جنین‌ طعم‌ها را به خاطر می‌سپارد

تجربه‌های حسی کودک فقط به سال‌های بعد از تولد محدود نمی‌شوند و ممکن است بخشی از آن‌ها از دوران جنینی آغاز شده باشد. پژوهش‌ها نشان می‌دهند جنین می‌تواند پیش از تولد با برخی طعم‌ها و بوهای موجود در محیط اطرافش آشنا شود .

آناتک در گفت‌و‌گو با پروفسور «نادجا ریسلند» (Prof. Nadja Reissland) استاد روان‌شناسی «دانشگاه دورهام» انگلیس (Durham University)، پژوهشگر حوزه رشد و رفتار جنین و همچنین سرپرست این پژوهش؛ به بررسی این موضوع پرداخته است که تجربه جنین با بو و طعم مواد غذایی در دوران بارداری چگونه می‌تواند بر ترجیحات غذایی کودک پس از تولد اثر بگذارد و آیا این تجربه‌ها می‌توانند در شکل‌گیری عادات غذایی سالم در سال‌های بعد نقش داشته باشند.

پروفسور نادجا ریسلند _ Professor Nadja Reissland

در این پژوهش، واکنش ۱۲ کودک سه‌ساله به بوی دو نوع از سبزیجات بررسی شد. نکته جالب این بود که پژوهشگران همین کودکان را پیش از تولد و همچنین حدود سه هفته پس از تولد نیز بررسی کرده بودند.

مادران برخی از این کودکان در دوران بارداری، در قالب یک آزمایش کنترل‌شده، کپسول‌های حاوی پودر هویج یا کِیل (Kale)، نوعی سبزی برگ‌سبز با طعمی نسبتاً تلخ، دریافت کرده بودند. هویج در مقابل، طعمی شیرین‌تر و غیرتلخ دارد. پژوهشگران دریافتند کودکانی که پیش از تولد در معرض یکی از این سبزیجات قرار گرفته بودند، در سه‌سالگی هنگام مواجهه با بوی همان ماده، واکنش منفی کمتری نشان می‌دادند.

کلم کیل (Kale)

این یافته‌ها احتمال وجود نوعی حافظه بویایی یا چشایی از دوران پیش از تولد را مطرح می‌کند؛ موضوعی که می‌تواند نگاه تازه‌ای به شکل‌گیری سلیقه غذایی کودکان داشته باشد. البته پژوهشگران تأکید کرده‌اند که هنوز مشخص نیست این مواجهه پیش از تولد در نهایت باعث شود کودک در سال‌های بعد سبزیجات بیشتری مصرف کند و برای پاسخ به این پرسش، مطالعات بیشتری لازم است.

چطور تجربه طعم‌ها قبل از تولد می‌تواند روی واکنش کودک در سال‌های بعد تأثیر بگذارد؟

این موضوع هنوز مشخص نیست. بااین‌حال، انتظار داریم آشنایی با طعم‌ها در خوگرفتن کودک با فرهنگ غذایی‌ای که در آن متولد می‌شود، نقش داشته باشد. طعم‌های موجود در رژیم غذایی مادر نه‌تنها مایع آمنیوتیک، بلکه شیر مادر را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهند. از آنجا که کودک در یک فرهنگ غذایی مشخص باید غذاهایی را که به او عرضه می‌شود بخورد، منطقی است که آشنا شدن با این طعم‌ها از دوران پیش از تولد، در این فرایند نقش داشته باشد.

جنین چطور می‌تواند طعم غذاهایی را که مادرش در دوران بارداری می‌خورد، حس کند؟

جنین‌ها طعم‌های موجود در مایع آمنیوتیک را از طریق حس چشایی و بویایی تشخیص می‌دهند. جوانه‌های چشایی آن‌ها از حدود دوماهگی شکل می‌گیرند و این جوانه‌ها عملکردی هستند؛ یعنی جنین در حدود هفته چهاردهم بارداری می‌تواند طعم‌ها را تشخیص دهد. علاوه بر این، مایع آمنیوتیک می‌تواند از طریق مجاری بینی جنین به نورون‌های حسی بویایی او برسد؛ این نورون‌ها مولکول‌های فعال از نظر بویایی را زمانی که جنین حدود پنج‌ماهه است، حس می‌کنند. اگرچه این دستگاه‌های حسی پس از تولد نیز به رشد خود ادامه می‌دهند، اما در پنج‌ماهگی جنینی به اندازه‌ای تکامل یافته‌اند که جنین بتواند در سه‌ماهه آخر بارداری، طعم‌های موجود در مایع آمنیوتیک را تشخیص دهد.

واکنش کودکان سه‌ساله به بوهایی که قبل از تولد تجربه کرده‌اند، درباره شکل‌گیری حافظه حسی چه چیزی به ما می‌گوید؟

این یافته که ترجیحات غذایی نوزادان تحت تأثیر رژیم غذایی مادرشان قرار می‌گیرد، پیش‌تر نیز در مطالعاتی نشان داده شده است؛ برای مثال، در برخی پژوهش‌ها از مادران خواسته شده بود در سه‌ماهه آخر بارداری طعم‌های خاصی مصرف کنند و سپس علاقه نوزادان تازه‌متولدشده به همان طعم‌ها بررسی شده بود.

آنچه ما دریافتیم این بود که می‌توانستیم از دوران پیش از تولد تا دوران پس از تولد، نحوه واکنش جنین‌ها، نوزادان و کودکان به طعم‌هایی را که در رحم تجربه کرده بودند، مشاهده کنیم. بنابراین، ما استدلال می‌کنیم که مواجهه با طعم‌های مشخص در داخل رحم، خاطرات نسبتاً پایدار و اختصاصی از آن طعم‌ها در جنین شکل می‌دهد؛ خاطراتی که می‌توان آن‌ها را در واکنش‌های جنین، نوزاد و کودک به همان طعم‌ها مشاهده کرد.

مطالعه ما روی کودکان سه‌ساله نشان داد که جنین‌ها در سه‌ماهه سوم بارداری، واکنش‌های چهره‌ای متفاوتی به یک طعم تلخ (کِیل) و یک طعم غیرتلخ (هویج) نشان می‌دادند و این واکنش متفاوت پس از تولد نیز ادامه پیدا می‌کرد. واکنش‌های نوزادان در میانگین سنی سه هفتگی و همچنین واکنش‌های آن‌ها در سه‌سالگی، بازتابی از واکنش‌هایی بود که پیش از تولد نشان داده بودند.

یافته‌های شما درباره توانایی جنین برای حس کردن و یادگیری از محیط اطرافش چه می‌گویند؟

خب، ما توانستیم نشان دهیم که به نظر می‌رسد جنین‌ها طعم‌ها را به خاطر می‌سپارند. اما پژوهش‌های دیگری نیز نشان داده‌اند که آن‌ها صداها را هم به خاطر می‌سپارند؛ برای مثال، به نظر می‌رسد گوش دادن مادر به موسیقی خاص یا خواندن شعر خاصی نیز در حافظه جنین باقی می‌ماند. بنابراین، شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد جنین‌ها در رحم یاد می‌گیرند.

چه چیزی باعث می‌شود یک تجربه اولیه از طعم به یک ترجیح ماندگار تبدیل شود؟

نمی‌توانم به این سؤال پاسخ بدهم. تا آنجا که من می‌دانم، این موضوع هنوز مورد بررسی قرار نگرفته است.

آیا تجربه طعم‌های مختلف قبل از تولد می‌تواند به آشنایی کودکان با غذاهای جدید بعد از تولد کمک کند؟

بله، ما معتقدیم که چنین است؛ بااین‌حال، لازم است پژوهش‌های بیشتری درباره طعم‌های مختلف انجام شود تا مطمئن شویم این برداشت ما درست است.

چرا بو و چشایی می‌توانند نقش مهمی در شکل‌گیری خاطرات داشته باشند؟

ما در پژوهش خود نتایج مربوط به آشنایی با یک طعم (از طریق چشایی و بویایی) را با خاطرات مربوط به صدا یا سایر محرک‌ها مقایسه نکردیم.

آیا این یافته‌ها می‌توانند به والدین کمک کنند تا عادات غذایی سالم‌تری در کودکان ایجاد کنند؟

ما معتقدیم که چنین است؛ بااین‌حال، برای نشان دادن این موضوع به پژوهش بسیار بیشتری نیاز داریم. ما مایل بودیم بررسی کنیم که آیا دادن کپسول‌هایی حاوی طعم‌های مختلف به مادران می‌تواند به این موضوع کمک کند که آیا کودکان در آینده غذاهای سالم‌تری را انتخاب می‌کنند یا نه. اما تا آنجا که من می‌دانم، چنین مطالعه‌ای تاکنون انجام نشده است. متأسفانه، طرح انجام چنین مطالعه‌ای که پیشنهاد داده بودیم، بودجه دریافت نکرد.