قولنج انگشتهای خود را بدون نگرانی از آرتروز بشکنید
به گزارش خبرگزاری آنا؛ این نگرانی آنقدر قدیمی و رایج است که ترکاندن انگشتها تقریباً همیشه با یک هشدار همراه بوده است: «این کار را نکن، آرتروز میگیری.»، اما بررسیهای علمی چنین ارتباطی را تأیید نمیکنند. اگر عادت دارید انگشتهایتان را بشکنید، در بیشتر موارد دلیلی برای نگرانی از بابت آرتروز وجود ندارد؛ مسئله زمانی جدیتر میشود که برای ایجاد صدا به مفصل فشار زیادی وارد کنید یا این کار با درد و تورم همراه باشد.
ترکاندن انگشتها اتفاق عجیبی در بدن نیست. هنگام این حرکت، فشار داخل مفصل تغییر میکند و گازهای حلشده در مایع مفصلی از آن جدا میشوند. همین تغییر، صدای آشنای «تق» را ایجاد میکند؛ بنابراین صدایی که میشنویم، صدای شکستن استخوان یا پاره شدن چیزی در مفصل نیست. اما سؤال مهم همچنان باقی است: آیا تکرار این حرکت، مثلاً در طول چند دهه، میتواند در نهایت مفصل را فرسوده کند؟
داخل انگشت چه اتفاقی میافتد؟
هر مفصل از محل اتصال دو استخوان تشکیل شده است. سطح استخوانها در محل مفصل با لایهای به نام «غضروف» پوشیده شده است. غضروف کمک میکند استخوانها هنگام حرکت، بهراحتی روی یکدیگر جابهجا شوند. داخل مفصل نیز مایعی وجود دارد که حرکت را روانتر میکند. این مایع «مایع زلالهای» (synovial fluid) نام دارد.
وقتی انگشت را میکشیم یا خم میکنیم تا صدای آن را دربیاوریم، فضای داخل مفصل برای لحظهای بیشتر میشود. با افزایش این فضا، فشار مایع داخل مفصل پایین میآید. در نتیجه، گازهایی که در این مایع حل شدهاند، از حالت محلول خارج میشوند و حبابهایی درون مفصل شکل میگیرد. تغییرات سریع همین حبابها با صدای «تق» همراه است.
این نکته مهم است، چون صدای بلند مفصل ممکن است آدم را به اشتباه بیندازد. ممکن است تصور کنیم چیزی درون انگشت شکسته یا پاره شده است، در حالی که چنین اتفاقی در یک مفصل سالم رخ نمیدهد. حتی پژوهشگران با استفاده از تصویربرداری فراصوتی، یعنی تصویربرداری با امواج صوتی، این فرایند را از نزدیک بررسی کردهاند و تغییرات سریع داخل مفصل را هنگام ایجاد صدا دیدهاند. پس خود صدا، بهتنهایی نشانه آسیب نیست.
اما اگر این کار را بارها و بارها تکرار کنیم چه؟ آیا این عادت در نهایت دست را به آرتروز میرساند؟ احتمالا خیر؛ چرا که آرتروز یا «استئوآرتریت» (osteoarthritis) بیماری است که در آن غضروف مفصل بهتدریج آسیب میبیند. درد، خشکی و کاهش حرکت مفصل از علائم شایع آن هستند. پیشتر تصور میشد ترکاندن مداوم انگشتها میتواند چنین فرایندی را سرعت بدهد. اما مطالعاتی که این موضوع را بررسی کردهاند، چنین ارتباطی پیدا نکردهاند.
حتی یک پزشک آمریکایی به نام «دونالد آنگر» (Donald L. Unger) تصمیم گرفت این باور را روی خودش آزمایش کند. او از کودکی شنیده بود که ترکاندن انگشتها باعث آرتروز میشود؛ بنابراین به مدت ۵۰ سال، روزی دستکم دو بار، مفاصل دست چپش را ترکاند و دست راستش را ترک نکرد.
در پایان این پنج دهه، از هر دو دستش عکس رادیولوژی گرفت. نتیجه چه بود؟ هیچکدام از دو دستش آرتروز نداشت و تفاوت مشخصی هم میان آنها دیده نمیشد. البته آزمایش آنگر فقط روی یک نفر انجام شده بود و نمیتوان آن را مدرک قطعی دانست. اهمیت ماجرا زمانی بیشتر میشود که مطالعات دیگر را هم کنار آن بگذاریم.
در یک پژوهش در سال ۱۹۷۵، افرادی که عادت به ترکاندن انگشتها داشتند با کسانی که این کار را نمیکردند مقایسه شدند. میزان آرتروز در دو گروه تفاوتی نداشت.
مطالعه دیگری نیز سابقه ترکاندن انگشتها را در ۲۱۵ فرد مبتلا به آرتروز بررسی کرد و آن را با افراد بدون آرتروز مقایسه کرد. باز هم نتیجه مشابه بود: تعداد دفعات ترکاندن انگشتها و مدت زمانی که فرد این عادت را داشت، خطر آرتروز را بیشتر نکرده بود؛ بنابراین اگر سؤال شما این است که «آیا شکستن انگشتها باعث آرتروز میشود؟»، پاسخ بر اساس شواهد موجود خیر است.
پس چه چیزی میتواند واقعاً مشکلساز شود؟
اینکه ترکاندن انگشتها معمولاً بیخطر است، به این معنی نیست که هر کاری برای ایجاد صدای مفصل مجاز است. تفاوت مهمی میان ترکاندن آرام مفصل و وارد کردن نیروی زیاد به آن وجود دارد.
اگر برای شنیدن صدای «تق» انگشت را بیش از حد بکشید یا آن را با حرکت ناگهانی و شدید خم کنید، ممکن است به بافتهای اطراف مفصل آسیب برسد. مواردی از پیچخوردگی انگشت در افرادی گزارش شده که برای ایجاد صدای مفصل، فشار زیادی به آن وارد کردهاند. پس اگر عادت به ترکاندن انگشتها دارید، لازم نیست صرفاً به خاطر خود صدا نگران باشید. چیزی که اهمیت دارد این است که برای ایجاد صدا به مفصل فشار نیاورید.
از طرف دیگر، اگر انگشت هنگام ترکاندن درد میگیرد، متورم میشود یا حرکت آن محدود شده است، نباید این علائم را نادیده گرفت. در چنین شرایطی، مشکل ممکن است از خود مفصل باشد و بهتر است پزشک آن را بررسی کند.
یک نگرانی دیگر؛ آیا دستها ضعیف میشوند؟
این ادعا هم بارها مطرح شده است که ترکاندن انگشتها در طولانیمدت قدرت دست را کم میکند. نتایج پژوهشها در این زمینه در ابتدا یکدست نبودند. در مطالعهای در سال ۱۹۹۰، افرادی که سالها انگشتهایشان را میشکستند، قدرت گرفتن دست کمتری داشتند و تورم بیشتری در دستهایشان دیده شد.
اما چند دهه بعد، مطالعه دیگری این ارتباط را پیدا نکرد. در سال ۲۰۱۷، پژوهشگران افرادی را که عادت به ترکاندن انگشتها داشتند بررسی کردند و رابطهای میان این عادت و کاهش قدرت دست پیدا نکردند. در نتیجه، اگرچه یک مطالعه قدیمی نگرانیهایی درباره ضعیف شدن دست مطرح کرده بود، شواهد بعدی از این نتیجه حمایت نکردند. همین موضوع درباره ادعاهایی مانند بزرگ شدن مفاصل یا شل شدن تاندونها نیز صدق میکند. تاکنون شواهد محکمی وجود ندارد که ترکاندن معمول انگشتها را عامل چنین مشکلاتی بداند.
درباره گردن، احتیاط کنید
اینجا یک تفاوت مهم وجود دارد که نباید از آن گذشت. نتیجهای که درباره انگشتها به دست آمده، درباره گردن صدق نمیکند. گردن فقط مجموعهای از مفاصل برای حرکت دادن سر نیست. نخاع از داخل ستون مهرههای گردن عبور میکند و دو رگ مهم نیز در پشت گردن قرار دارند که خون را به سمت مغز میبرند.
به همین دلیل، دستکاری شدید گردن میتواند خطرناک باشد. کشیدن یا چرخاندن شدید آن ممکن است به ساختارهای حساس گردن آسیب بزند و در مواردی علائمی مانند سرگیجه یا گزگز دستها و پاها ایجاد کند. به همین دلیل، پزشکان توصیه نمیکنند برای ایجاد صدای «تق»، گردن را با فشار زیاد دستکاری کنید.
این موضوع حتی درباره برخی روشهای حرفهای دستکاری گردن نیز محل بحث است؛ بنابراین نباید تصور کرد، چون ترکاندن انگشتها معمولاً مشکلی ایجاد نمیکند، پس ترکاندن گردن هم به همان اندازه بیخطر است.
چرا بعد از ترکاندن انگشتها احساس راحتی میکنیم؟
بعضی افراد بعد از ترکاندن مفصل احساس میکنند انگشتشان راحتتر حرکت میکند. این احساس میتواند به دلیل کشیده شدن مفصل و افزایش موقت دامنه حرکت آن باشد. دانشمندان احتمال دادهاند که این حرکت ممکن است گیرندههای عصبی اطراف مفصل را نیز تحریک کند و روی عضلات اطراف اثر بگذارد.
حتی نظریهای وجود دارد که بر اساس آن، این فرایند میتواند با آزاد شدن «اندورفینها» (endorphins) همراه باشد؛ موادی که بدن برای کنترل درد تولید میکند. اما این توضیح هنوز قطعی نیست و نمیتوان از آن نتیجه گرفت که ترکاندن انگشتها یک روش درمانی است. اگر مفصل شما درد دارد یا احساس خشکی و محدودیت حرکت میکنید، ترکاندن آن راه درمان محسوب نمیشود.
اگر بخواهیم این عادت را ترک کنیم چه؟
اگر ترکاندن انگشتها برای شما صرفاً یک عادت است و هیچ درد یا تورمی ایجاد نمیکند، از نظر علمی دلیلی برای ترس از آسیب مفصل وجود ندارد. اما ممکن است خودتان بخواهید این عادت را کنار بگذارید. در این صورت، بهتر است ابتدا متوجه شوید چه زمانی بیشتر این کار را انجام میدهید. آیا هنگام استرس اتفاق میافتد؟ آیا کاملاً ناخودآگاه انجامش میدهید؟ یا زمانی که دستتان بیحرکت است بیشتر سراغ آن میروید؟ شناخت این الگو میتواند به کنترل رفتار کمک کند. روشهای رفتاری و شناختی نیز برای تغییر عادتهای تکرارشونده استفاده میشوند.
ترک این عادت یک ضرورت پزشکی برای بیشتر افراد نیست. اگر آن را انجام میدهید و هیچ درد، تورم یا مشکلی در حرکت مفصل ندارید، شواهد موجود نشان نمیدهند که دارید مفاصل خود را به سمت آرتروز میبرید.
بالاخره قولنج انگشت خود را بشکنیم یا نه؟
پاسخ علمی برخلاف چیزی است که احتمالاً سالها شنیدهایم. ترکاندن معمول مفاصل انگشتان، در بیشتر افراد، باعث آرتروز نمیشود. شواهدی هم وجود ندارد که این عادت بهتنهایی باعث ضعیف شدن دست، تورم دائمی یا آسیب جدی به مفاصل شود.
آنچه باید جدی گرفت، درد، تورم، محدود شدن حرکت یا وارد کردن فشار شدید به مفصل است. اگر چنین علائمی وجود دارد، بهتر است علت آن بررسی شود؛ و یک استثنای مهم را هم باید به خاطر سپرد: گردن با انگشتها قابل مقایسه نیست. ساختارهای حساس عصبی و عروقی گردن باعث میشوند دستکاری شدید آن خطرهای متفاوتی داشته باشد.
پس اگر صدای «تق» انگشتهایتان را میشنوید، لازم نیست هر بار منتظر آرتروز باشید. این صدا در بیشتر موارد فقط صدای تغییرات طبیعی داخل مفصل است؛ چیزی که اهمیت بیشتری دارد، دردی است که نباید نادیده گرفته شود و فشاری است که نباید به مفصل وارد کنید.
انتهای پیام/
