 1000 سال گذشته بیشتر بوده است؛ تغییری که تنها به افزایش دمای اقیانوس محدود نمیشود و میتواند الگوهای بارش، خشکسالی، سیلاب و رخدادهای شدید آبوهوایی را در مناطق گستردهای از جهان تحت تأثیر قرار دهد.
برنده جایزه مغز و استاد علوم اعصاب دانشگاه نیویورک در گفتوگو با آناتک:
خاطرات مثل یک فیلم، دقیق ثبت نمیشوند. بعضی لحظهها سالها در ذهنمان میمانند و بعضی دیگر، خیلی زود محو میشوند. حتی خاطراتی که به یاد میآوریم هم همیشه دقیقاً همان چیزی نیستند که در ابتدا تجربه کردهایم. مغز در طول زمان آنها را انتخاب، تغییر و دوباره بازسازی میکند.
زمینلرزه بزرگ را هنوز نمیتوان زمانبندی کرد، اما دانشمندان حالا یک قدم به شناسایی محل وقوع آن نزدیکتر شدهاند. پژوهشگران روشی تازه پیدا کردهاند که با بررسی حرکتهای بسیار کوچک پوسته زمین، بخشهایی از گسل را که سالها و دههها در حال انباشت کرنش هستند شناسایی میکند؛ مناطقی که ممکن است در یک گسیختگی بزرگ نقش مهمی داشته باشند.
یک روز خستهکننده میتواند انتخابهای ما را هم تغییر دهد. وقتی ساعتها درگیر کار و فعالیت هستیم، ممکن است ذهن برای تصمیمگیری مثل همیشه آماده نباشد و انتخابهای سادهتر، آشناتر و کمدردسرتر را ترجیح دهد. اما خستگی چطور میتواند شیوه فکر کردن و انتخاب کردن ما را تغییر دهد؟
موها یک روز تصمیم به سفیدشدن نمیگیرند؛ سلولهای رنگساز بهتدریج توان خود را از دست میدهند. زمان آغاز این فرایند در افراد مختلف یکسان نیست و تفاوت میان کسی که نخستین تارهای سفید را در جوانی میبیند و فردی که تا سالها موهای تیره خود را حفظ میکند، تا حد زیادی به برنامهای زیستی مربوط است که در ژنها، سلولهای سازنده رنگدانه و محیط اطراف فولیکول مو شکل گرفته است.
دهان فقط ورودی دستگاه گوارش نیست. پژوهشهای جدید نشان میدهند مجموعه گستردهای از میکروارگانیسمهایی که در دهان زندگی میکنند، میتواند با سلامت دندانها، لثهها و حتی برخی بیماریهای مهم خارج از حفره دهان ارتباط داشته باشد.
عضو هیات مدیره انجمن ویروسشناسی ایران در گفتوگو با آناتک:
عامل انتقال تب دنگی، بال دارد. پشه آئدس میتواند در نزدیکترین محیط به زندگی ما، از زیرگلدانی و سطل آب تا لاستیکهای رهاشده، تکثیر شود و ویروس را از فرد آلوده به فرد سالم منتقل کند. به همین دلیل، حذف آبهای راکد اطراف خانه و محل کار، یکی از سادهترین اقداماتی است که میتواند به کاهش خطر گسترش دنگی کمک کند.
چشم، عضو عجیبی در برابر سیستم ایمنی بدن است؛ عضوی که نه از چشم سیستم دفاعی بدن پنهان مانده و نه مانند دیگر بافتها با آن روبهرو میشود. در ظاهر، همهچیز عادی است، اما درون چشم سازوکارهایی وجود دارد که واکنشهای ایمنی را محدود و کنترل میکنند. همین تفاوت، پرسشی در ذهن ایجاد میکند؛ چرا بدن در مورد چشم اینقدر محتاطانه رفتار میکند؟
شبهای طولانی و بیخوابی مادر باردار فقط خستگی به دنبال ندارد؛ طولانی شدن زمان به خواب رفتن، بویژه در ماههای نخست بارداری، با عملکرد پایینتر کودک در برخی تواناییهای شناختی همراه شده است؛ یافتهای که یک نگرانی جدی را مطرح میکند؛ اینکه آیا خواب مادر میتواند بر مسیر رشد مغز جنین اثر بگذارد؟
کبد میتواند برای ترمیم تلاش کند و باز هم شکست بخورد. پژوهشگران اکنون شواهدی پیدا کردهاند که نشان میدهد در بیماری کبدی مرتبط با مصرف الکل، مشکل فقط مرگ یا آسیب دیدن سلولهای کبد نیست. بخشی از سلولهای باقیمانده وارد مسیر بازسازی میشوند؛ اما در میانه این مسیر گیر میکنند و نمیتوانند دوباره به سلولهای بالغ و کارآمد تبدیل شوند.
لیوان کاغذی کاملا بیخطر نیست. بسیاری از لیوانهای یک بار مصرف کاغذی درون خود لایهای نازک از پلاستیک دارند؛ لایهای که برای جلوگیری از نشت مایع و حفظ استحکام لیوان طراحی شده است؛ اما هنگام تماس با نوشیدنی داغ میتواند میلیونها ذره پلاستیکی بسیار ریز را آزاد کند.
پژوهشگر «دانشکده پزشکی دانشگاه جانز هاپکینز» در گفتوگو با آناتک:
مغز راه خود را عوض میکند. در موشهای دچار آسیب مغزی، سلولهای عصبیِ باقیمانده بخشی از کار سلولهای ازدسترفته را به عهده گرفتند و با ایجاد ارتباطات تازه، مسیر چشم و مغز را دوباره فعال کردند. مغز بهجای بازگرداندن آنچه از دست رفته بود، از آنچه باقی مانده بود استفاده کرد.
ساعتها نشستن برای قلب دوم بدن هزینه دارد. عضلات ساق پا در زمان حرکت به گردش خون کمک میکنند و وقتی برای مدت طولانی بیتحرک میمانیم، این سازوکار کمتر فعال میشود. پژوهشها نشان دادهاند عملکرد ضعیفتر این عضلات با خطر بالاتر مرگ ارتباط دارد؛ موضوعی که اهمیت حرکت دادن پاها در طول روز را دوباره پررنگ میکند.
الماس حالا یک ویژگی الکتریکی دارد. پژوهشگران دانشگاه هنگکنگ دریافتهاند اگر الماس به شکل غشایی بسیار نازک و انعطافپذیر درآید، میتواند هنگام خم شدن، ولتاژ الکتریکی ایجاد کند. این یافته با باور علمیای که بیش از یک قرن درباره الماس وجود داشت، در تضاد است.
اگر عادت دارید قولنج انگشتانتان را بشکنید، احتمالاً یک بار نگران آسیب مفاصل شدهاید. سالهاست گفته میشود این کار میتواند به آرتروز منجر شود، اما پژوهشهای علمی چه میگویند؟ صدای تقتق انگشتان از کجا میآید و آیا تکرار آن واقعاً برای مفاصل مشکلساز میشود؟
رژیم کتوژنیک چربی کبد را بهطور چشمگیری کاهش میدهد. نتایج یک کارآزمایی بالینی نشان میدهد افرادی که به چاقی، پیشدیابت و بیماری کبد چرب مبتلا بودند، پس از چهار تا پنج ماه پیروی از رژیم کتوژنیک، کاهش بسیار بیشتری در چربی کبد خود تجربه کردند؛ اثری که فراتر از کاهش وزن مشابه در سه رژیم غذایی مورد بررسی بود.
نزدیکتر شدن 2 نفر، لزوماً مغزهایشان را همگامتر نمیکند. پژوهشی تازه نشان میدهد ارتباط میان افراد جوان و سالمند میتواند الگوی تعامل مغزهای آنها را در طول زمان تغییر دهد. پژوهشگران دریافتند با وجود افزایش صمیمیت میان 2 نسل، همگامی فعالیت مغزی آنها طی 6 هفته کاهش یافت؛ یافتهای که تصور رایج درباره ارتباط میان صمیمیت و شباهت فعالیت مغزها را به چالش میکشد.
یک استاد روانشناسی «دانشگاه دورهام» در گفتوگو با آناتک:
چرا بعضی کودکان از همان سالهای نخست زندگی به برخی سبزیجات علاقه نشان میدهند، اما بعضی دیگر حتی از بوی آنها هم استقبال نمیکنند؟ مطالعات نشان میدهد بخشی از این واکنشها ممکن است ریشه در دوران پیش از تولد داشته باشد؛ زمانی که جنین هنوز متولد نشده، اما میتواند با طعمها و بوهای مختلفی که مادر تجربه میکند، مواجه شود.
افسردگی فقط احساس غمگینی نیست؛ مغز تغییر میکند. مطالعات نشان میدهد در افراد مبتلا به افسردگی، روند ساخت سلولهای جدید عصبی در بخشی از مغز که با حافظه و احساسات در ارتباط است، کند میشود. این تغییر میتواند به درک بهتر مشکلاتی مثل تمرکز پایین، فراموشی و ماندن ذهن در خاطرات منفی کمک کند و نشان دهد افسردگی فقط یک مشکل روحی نیست، بلکه با تغییرات واقعی در مغز همراه است.
عضو انجمن متخصصان داخلی ایران در گفتوگو با آناتک:
یک دارو میتواند برای یک نفر درمان باشد و برای دیگری دردسرساز. تفاوت در شرایط بدنی، بیماریهای زمینهای و داروهای مصرفی باعث میشود واکنش افراد به یک دارو یکسان نباشد و مصرف خودسرانه یا توصیه دارویی دیگران، گاهی پیامدهای جدی به همراه داشته باشد.