جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۶ به «فرانسیس هالزن» از دانشگاه «ویسکانسین-مدیسن» آمریکا برای نقش تعیینکننده در راهاندازی رصدخانه نوترینویی «آیسکیوب» و کشف نوترینوهای پرانرژی با منشأ اخترفیزیکی اعطا شد.
یک استادیار دانشگاه شهید بهشتی در گفتوگو با آناتک:
بدن ما هر لحظه در حال انجام میلیونها واکنش شیمیایی است. از تبدیل غذایی که میخوریم به انرژی گرفته تا تنظیم خلقوخو، تمرکز، عملکرد سیستم ایمنی و حتی روند پیری، بخش مهمی از آنچه در بدن اتفاق میافتد در دنیای مولکولها رقم میخورد؛ جایی که بیوشیمی، سبک زندگی و سلامت به یکدیگر گره میخورند. شناخت این فرایندها میتواند توضیح دهد چرا انتخابهای روزمره ما فقط بر حال امروزمان اثر نمیگذارند، بلکه ممکن است مسیر سلامت آیندهمان را نیز تغییر دهند.
جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۲۰۲۶ به «پیتر هگمان»، «گئورگ ناگل» و «کارل دایسروت» برای پژوهشهایی اعطا شد که امکان استفاده از نور برای کنترل فعالیت سلولهای عصبی و بررسی نقش آنها در شکلگیری خاطرات، احساسات و رفتارها را فراهم کرده است.
همیشه لازم نیست پیش از آزمایش خون ناشتا باشیم. ناشتا بودن پیش از آزمایش خون به عنوان بخشی از آمادهسازی استاندارد برای برخی آزمایشها مورد استفاده قرار میگیرد. هنگامی که پزشک یا آزمایشگاه ناشتایی را ضروری میداند، معمولاً از بیمار خواسته میشود برای مدت مشخصی از دریافت کالری خودداری کند و در بسیاری از موارد تنها مصرف آب ساده مجاز است. دلیل این توصیه آن است که ورود مواد غذایی به بدن میتواند غلظت برخی مواد موجود در خون را تغییر دهد؛ اما شواهد جدید نشان میدهد این اثر برای همه شاخصهای آزمایشگاهی یکسان نیست و ممکن است بخش بزرگی از آزمایشهای معمول به ناشتایی طولانی نیاز نداشته باشند.
یک شبانهروز همیشه دقیقاً ۲۴ ساعت طول نمیکشد؛ سرعت چرخش زمین در طول زمان کمی تغییر میکند. پژوهش تازه دانشمندان نشان میدهد تغییرات بسیار کوچک در هسته داخلی زمین میتواند سرعت چرخش سیاره را تغییر دهد و باعث شود طول شبانهروز در حد چند میلیثانیه کوتاهتر یا بلندتر شود.
دوقلو شدن فقط به شانس بستگی ندارد. احتمال اینکه یک بارداری به تولد دوقلو منجر شود، به عوامل مختلفی مانند ژنتیک، سن مادر، سابقه بارداری و حتی روش باردار شدن بستگی دارد. البته این احتمال برای همه افراد یکسان نیست و در جمعیتهای مختلف تفاوت دارد؛ تفاوتی که بیشتر به میزان تولد دوقلوهای غیرهمسان مربوط میشود. در مقابل، دوقلوهای همسان معمولاً با نرخی تقریباً ثابت و مستقل از بسیاری از این عوامل شکل میگیرند.
یک پژوهشگر «دانشگاه کوئینزلند» استرالیا در گفتوگو با آناتک:
یک نفر بدون پیاز اصلاً غذا نمیخورد و دیگری پیاز را از داخل هر غذایی جدا میکند. چرا سلیقه غذایی آدمها اینقدر با هم تفاوت دارد؟ بخشی از پاسخ را باید در ژنهای ما جستوجو کرد؛ ژنهایی که بر حس چشایی و بویایی اثر میگذارند و میتوانند در اینکه چه طعمها و بوهایی را بیشتر یا کمتر میپسندیم، نقش داشته باشند.
مغز فقط از سن فرد خبر نمیدهد. یک مطالعه جدید روی هزاران تصویربرداری معمول امآرآی نشان میدهد افرادی که در محلههای دارای محرومیت اجتماعی و اقتصادی بیشتر زندگی میکنند، ممکن است مغزهایی با سن ظاهری بالاتر و حجم کلی کمتر داشته باشند؛ حتی زمانی که در تصاویر مغز آنها نشانه آشکاری از بیماری دیده نشود. پژوهشگران در این بررسی دریافتند اختلاف میان سن واقعی افراد و سن تخمینی مغز آنها در ساکنان محرومترین مناطق، حدود ۳ سال بیشتر از سایر افراد است.
وقتی میدان مغناطیسی زمین را از مگسها گرفتند، بیشتر عمر کردند. این اتفاق در مگسهایی دیده شد که در یکی از ژنهای مرتبط با عملکرد سلولهایشان نقص داشتند. آنها در محیطی با میدان مغناطیسی بسیار ضعیف، حدود ۲۰ درصد بیشتر از حد معمول زنده ماندند؛ اما چرا کاهش میدان مغناطیسی باید طول عمر یک موجود زنده را تغییر دهد؟ پژوهشگران برای یافتن پاسخ، سراغ میتوکندریها رفتند؛ بخشهایی از سلول که تولید انرژی را بر عهده دارند و به نظر میرسد در این واکنش غیرمنتظره نقش داشته باشند.
یک عضو هیات علمی «دانشگاه استنفورد» در گفتوگو با آناتک:
مغز، یکدست ساخته نمیشود. دانشمندان دانشگاه استنفورد دریافتهاند سلولهایی که در نهایت بخشهای مختلف مغز را میسازند، از همان مراحل نخست رشد جنین از دو جمعیت سلولی کاملاً متفاوت میآیند؛ یافتهای که نشان میدهد بخشهای مختلف مغز از همان ابتدای شکلگیری، مسیرهای کاملا جداگانهای را دنبال میکنند.
سرنوشت سلولها قابل پیشبینی شد. هر سلول در جنین در مسیر تبدیل شدن به یک نوع سلول مشخص، مجموعهای از پیامهای مولکولی را دریافت میکند؛ پیامهایی که فعالیت ژنها را تغییر میدهند و در نهایت به شکلگیری قلب، روده، ریه، دستگاه عصبی و دیگر بافتهای بدن میانجامند. پژوهشگران اکنون نشان دادهاند که بخشی از این تاریخچه را میتوان از روی الگوی فعالیت ژنهای سلول بازسازی کرد.
سلولهای مرده باید از بافت پاک شوند. سلولی که میمیرد، باید از بافت خارج شود؛ اما این اتفاق نباید باعث ایجاد شکاف در ساختاری شود که سلولهای زنده برای محافظت از بدن ساختهاند. پژوهشگران اکنون نشان دادهاند سلولهای پوششی میتوانند برای حل این مساله از همان سامانهای استفاده کنند که در حالت عادی سلولها را به یکدیگر متصل نگه میدارد.
یک استادیار دانشگاه شهید بهشتی در گفتوگو با آناتک:
هر بار که بدن به حرکت درمیآید، مغز هم وارد فرایندی میشود که فراتر از فعالیت عضلات و اندامهای حرکتی است. ارتباط نزدیک میان بدن و مغز باعث میشود فعالیت بدنی بتواند بر فرایندهای مرتبط با احساس، رفتار و سلامت روان اثر بگذارد و مغز را به سمت آرامش و بازسازی هدایت کند؛ به همین دلیل، رابطه میان تحرک، سلامت مغز و کیفیت زندگی در سالهای اخیر به یکی از موضوعات مورد توجه در مطالعات علمی تبدیل شده است.
امید فقط یک حس نیست. در روانشناسی معاصر، امید بهعنوان فرآیندی شناختی، انگیزشی و تا حدی هیجانی بررسی میشود که میتواند بر نحوه مواجهه انسان با دشواریها، تعیین اهداف و ادامه مسیر پس از شکست اثر بگذارد. بر خلاف تصور رایج، امیدوار بودن به معنای اطمینان از اینکه آینده حتماً مطابق میل انسان پیش خواهد رفت نیست؛ بلکه بیشتر به این معناست که فرد بتواند آینده را دارای امکان تغییر ببیند و برای رسیدن به وضعیت مطلوب، هدف و مسیرهایی قابل تصور داشته باشد.
طبیعت چگونه با سیستم ایمنی انسان ارتباط پیدا میکند
برای سلامت بدن، شاید فقط تماشا و حضور طبیعت کافی نباشد و بدن به تماس با آن هم نیاز داشته باشد. پژوهشهای جدید نشان میدهد تماس با خاک، گیاهان و خزه میتواند تنوع میکربهای روی پوست را افزایش دهد و با تغییراتی در تنظیم سیستم ایمنی همراه باشد. این یافتهها هنوز به معنای اثر درمانی طبیعت نیست؛ اما میتواند استفاده بیشتر از فضای سبز، باغبانی و حضور عناصر طبیعی در مهدکودکها، مدارس و محیطهای کاری را بهعنوان بخشی از یک سبک زندگی سالم مطرح کند.
یک پژوهشگر ارشد دانشگاه کمبریج در گفتوگو با آناتک:
قند را حذف کردهاید، اما از ضرر شیرینکنندهها خبری ندارید. شیرینکنندههای مصنوعی برای افراد مبتلا به دیابت و بسیاری از ورزشکاران، راهی برای کمکردن مصرف شکر در چای، قهوه، نوشیدنیها و خوراکیهای روزمره هستند، اما حالا یک پژوهش تازه نشان داده است که این مواد میتوانند روی باکتریهای روده نیز اثر بگذارند. این یافتهها در شرایط آزمایشگاهی به دست آمدهاند و هنوز مشخص نیست که این اثر دقیقاً در بدن انسان رخ میدهد یا چه پیامدی برای سلامت دارد.
یک عضو انجمن روانشناسی آمریکا در گفتوگو با آناتک بررسی کرد
نگرانی فقط یک فکر نیست؛ یک چرخه است. گاهی یک فکر آنقدر در ذهن تکرار میشود که تمرکز ما را تحت تأثیر قرار میدهد و ذهن را درگیر خود نگه میدارد. اما چرا بعضی نگرانیها از ذهن عبور میکنند و بعضی بارها برمیگردند؟ چه اتفاقی در مغز میافتد و مرز میان نگرانیِ سازنده و فکرهای تکراری کجاست؟ برای پاسخ، باید نگرانی را از زاویه عملکرد مغز، توجه و فرایندهای شناختی بررسی کنیم.
خواب اضافه میتواند بخشی از آثار یک شب بدخوابی را جبران کند؛ اما خوابیدن طولانی در آخر هفته همیشه بهترین راهحل نیست. شواهد علمی نشان میدهد بدن پس از کمبود خواب، بخشی از فشار فیزیولوژیک و افت عملکرد شناختی ناشی از بیخوابی را با استراحت بیشتر کاهش میدهد؛ با این حال، اگر خواب جبرانی به تغییر شدید زمان خواب و بیداری منجر شود، ممکن است ساعت زیستی بدن را نیز از نظم خارج کند و بازگشت به برنامه عادی را دشوارتر سازد.
یک استاد دانشگاه کالیفرنیا، سانفرانسیسکو در گفتوگو با آناتک:
شکلگیری قلب، فقط نیازمند اینکه چه ژنهایی در سلول وجود دارند نیست؛ اینکه DNA چطور درون سلول قرار گرفته هم اهمیت دارد. برای اینکه قلب از همان روزهای اول رشد درست شکل بگیرد، تعداد زیادی از دستورهای داخل سلول باید دقیق و بهموقع اجرا شوند. پژوهشگران حالا فهمیدهاند ژنی به نام «تیبیایکس ۵» (TBX5) در این میان نقشی دارد که شاید تا امروز کمتر به آن توجه شده باشد؛ پروتئین حاصل از این ژن به سازمانیافتن DNA کمک میکند و کاهش مقدار آن میتواند این نظم را بههم بزند.
یک شیرخوار 6 ماهه هنوز زبان ندارد؛ اما انتظار دارد بزرگسالان بیتفاوت نباشند. وقتی او با گریه مواجه میشود، فقط صدا را نمیشنود؛ به واکنش بزرگسال هم توجه میکند و از همان ماههای نخست، الگوهایی درباره پاسخگویی و مراقبت شکل میدهد. بیتوجهی به نشانههای ناراحتی کودک ممکن است با انتظاراتی که او از رفتار مراقب در ذهن خود ساخته است، ناسازگار باشد. این یافتهها بار دیگر اهمیت پاسخگویی به نشانههای هیجانی نوزاد را در ماههای نخست زندگی برجسته میکند؛ دورهای که پایههای نخستین رشد اجتماعی و هیجانی کودک در آن شکل میگیرد.