سردار نقدی: خون شهدا چهره واقعی رژیم صهیونیستی را به جهان نشان داد/ سرهنگی: جنگ را با ادبیات روایت کنیم+فیلم و عکس
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، بیستودومین پاسداشت ادبیات جهاد و مقاومت با محوریت انتشار تقریظ حضرت آیتاللهالعظمی سیّدعلی خامنهای (قدّساللهنفسهالزکیه) بر رمان «خاکسپاری دوم بانوی مرگ» برگزار شد؛ اثری داستانی که گوشهای از مجاهدتهای ناگفته در رویارویی با ماشین ترور رژیم صهیونیستی را در بستر رمان به تصویر میکشد.

نیما اکبرخانی نویسنده اثر
بر اساس این گزارش، «خاکسپاری دوم بانوی مرگ» به قلم نیما اکبرخانی و محصول انتشارات انقلاب اسلامی است و داستان آن در میدان نبردی پنهان و مستمر شکل میگیرد که سه نسل از جوانان ایران در آن نقشآفریناند؛ از جوانانی که در دفاع مقدس پرورش یافتند تا رزمندگانی که میدان فعالیتشان از غرب سوسنگرد تا شرق مدیترانه امتداد یافت.

این رمان، فداکاری و ایستادگی مردانی را دستمایه داستان خود قرار داده است که مجاهدتهای خاموش آنان با امنیت و اقتدار ایران پیوند خورده است.

در این مراسم حامد عسکری، ابراهیم حیدری مدیرعامل خانه کتاب، مهدی قزلی نویسنده، علیرضا مختارپور و... حضور داشتند.
نیما اکبرخانی: «خاکسپاری دوم بانوی مرگ» روایت تقابل ایران با ماشین ترور موساد است
نیما اکبرخانی، نویسنده این رمان، در این مراسم با اشاره به چگونگی شکلگیری و نگارش اثر، از مجموعه انتشارات انقلاب اسلامی و افرادی که در مسیر تولید و انتشار کتاب از این پروژه حمایت کردند، قدردانی کرد.
وی با بیان اینکه در ابتدا از مخالفان نگارش این رمان بوده است، گفت: زمانی که پیشنهاد نگارش این اثر مطرح شد، نمیدانستم موضوع دقیقاً چیست و در ابتدا با خودم فکر میکردم این کار چه ارتباطی با من دارد و چرا باید وارد چنین پروژهای شوم؛ اما وقتی موضوع بهطور جدی مطرح شد، پذیرفتم و بعد از آن تازه متوجه شدم چه مسئولیت سنگینی را قبول کردهام.
اکبرخانی با اشاره به اینکه نگارش این رمان با هدف روایت رشد و پیشرفت ایران در حوزه دفاعی پیشنهاد شده بود، اظهار کرد: به ما گفته شد داستانی بنویسیم؛ چراکه از نگاه رهبر شهید، مفاهیم را میتوان از طریق داستان و قصه بهتر منتقل کرد. قرار بود روایت پیشرفت ایران در حوزه دفاعی در قالب یک اثر داستانی شکل بگیرد.
انتخاب فرم پرریسک برای روایت پیشرفت دفاعی
نویسنده «خاکسپاری دوم بانوی مرگ» با اشاره به فرایند طراحی و نگارش اثر، از همراهی و حمایت مجموعه انتشارات انقلاب اسلامی، بهویژه آقای صابری، قدردانی کرد و افزود: مسیر پرریسک و دشواری را انتخاب کرده بودم و آقای صابری در تمام این مدت با شجاعت از کار حمایت کرد.

وی با بیان اینکه نگارش کتاب چندین ماه به طول انجامید، توضیح داد: فرایند نوشتن از بهار سال ۱۴۰۲ آغاز شد و اثر را در آذرماه همان سال تحویل دادم. البته قرار بود کار زودتر به پایان برسد، اما اتفاقات هفتم اکتبر و تحولات پس از آن باعث شد روند نگارش برای مدتی متوقف شود. حدود یک ماه امکان ادامه کار را نداشتم و پس از آن دوباره نگارش را ادامه دادیم و اثر به پایان رسید.
اکبرخانی با اشاره به دشواریهای انتخاب ساختار روایی این اثر گفت: فرم انتخابشده برای کتاب، فرمی پرریسک بود. در روایت داستان نیز بهصورت مستقیم و در لایههای آشکار به دستور رهبر شهید اشاره نمیشد و این پرسش وجود داشت که آیا اثر با چنین شیوهای میتواند پیام موردنظر را منتقل کند یا خیر.
روایت تقابل ایران با ماشین ترور موساد
وی درباره مضمون اصلی داستان نیز گفت: ظاهر داستان درباره تقابل یک سردار ایرانی با یکی از نیروهای سطح بالای عملیات ویژه موساد است، اما در واقع موضوع داستان گستردهتر از این تقابل است و به رویارویی ما با استکبار میپردازد.
نویسنده رمان «خاکسپاری دوم بانوی مرگ» در پایان ابراز امیدواری کرد مخاطبانی که این اثر را مطالعه کردهاند، از خواندن آن رضایت داشته باشند.

نقدی: هنر اصیل و برخاسته از اسلام، ابزار مقابله با چهرهسازی دروغین رژیم صهیونیستی است
سردار محمدرضا نقدی در ادامه بیستودومین پاسداشت ادبیات جهاد و مقاومت، با اشاره به نقش هنر در تبیین واقعیتهای تاریخی و سیاسی منطقه اظهار کرد: پس از جنگ جهانی دوم و در شرایطی که بیداریهایی در گوشه و کنار جهان اسلام وجود داشت، مستکبران با به رسمیت شناختن رژیم صهیونیستی یکی از بزرگترین جنایتهای مزورانه تاریخ را رقم زدند.
وی با بیان اینکه انقلاب اسلامی از همان سالهای آغازین در برابر این جریان ایستادگی کرد، افزود: در کنار حمایتهای مالی و تسلیحاتی قدرتهای استکباری از رژیم صهیونیستی، جریان دیگری نیز به تداوم حیات این رژیم کمک کرد؛ قلمبهمزدها و هنرفروشانی که با ترسیم چهرهای بزکشده از این رژیم، تلاش کردند ماهیت واقعی آن را از افکار عمومی پنهان کنند.
هنر اصیل، راه مقابله با جریان تحریف و تزویر
نقدی با تأکید بر اینکه مقابله با این جریان به هنر اصیل نیاز دارد، تصریح کرد: مقابله با جریان تزویر جز با هنر اصیل و هنری که از اسلام ناب محمدی الهام گرفته باشد، امکانپذیر نیست.
وی با اشاره به جایگاه شهدا در تاریخ مقاومت گفت: بالاترین هنر را شهدا از خود نشان دادند؛ آنان عاشقانه و مردانه در برابر موجودیت منحوس رژیم صهیونیستی ایستادند و خون خود را در این راه تقدیم کردند. همانگونه که امام راحل فرمودند، شهادت هنر مردان خداست.
سردار نقدی، ایستادگی مردم غزه، ملت ایران و مجاهدان حزبالله لبنان را از جلوههای آشکار این مقاومت دانست و اظهار کرد: این ایستادگیها چهره واقعی رژیم صهیونیستی را به جهان نشان داد. امروز در برابر چشم جهانیان جنایتی گسترده در حال وقوع است و کسانی که برای هولوکاست ادعایی اشک تمساح میریختند، باید در برابر این واقعیت موضع خود را اعلام کنند.
تأکید بر پیوند تاریخی حماسههای مقاومت
نقدی با قدردانی از پرداختن به موضوع مقاومت در آثار ادبی و هنری، خاطرنشان کرد: باید عمق این معرکه و جنگ را بشناسیم و هیچگاه با زبان یا نگاه تحقیرآمیز به خودمان، جبهه و حرکتمان نگاه نکنیم. لازم است عظمت مردانی را بشناسیم که توانستند در چنین میدان دشواری ایستادگی کنند و به پیروزی برسند.
وی با اشاره به تفاوت امکانات اطلاعاتی و فناورانه دو طرف درگیری افزود: گاهی پس از انجام یک عملیات امنیتی از سوی رژیم صهیونیستی، این پرسش مطرح میشود که چرا دستگاه اطلاعاتی ما از چنین قابلیتی برخوردار نیست؛ در حالی که باید واقعیت صحنه را در نظر گرفت. دهها سفارتخانه در تهران اطلاعات خود را در اختیار رژیم صهیونیستی قرار میدهند، در حالی که چنین ظرفیتی در تلآویو برای دستگاه اطلاعاتی جمهوری اسلامی ایران وجود ندارد. هزاران ماهواره آمریکایی نیز بهصورت لحظهای تصویربرداری میکنند و اطلاعات در اختیار این رژیم قرار میدهند.
نقدی ادامه داد: نباید این مقایسهها را بدون توجه به تفاوت امکانات و ظرفیتها انجام داد. عظمت مردانی که در برابر چنین حجم گستردهای از دشمنی، ثروت و ابزار ایستادند و نهتنها عقبنشینی نکردند، بلکه پیروزیهایی به دست آوردند، قابل اندازهگیری نیست. باید قدر این ایستادگی را دانست و شکرگزار این نعمت بود.
وی یکی از ویژگیهای آثار مرتبط با ادبیات مقاومت را پیوند دادن حماسههای تاریخی این جریان دانست و گفت: انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، شکوه و عظمتی را رقم زدند که در حقیقت به مادر جریان مقاومت تبدیل شد. دفاع مقدس الهامبخش مقاومتهایی شد که در منطقه شکل گرفتند و این مسیر در ادامه، با مدافعان حرم و دیگر مجاهدتها استمرار یافت.
هنر و روایتگری، بخشی از میدان مقابله با صهیونیسم
نقدی با اشاره به اینکه در کتاب مورد تقدیر، پیوند این حماسهها بهخوبی به تصویر کشیده شده است، ابراز امیدواری کرد آثار ادبی و هنری بیشتری در این زمینه تولید شود و بیانگر ایثار و رشادت مردان مقاومت باشد.
وی با بیان اینکه روایتگری شهدا و تولید آثار هنری در شناساندن واقعیتهای منطقه تأثیرگذار بوده است، افزود: امروز عکسها، فیلمها، کتابها، نوشتهها و آثار هنری فراوانی در حال انتشار است و پیام شهدا از طریق این آثار به جهان منتقل میشود.
نقدی در ادامه به تحولات افکار عمومی در کشورهای غربی اشاره کرد و مدعی شد: امروز شرایط بهگونهای تغییر کرده که حتی سیاستمداران غربی نیز برای جلب آرای مردم ناچارند مواضع خود را درباره حمایت از رژیم صهیونیستی بازنگری کنند. این تغییرات نشان میدهد که افکار عمومی در کشورهای مختلف، از جمله اروپا و آمریکا، نسبت به مسئله فلسطین حساستر شده است.
وی با اشاره به حضور مردم در تجمعات حمایت از فلسطین در کشورهای مختلف گفت: این بیداری به برکت خون شهدا و ایستادگی ملتهای منطقه شکل گرفته و امیدواریم گسترش یابد و دامنه آن به سراسر جهان برسد.
نقدی در پایان از برگزارکنندگان این مراسم و نویسنده اثر تقدیر کرد و ابراز امیدواری کرد که نویسندگان و هنرمندان با خلق آثار بیشتر، حماسهها و رشادتهای جبهه مقاومت را برای نسلهای آینده روایت کنند.
خوانش بخشهایی از رمان «خاکسپاری دوم بانوی مرگ»

مرتضی سرهنگی: ادبیات جنگ، قیمت تمامشده جنگ را برای ملتها روشن میکند
مرتضی سرهنگی در بیستودومین پاسداشت ادبیات جهاد و مقاومت، ضمن قدردانی از برگزارکنندگان این مراسم اظهار کرد: خوشحالم که این فرصت در جمع شریف و محترم شما فراهم شده است تا چند جملهای درباره ادبیات جنگ و مقاومت بیان کنم.
وی با اشاره به جایگاه ادبیات جنگ در ایران افزود: خوشبختانه این ادبیات در کشور ما بهخوبی شناخته شده و جایگاه خود را پیدا کرده است. یکی از مشوقان اصلی فعالان این عرصه نیز رهبر شهید بودند که حمایت و پشتیبانی ایشان از ادبیات جنگ و مقاومت، برای نویسندگان و فعالان این حوزه بسیار دلگرمکننده بود.
سرهنگی با بیان اینکه برای ادبیات جنگ در جهان احترام قائل است، گفت: اهمیت این ادبیات در آن است که قیمت تمامشده جنگ را برای ملتها روشن میکند. ما هنوز بهدرستی نمیدانیم جنگ برای کشورمان چه هزینهای داشته است؛ وقتی این هزینهها در قالب ادبیات و روایت ثبت و آشکار شود، بهتر درک میکنیم که چگونه باید از سرزمین خود نگهداری کنیم و چه مسئولیتی برای آینده بر عهده داریم.
ضرورت کنار گذاشتن خستگی و بازنشستگی
این نویسنده و پژوهشگر با تأکید بر ضرورت استمرار فعالیت در حوزه ادبیات جنگ تصریح کرد: دستکم باید دو واژه را از فرهنگ کاری خود کنار بگذاریم؛ یکی خستگی و دیگری بازنشستگی. این عرصه به تلاش مستمر و انتقال تجربه نیاز دارد.
وی در ادامه به دیدار خود با اتحادیه نویسندگان جنگ روسیه در مسکو اشاره کرد و گفت: زمانی که به روسیه سفر کرده بودیم، با اعضای اتحادیه نویسندگان جنگ دیدار کردیم. آنها با وجود گذشت سالها از پایان جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۴۵، همچنان به فعالیت خود ادامه میدهند.
سرهنگی افزود: وقتی از مسئول اتحادیه پرسیدیم که چرا هنوز پس از این همه سال به فعالیت ادامه میدهید، پاسخی داد که میخواهم سخنانم را با همان جمله به پایان برسانم. او گفت: «روسیه بدون ادبیات جنگش، فقط خاک پهناوری است و دیگر هیچ.»
وی در پایان بر اهمیت حفظ و تقویت ادبیات جنگ و مقاومت بهعنوان بخشی از هویت و حافظه تاریخی ملتها تأکید کرد.

مختارپور: رسالت اهالی فرهنگ و هنر، مجاهدت مخلصانه در جبهه تبیین است
علیرضا مختارپور در ادامه بیستودومین پاسداشت ادبیات جهاد و مقاومت، با تشریح دیدگاههای رهبر شهید انقلاب درباره مسئولیت اهالی فرهنگ، هنر و رسانه اظهار کرد: آنچه در این سخنان مطرح میکنم، مبتنی بر بیانات و دیدگاههای رهبر شهید است و تلاش کردهام با کنار هم قرار دادن این رهنمودها، به صورتبندی روشنی از رسالت خواص فرهنگی جامعه برسم.
خواص فرهنگی؛ اثرگذار در هدایت یا انحراف جامعه
وی با اشاره به جایگاه خواص در تحولات اجتماعی گفت: از نگاه رهبر شهید، مهمترین عامل در تحول، هدایت یا انحراف جامعه، خواص هستند. ایجاد یک فکر، گفتمان یا جریان فکری در جامعه به دست اندیشمندان و خواص شکل میگیرد؛ کسانی که میتوانند افکار ملتها را به سمتی هدایت کنند که مایه نجات آنان باشد یا خدایناکرده جامعه را به سوی بدبختی و تباهی ببرند.
مختارپور با تأکید بر اهمیت نقش خواص فرهنگی افزود: هنرمندان، نویسندگان، گویندگان، مجریان، کارگردانان و هنرپیشگان باید دست به دست هم بدهند تا مفاهیم ارزشمند و درخشان اسلامی را در قالب برنامههای هنری عرضه کنند.
وی با اشاره به تأکید رهبر شهید بر ضرورت حضور فعال نیروهای فرهنگی در میدان تبلیغات ادامه داد: اگر تبلیغات حق وجود نداشته باشد و ملت ایران، گویندگان، نویسندگان، هنرمندان و آگاهی عمومی در خدمت حقیقتی که در این کشور وجود دارد قرار نگیرد، دشمن در میدان تبلیغات غالب خواهد شد؛ میدانی که بسیار عظیم و خطرناک است.
هنر؛ رساترین و ماندگارترین شیوه انتقال پیام
این پژوهشگر با اشاره به بیانات رهبر شهید درباره جایگاه هنر، به سخنانی از ایشان در آذرماه سال ۱۳۶۵ اشاره کرد و گفت: هنر یک شیوه بیان و ادا کردن است، اما این شیوه بیان از هر تبیین دیگری رساتر، دقیقتر، نافذتر و ماندگارتر است.
وی با تأکید بر اهمیت این تعابیر افزود: رهبر شهید بارها بر این نکته تأکید کردهاند که هر پیام، دعوت، انقلاب، تمدن و فرهنگی تا زمانی که در قالب هنر ریخته نشود، شانس نفوذ و گسترش نخواهد داشت و ماندگار نمیشود. این قاعده درباره پیامهای حق و باطل نیز صدق میکند.

جهاد فرهنگی؛ تلاش در برابر جبهه دشمن
مختارپور در ادامه با تشریح مفهوم جهاد از منظر رهبر شهید انقلاب بیان کرد: از نیروهای فرهنگی انتظار میرود در شرایط کنونی بهجای فعالیت معمولی، عمل جهادی داشته باشند. البته هر تلاشی را نمیتوان جهاد نامید؛ یکی از شروط جهاد این است که تلاش در مقابله با دشمن صورت بگیرد.
وی ادامه داد: جهاد ممکن است در میدان جنگ مسلحانه و در قالب جهاد رزمی، در عرصه سیاست و در قالب جهاد سیاسی یا در میدان مسائل فرهنگی و در قالب جهاد فرهنگی باشد. بنابراین، جهاد دو شرط دارد؛ نخست تلاش و مجاهدت و دوم قرار گرفتن این تلاش در برابر دشمن.
بصیرت و مهارت حرفهای؛ الزامات حضور در میدان فرهنگ
مختارپور با اشاره به ضرورت شناخت جبهه خودی و دشمن برای نیروهای فعال در عرصه جهاد گفت: رزمندهای که در برابر دشمن قرار میگیرد، باید جبهه دشمن و جبهه خودی را بشناسد. اگر نقشهخوانی بلد نباشد و قطبنما در اختیار نداشته باشد، ممکن است مسیر را اشتباه برود و در محاصره دشمن قرار بگیرد. این قطبنما همان بصیرت است که شناخت جبهه خودی و دشمن را امکانپذیر میکند.
وی افزود: شناخت جبهه خودی و دشمن بهتنهایی کافی نیست؛ رزمنده باید سلاح و مهارتهای جنگی را نیز بشناسد و با فنون رزمی آشنا باشد. در جبهه هنر نیز این مهارتها به معنای تسلط بر فنون حرفهای است؛ از ویراستاری و تصویربرداری مناسب تا شیوههای دقیق و هنرمندانه بیان.
این پژوهشگر با تأکید بر اینکه رهبر شهید بارها بر ضرورت برخورداری از مهارتهای حرفهای و هنرمندانه تأکید کردهاند، تصریح کرد: فعالان فرهنگی باید در کنار شناخت میدان و تشخیص جبههها، به بهترین شیوههای تولید و ارائه اثر نیز مسلط باشند.
اخلاص؛ شرط ارزش و ماندگاری آثار فرهنگی
مختارپور در ادامه، اخلاص را یکی دیگر از الزامات اساسی فعالیت فرهنگی و هنری دانست و با نقل بیانات رهبر شهید گفت: هرچه میزان اخلاص در ما و کاری که انجام میدهیم بیشتر باشد، آن کار ارزش بیشتری پیدا میکند؛ اما هرچه از اخلاص فاصله بگیریم و به سمت خودخواهی، خودمحوری، منافع شخصی و قومی حرکت کنیم، ارزش کار، برکت و ماندگاری آن کاهش مییابد.
وی برای تبیین این موضوع به تشبیه رهبر شهید اشاره کرد و افزود: ایشان برای توضیح این مسئله، کار را به آلیاژی تشبیه میکنند که اگر صددرصد طلا باشد، فاسد نمیشود و زنگ نمیزند؛ اما هر اندازه مواد کمارزشتری مانند مس و آهن در آن وجود داشته باشد، احتمال فساد و از بین رفتنش بیشتر میشود. در امور معنوی نیز این نسبت دقیقتر است و ناخالصی، ارزش و ماندگاری عمل را کاهش میدهد.
مختارپور با اشاره به نقش ارزیابی الهی در سنجش میزان خلوص اعمال اظهار کرد: در معارف دینی، خداوند ناقد بصیر و سنجشگر اعمال است. حتی ذرهای ناخالصی در کار میتواند به همان اندازه از ارزش و ماندگاری آن بکاهد.
صورتبندی رسالت اهالی فرهنگ، هنر و رسانه
وی در جمعبندی سخنان خود، رسالت اهالی فرهنگ، هنر و رسانه را چنین صورتبندی کرد: «مجاهدت مخلصانه با هدف تبیین، تبلیغ و ترویج معارف و ارزشهای اسلام و انقلاب اسلامی، بر اساس منظومه فکری امام راحل و امام مجاهد شهید، در تولید آثار فرهنگی و هنری فاخر، مفید و مؤثر، با بهرهگیری از اصول حرفهای و مهارتهای هنرمندانه در گونههای مختلف و برای مخاطبان متنوع، با توجه به اولویتها و نیازهای مخاطبان».
مختارپور تأکید کرد که این صورتبندی بر پایه مفاهیم و رهنمودهای رهبر شهید انقلاب شکل گرفته و هدف آن تبیین مسئولیت نیروهای فرهنگی در میدان جهاد فرهنگی است.
عزتیپاک: «خاکسپاری دوم بانوی مرگ» تجربهای تازه در ژانر تریلر امنیتی و جاسوسی است
علی اصغر عزتیپاک در بیستودومین پاسداشت ادبیات جهاد و مقاومت، با اشاره به تجربه خواندن رمان «خاکسپاری دوم بانوی مرگ» اظهار کرد: یکی از ویژگیهای ادبیات داستانی، سرگرمکنندگی و لذتبخش بودن آن است و من هر دو ویژگی را هنگام خواندن این داستان تجربه کردم.
وی در ادامه با ادای احترام به حاضران، نویسنده اثر و ناشر آن، یاد و خاطره رهبر شهید انقلاب اسلامی، حضرت آیتالله سیدعلی خامنهای را گرامی داشت و گفت: ایشان بهحق یکی از پاسداران نامدار مرزهای فرهنگ، هنر و ادب ایران بودند.
این نویسنده با تأکید بر اینکه قصد دارد اثر را از منظر ادبیات و داستان بررسی کند، افزود: موضوع این رمان با امنیت، مقاومت و تاریخ معاصر ایران پیوند دارد، اما آنچه برای من بهعنوان داستانخوان و داستاننویس اهمیت دارد، این است که نویسنده با این موضوع چه کرده و چگونه آن را به قصه تبدیل کرده است. بنابراین، سخن من درباره جهان داستانی و امکانات ادبی این اثر است.
احیای ژانری کمتر تجربهشده در ادبیات فارسی
عزتیپاک با اشاره به ساختار اصلی رمان گفت: «خاکسپاری دوم بانوی مرگ» بر تقابل دو شخصیت، مجتبی میثمی از ایران و راشل هرتسوک از اسرائیل، بنا شده است. از خلال رویارویی این دو شخصیت، میدان پنهان و ممتدی از درگیریها، تحولات و برخوردهای معاصر میان ایران و اسرائیل روایت میشود.
وی با اشاره به حضور سه نسل از رزمندگان ایرانی در این رمان و گستردگی جغرافیایی روایت از تهران تا جبهههای جنگ با عراق و سپس میدانهای رویارویی در سواحل شرق مدیترانه اظهار کرد: نخستین اهمیت این رمان، بیش از هر چیز، در انتخاب قلمرو داستانی آن است.
این منتقد ادبی ادامه داد: ما در ادبیات فارسی در گونههایی مانند رمان اجتماعی، خانوادگی، تاریخی و روانشناختی تجربههای فراوانی داریم، اما تریلر امنیتی و جاسوسی به معنای دقیق و حرفهای آن، کمتر بهصورت یک جریان مستمر و نیرومند در داستاننویسی ما پرورده شده است. نمونههایی در این زمینه وجود داشته، اما این ژانر هنوز از پشتوانه و تراکم کافی در ادبیات ما برخوردار نیست.
عزتیپاک با بیان اینکه هر ژانر قراردادها و الزامهای روایی خاص خود را دارد، توضیح داد: تریلر امنیتی به تعلیق، خطر، تعقیب و ضدتعقیب، هویتهای پنهان، بازیهای اطلاعاتی، ضربآهنگ و پیچیدگی طرح و حفظ کنجکاوی خواننده نیاز دارد. نویسنده باید اطلاعات را بهاندازه و در زمان مناسب در اختیار مخاطب قرار دهد؛ بخشی را آشکار کند، بخشی را پنهان نگه دارد و با هر چرخش، موقعیت داستان را دوباره تعریف کند.
وی افزود: ورود به این ژانر فقط انتخاب موضوعی تازه نیست، بلکه پذیرفتن مسئولیتی فنی و روایی است. نویسنده باید جهان این گونه داستانی را بشناسد و قواعد آن را در زبان و تجربه ایرانی به کار بگیرد. از این منظر، میتوان این رمان را اثری پیشرو در قلمرویی دانست که ظرفیتهای آن در ایران کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
تقابل دو شخصیت؛ موتور پیشبرنده داستان
عزتیپاک با اشاره به نقش دو شخصیت اصلی در پیشبرد روایت گفت: موتور اصلی داستان، تقابل مجتبی میثمی و راشل هرتسوک است. مجتبی از تجربه جنگ هشتساله میآید؛ جنگی که در شکلگیری شخصیت و حافظه او نقش تعیینکننده داشته است. او فرماندهان و همراهانی را از دست داده، بارها از موقعیتهای مرگبار عبور کرده و پس از جنگ نیز مسیر زندگیاش به عرصههای تازهای از مواجهه امنیتی و منطقهای کشیده شده است.
وی ادامه داد: در سوی دیگر، راشل قرار دارد؛ زنی فعال در ساختار امنیتی اسرائیل که برای پیشرفت در همان ساختار، انگیزهها و اهداف خود را دنبال میکند. اهمیت این دو شخصیت فقط در این نیست که در دو سوی منازعه قرار گرفتهاند؛ بلکه هر دو نیروی پیشبرنده داستان هستند و روایت از برخورد دو اراده شکل میگیرد، نه از کنار هم قرار گرفتن چند حادثه.
این نویسنده با اشاره به گستردگی جغرافیایی داستان افزود: روایت از سوریه آغاز میشود و بهتدریج به جغرافیاها و موقعیتهای دیگری از جمله عراق، یونان، ایران و حتی عمق اروپا گسترش مییابد. حمله به همراهان و محافظان، تغییر هویتها، پنهانکاری و تلاش برای نزدیک شدن به طرف مقابل، زنجیرهای از کنشها و واکنشها را شکل میدهد.
وی تصریح کرد: خواننده در طول داستان میخواهد بداند نقشه بعدی چیست، چه کسی از چه چیزی خبر دارد و کدام شخصیت در حال پیشی گرفتن از دیگری است. برای مثال، راشل صرفاً مانعی بیرونی در برابر قهرمان ایرانی نیست؛ او درون داستان هدف، انگیزه، گذشته و اراده معطوف به آینده دارد. این ویژگی نشان میدهد که نویسنده اقتضائات داستان را جدی گرفته است.
طراحی پیچیده روایت و ایجاد تعلیق
عزتیپاک یکی از امتیازهای برجسته این رمان را طراحی و توطئهچینی داستانی دانست و گفت: «خاکسپاری دوم بانوی مرگ» اثری پرحادثه است، اما صرفاً مجموعهای از اتفاقهای پراکنده نیست. رخدادها به یکدیگر متصلاند و هر کنش، پیامد و واکنشی به دنبال دارد.
وی افزود: نویسنده از گذشته شخصیتها و اطلاعاتی که در زمانهای مختلف آشکار میشوند، استفاده میکند تا موقعیت امروز را پیچیدهتر و پرتنشتر کند. در داستانهای جاسوسی، اطلاعات ماده خام روایت است؛ اینکه چه کسی چه چیزی میداند، چه کسی تصور میکند چیزی را میداند، چه کسی هویت واقعی خود را پنهان کرده و کدام خبر درست یا بخشی از یک نقشه است، پرسشهایی هستند که بهتدریج در ذهن خواننده شکل میگیرند و تعلیق داستان را میسازند.
این منتقد ادبی با اشاره به بازی با نامها، هویتهای پنهان، پنهانکاری و تغییر موقعیتها اظهار کرد: این عناصر به پیشبرد تعلیق کمک میکنند. از منظر روایتشناسی نیز جابهجایی کانون دید و رفتوآمد میان شخصیتها و موقعیتهای متفاوت اهمیت دارد. داستان فقط از یک نقطه ثابت دیده نمیشود؛ خواننده در بخشهایی به جهان مجتبی نزدیک میشود و در بخشهایی با موقعیت راشل و فضای طرف مقابل روبهروست.
وی ادامه داد: این تغییر منظر، میدان دید داستان را وسیعتر میکند و اجازه میدهد خواننده بهتدریج از نقشهها و خطرات آگاه شود. همچنین گستردگی جغرافیایی و زمانی به طرح داستان ابعاد بیشتری میدهد. گذشته شخصیتها، اهداف و آرمانهایشان با رویاروییهای معاصر به یکدیگر متصل میشوند و داستان را در مسیری طولانی پیش میبرند. به این ترتیب، تعقیب و تقابل دو شخصیت فقط یک حادثه مقطعی نیست، بلکه بخشی از تاریخی ممتد به شمار میآید.
نثر روان و دیالوگهای پیشبرنده
عزتیپاک با اشاره به ویژگیهای زبانی و روایی اثر گفت: دیالوگها در این رمان پیشبرنده هستند و صرفاً برای توضیح اطلاعات یا اعلام موضع شخصیتها به کار نرفتهاند؛ بلکه بخشی از کنش داستانی محسوب میشوند، رابطهها را تغییر میدهند، انتظار میآفرینند، هیجان خلق میکنند و گاهی ماجرایی را آشکار یا پنهان میکنند.
وی نثر روان و کمتکلف کتاب را نیز در خدمت حرکت داستان دانست و افزود: متن بیجهت در توصیفهای سنگین و توضیحهای زائد متوقف نمیشود. نکته جالب دیگر، نسبت میان خونسردی روایت و هیجان حوادث است. نویسنده لازم نمیداند در هر صفحه به خواننده بگوید با اتفاقی هولناک یا شگفتانگیز روبهروست؛ روایت نسبتاً خونسرد پیش میرود، اما طراحی موقعیتها، تغییر مسیرها و خطرهای پنهان در لایههای داستان، هیجان میآفرینند.
این نویسنده تأکید کرد: این فاصله میان لحن کنترلشده و رخدادهای پرتنش، از امتیازهای فنی رمان نیما اکبرخانی است.
شخصیتهایی فراتر از مهرههای یک عملیات
عزتیپاک با اشاره به یکی از خطرهای داستانهای پرحادثه گفت: در یک تریلر پرحادثه این احتمال وجود دارد که شخصیتها به مهرههایی برای اجرای نقشهها تبدیل شوند؛ اما داستان زمانی جان میگیرد که پشت هر حرکت، انسانی با گذشته مشخص، حافظه، انگیزه و مناسبات خاص خود حضور داشته باشد.
وی افزود: در «خاکسپاری دوم بانوی مرگ»، پیوند مجتبی با جنگ، از دست دادن فرماندهان و همراهان، استمرار زندگی پس از جنگ، روابط خانوادگی و ورود به میدانهای تازه، به شخصیت او پیشینه و عمق میبخشد. از سوی دیگر، رمان فقط به دو شخصیت اصلی محدود نمیماند و همراهان، محافظان، نیروهای شناختهشده و آدمهای گمنام نیز در شکلگیری جهان داستان سهم دارند.
این منتقد ادبی ادامه داد: از این منظر، کتاب فقط داستان دو مأمور نیست، بلکه داستان جمعی از آدمهاست که هر کدام در بخشی از این میدان با انگیزهای مشخص نقش دارند. برای من مهم است که در کنار عملیات و تعقیب و گریز، رد زندگی نیز در داستان دیده میشود. شخصیتها فقط در لحظه اقدام و خطر حضور ندارند؛ گذشته، رابطه، خواسته و جاهطلبی دارند و از دست دادن، به دست آوردن و به یاد آوردن را تجربه میکنند.
وی تصریح کرد: همین حضور زندگی است که به کنشها وزن انسانی میدهد. اگر فقط عملیات باقی بماند، با گزارشی از رخدادها مواجه هستیم؛ اما وقتی زندگی خصوصی شخصیتها نیز به تصویر کشیده میشود، دیگر با رمان روبهرو هستیم.
گسترش جهان داستانی در ادبیات معاصر فارسی
عزتیپاک در بخش دیگری از سخنان خود به ضرورت تنوع در تجربههای داستانی ادبیات فارسی اشاره کرد و گفت: یکی از نکاتی که هنگام خواندن این رمان برای من اهمیت پیدا کرد، انرژی روایی آن بود. متأسفانه در بخش مهمی از داستان معاصر فارسی با الگوهایی روبهرو هستیم که شخصیت در فضای بسته خانه، شهر یا روابط فرسوده محصور میماند و ملال، انزوا، شکست و ناتوانی به تجربههای پرتکرار داستانی تبدیل میشوند.
وی با تأکید بر اینکه این موضوعات بخشی از واقعیت زندگی هستند و ادبیات حق دارد به آنها بپردازد، خاطرنشان کرد: مسئله این است که چنین شیوهای نباید تنها امکان داستاننویسی ما باشد. ادبیات فارسی به داستانهایی نیز نیاز دارد که حرکت کنند، خطر را به میان بیاورند، جهان را گسترش دهند، خواننده را به سفر ببرند و او را درگیر پرسش از سرانجام شخصیتها در بزنگاههای مهلک و بزرگ کنند.
مومنیشریف: رمان، آزمایشگاه بزرگ انسانی و معمار روان جامعه است
محسن مومنیشریف در بیستودومین پاسداشت ادبیات جهاد و مقاومت، با اشاره به جایگاه رمان در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب اظهار کرد: رمان در نگاه ایشان جایگاهی ارجمند داشت؛ زیرا در منظومه تمدنی مورد نظر ایشان، هنر یکی از عناصر تمدنساز است و رمان بهعنوان هنری برآمده از دوران مدرن، میتواند در معرفی انسان و ارزشهای یک تمدن نقش مؤثری ایفا کند.
وی در ابتدای سخنان خود با اشاره به سخنان حامد عسگری درباره فقدان رهبر شهید گفت: هنوز باورمان نمیشود که ایشان در میان ما نیستند و هیچچیز جای ایشان را نمیگیرد. یاد و اندیشه ایشان در دل و ذهن ما و در همه لحظات زندگیمان حضور دارد.
مومنیشریف همچنین با اشاره به سالروز آزادسازی سوسنگرد گفت: آقای حبیب احمدزاده امروز یادآوری کردند که سالگرد عملیات آزادسازی سوسنگرد است و اتفاقاً قهرمان رمان «خاکسپاری دوم بانوی مرگ» نیز از سوسنگرد آغاز میکند. این همزمانی، بههرحال معنادار است.
وی با تبریک به نیما اکبرخانی برای نگارش این رمان و توجه ویژه رهبر شهید به آن افزود: قرار بود چند سال پیش از این، از تقریظ ایشان بر این اثر رونمایی شود، اما به دلایلی و در پی حوادثی، این برنامه به تعویق افتاد. آن زمان فرصت بیشتری برای صحبت درباره این اثر وجود داشت و امیدوارم در جای خود بتوانیم به ابعاد مختلف آن بپردازیم.
«خاکسپاری دوم بانوی مرگ»؛ روایت جنگ ارادهها
مومنیشریف با اشاره به یکی از مفاهیم محوری رمان گفت: به نظر من، این اثر فرمایش رهبر شهید را به نمایش میگذارد که میفرمودند جنگ ما با دشمن، جنگ ارادههاست. این مفهوم عظیم بهخوبی در رمان «خاکسپاری دوم بانوی مرگ» بازتاب یافته است.
وی با بیان اینکه قصد دارد درباره اهمیت رمان از نگاه رهبر شهید سخن بگوید، اظهار کرد: برای درک چرایی اهمیت رمان در نگاه ایشان، باید این موضوع را در منظومه تمدنی مورد نظرشان بررسی کنیم. در این منظومه، برخی عناصر و موضوعات تمدنساز، مانند علوم، تاریخ و هنر، جایگاه ویژهای دارند. ایشان هنر را روح تمدن میدانستند و طبیعتاً در میان هنرها، برای رمان و بهویژه رمان امروز که برآمده از دوران مدرن است، نقش مؤثری قائل بودند.
رمان و معرفی انسان تراز انقلاب اسلامی
این نویسنده با تشریح یکی از دلایل اهمیت رمان در نگاه رهبر شهید گفت: هر تمدنی پیش از هر چیز باید تعریف خود را از انسان ارائه کند و سپس انسان نمونه و تراز خود را معرفی کند. رهبر شهید معتقد بودند انقلاب اسلامی با عظمت خود و با معرفی انسانهای بزرگ و رقم زدن رویدادهایی که برخلاف مسیر رایج تاریخ بود، ظرفیتهای بزرگی را به نمایش گذاشت؛ اما در حوزه معرفی این انسانها و تبیین نگاه انقلاب اسلامی به انسان، آنگونه که باید، کار نشده است.
وی ادامه داد: انتظار ایشان از هنرمندان، بهویژه داستاننویسان و رماننویسان، این بود که هم نگاه انقلاب اسلامی به انسان را تعریف کنند و هم انسانهایی را که انقلاب اسلامی معرفی کرده است، به مخاطبان بشناسانند.
مومنیشریف با اشاره به توجه رهبر شهید به خاطرات رزمندگان و تاریخ شفاهی دفاع مقدس افزود: توجه ویژه ایشان به خاطرات رزمندگان و تاریخ شفاهی نشان میداد که بخشی از این انتظار پاسخ داده شده است؛ با این حال، ایشان تحقق آنچه را که از رمان انتظار داشتند، در آثار داستانی دنبال میکردند. به همین دلیل، همواره با رماننویسان و نویسندگان دیدار میکردند و این موضوع را با آنان در میان میگذاشتند. حتی از برخی نویسندگان خواسته بودند که در این زمینه دست به قلم شوند؛ برخی نیز در این مسیر موفق شدند.
رمان؛ آزمایشگاه بزرگ انسانی و تمرین زندگی
مومنیشریف با تأکید بر نقش رمان در معرفی انسانهای متناسب با آرمانهای یک تمدن گفت: تمدنها به انسانهایی نیاز دارند که بتوانند اهداف و آرمانهای آن تمدن را محقق کنند. ممکن است این انسانها در زمان حاضر بهطور کامل وجود نداشته باشند، اما رمان میتواند ویژگیهایی مانند اخلاق، همت و دیگر عناصر انسانی را به تصویر بکشد و نمونههایی از انسان مورد انتظار یک تمدن را معرفی کند.
وی رمان را به آزمایشگاهی بزرگ برای شناخت انسان تشبیه کرد و افزود: رمان انسان را معرفی میکند و هر خوانندهای هنگام مطالعه یک داستان، خود را در موقعیت شخصیتها قرار میدهد و از خود میپرسد جایگاه من در این ماجرا کجاست؟ اگر من جای این شخصیت بودم، کدام مسیر را انتخاب میکردم؟ این فرصتی است که رمان برای تمرین انتخابهای درست در اختیار مخاطب قرار میدهد.
این نویسنده با اشاره به تأثیر همراهی خواننده با قهرمان داستان اظهار کرد: وقتی خواننده با قهرمان یک داستان همراه میشود، در واقع زندگی کردن بر اساس ارزشهای مطرحشده در آن اثر را تمرین میکند. بنابراین، نویسنده صرفاً یک نویسنده نیست، بلکه معمار روان جامعه است.
هنرمند باید واقعیت را به افق امید پیوند بزند
مومنیشریف در ادامه با اشاره به بحث همیشگی نسبت میان واقعیت و آرمان در آثار هنری گفت: گاهی میان واقعیت و آرمانها در حوزه هنر چالشهایی مطرح میشود. برخی هنرمندان میگویند ما واقعیت جامعه را همانگونه که میبینیم، نشان میدهیم؛ اما باید توجه داشت که وظیفه هنرمند صرفاً نمایش هر آن چیزی نیست که مشاهده میکند.
وی با اشاره به انتقاد رهبر شهید از برخی آثار سینمایی که به تعبیر ایشان «لجن به خورد مردم میدهند»، افزود: نخست اینکه جامعه ایرانی فقط آن تصویری نیست که در برخی آثار ارائه میشود؛ ما جامعه ایران را دیدهایم و میشناسیم. مسئله دیگر این است که آیا وظیفه هنرمند آن است که هرچه را میبیند، بدون توجه به پیامدهای آن به نمایش بگذارد؟ از نگاه رهبر شهید، پاسخ منفی است.
این نویسنده تصریح کرد: داستاننویس ابتدا باید واقعیتها را بشناسد، اما سپس آنها را به سمت افقهای امیدبخش حرکت دهد و آینده و چشمانداز پیشرو را نشان دهد. البته این به معنای نادیده گرفتن رنجها و دشواریها نیست؛ بلکه باید در کنار ترسیم افقهای بزرگ، رنج و زحمتی را هم که برای رسیدن به آن قلهها تحمل میشود، به تصویر کشید.
مومنیشریف در پایان تأکید کرد: ما آرزوهای بزرگی داریم و برای رسیدن به آنها حرکت میکنیم. امروز نیز روشن شده است که آرمانهای ما اموری واهی نبودهاند و تحولات جهان در حال تأیید و تصدیق آنهاست. طبیعی است که این مسیر با رنج و دشواری همراه باشد و وظیفه هنرمند آن است که دیگران را برای حرکت در این مسیر و رسیدن به آن افق یاری کند.
محمدرضا حبیبالهی، مدیر انتشارات انقلاب اسلامی، با اشاره به رویکرد انتشارات انقلاب اسلامی در انتخاب قالبهای تازه برای انجام مأموریت فرهنگی خود اظهار کرد: انتشارات انقلاب اسلامی برای حفظ و ترویج اندیشه و شخصیت رهبر شهید انقلاب، تصمیم گرفت قالب جدیدی را برای این کار انتخاب کند. رمان «خاکسپاری دوم بانوی مرگ» حاصل این رویکرد و تلاشی برای روایت پیشرفتهای جمهوری اسلامی است.
وی ادامه داد: این کتاب برای نخستین بار در نمایشگاه کتاب سال ۱۴۰۳ عرضه شد و با استقبال خوب مخاطبان روبهرو شد. حدود سه ماه پس از آن، در مردادماه ۱۴۰۳، رهبر شهید انقلاب این کتاب را مطالعه و آن را تحسین و تشویق کردند؛ اتفاقی که زمینهساز برگزاری این آیین شد.
مدیر انتشارات انقلاب اسلامی با اشاره به تلاش برای برگزاری این مراسم پیش از شهادت رهبر انقلاب گفت: تلاش کرده بودیم این جلسه پیش از شهادت ایشان برگزار شود، اما پس از شهادت، شرایط برگزاری مراسم تغییر کرد و این اتفاق به آن ابعاد و معنای متفاوتی بخشید.
حبیبالهی در پایان با اشاره به ترکیب حاضران در این آیین، از حضور جمع محدودی از نخبگان حوزه کتاب، از جمله مسئولان و نویسندگان، سخن گفت.
محمدرضا حبیبالهی، مدیر انتشارات انقلاب اسلامی، در آیین رونمایی از تقریظ رهبر شهید انقلاب بر رمان «خاکسپاری دوم بانوی مرگ» گفت: انتشارات انقلاب اسلامی در راستای مأموریت خود برای حفظ، ترویج و بسط اندیشه و شخصیت آیتالله خامنهای، قالب تازهای را برای روایت پیشرفتهای جمهوری اسلامی انتخاب کرد که حاصل آن انتشار این رمان بود.
حبیبالهی با اشاره به رویکرد انتشارات انقلاب اسلامی در انتخاب قالبهای تازه برای انجام مأموریت فرهنگی خود اظهار کرد: انتشارات انقلاب اسلامی برای حفظ و ترویج اندیشه و شخصیت رهبر شهید انقلاب، تصمیم گرفت قالب جدیدی را برای این کار انتخاب کند. رمان «خاکسپاری دوم بانوی مرگ» حاصل این رویکرد و تلاشی برای روایت پیشرفتهای جمهوری اسلامی است.
وی ادامه داد: این کتاب برای نخستین بار در نمایشگاه کتاب سال ۱۴۰۳ عرضه شد و با استقبال خوب مخاطبان روبهرو شد. حدود سه ماه پس از آن، در مردادماه ۱۴۰۳، رهبر شهید انقلاب این کتاب را مطالعه و آن را تحسین و تشویق کردند؛ اتفاقی که زمینهساز برگزاری این آیین شد.
مدیر انتشارات انقلاب اسلامی با اشاره به تلاش برای برگزاری این مراسم پیش از شهادت رهبر انقلاب گفت: تلاش کرده بودیم این جلسه پیش از شهادت ایشان برگزار شود، اما پس از شهادت، شرایط برگزاری مراسم تغییر کرد و این اتفاق به آن ابعاد و معنای متفاوتی بخشید.
حبیباللهی در پایان تأکید کرد: انتشارات انقلاب اسلامی و دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید انقلاب اسلامی آمادگی دارند همچون گذشته در کنار فعالان فرهنگی، نویسندگان و اهالی کتاب باشند و از مسیرهای مؤثر برای ترویج اندیشه و سیره ایشان حمایت کنند.
انتهای پیام/