فخرزاده: فرهنگ جهادی، محاسبات دشمن درباره توان ایران را تغییر داد

به گزارش خبرگزاری آنا، حجت‌الاسلام والمسلمین سعید فخرزاده، مدیر دفتر ثبت و تدوین دستاورد‌های انقلاب اسلامی حوزه هنری، در نشست علمی تحلیل ابعاد و جایگاه تاریخی دفاع مقدس هشت‌ساله در پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی که امروز دوشنبه ۱۳ مهر در پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی برگزار شد، اظهار کرد: حضرت امام خمینی (ره) روش خاصی را دنبال کردند که در نهایت به پیروزی انقلاب اسلامی منجر شد.

وی افزود: امام خمینی (ره) برای پیشبرد نهضت، صرفاً به دنبال تشکیل یک تشکیلات یا حزب و فعالیت از طریق نخبگان خاص نبودند، بلکه ارتباط مستقیم و گسترده‌ای با مردم برقرار کردند. در ۱۴ تا ۱۵ سالی که از قیام ۱۵ خرداد تا پیروزی انقلاب اسلامی سپری شد، نگاه امام این بود که باید سطح آگاهی و باور مردم تغییر کند؛ چراکه این تغییر در سطح باور مردم بود که آنها را به صحنه می‌آورد.

فخرزاده ادامه داد: حضور مردم در صحنه، مبتنی بر آگاهی عمومی بود و از آنجا که این حرکت بر پایه احساسات صرف شکل نگرفته بود، به‌راحتی نیز قابل آسیب‌دیدن نبود. حضرت امام با آگاه‌سازی مردم، از طریق شاگردان و نیرو‌هایی که در اختیار داشتند، صدور اطلاعیه‌ها و ایراد سخنرانی‌ها، بستر تحول و شکل‌گیری انقلاب اسلامی را فراهم کردند.

شکل‌گیری ساختار‌های انقلابی برای اداره کشور

مدیر دفتر ثبت و تدوین دستاورد‌های انقلاب اسلامی حوزه هنری گفت: پس از پیروزی انقلاب اسلامی، انقلابیونی که انقلاب را به ثمر رسانده بودند، با این واقعیت مواجه شدند که اکنون باید کشور را اداره کنند. در آن مقطع این احساس وجود داشت و البته احساس درستی نیز بود که ساختار‌های به‌جامانده از رژیم پهلوی، از ساختار نظامی گرفته تا ساختار اداری، قادر نیستند نیاز‌های انقلاب را تأمین کنند.

وی تصریح کرد: این ساختار‌ها نمی‌توانستند با سرعت مورد نیاز انقلاب، فرآیند تحول، اجرای عدالت، رفع مظلومیت و توسعه کشور را پیش ببرند؛ بنابراین به‌تدریج ساختار‌هایی بر پایه تفکرات انقلابی شکل گرفت که از آنها به عنوان نهاد‌ها و ساختار‌های انقلابی یاد می‌کنیم.

فخرزاده بیان کرد: شکل‌گیری این نهاد‌های انقلابی موجب شد حرکت، رشد، توسعه، ایستادگی و مقاومت در جامعه تقویت شود و ظرفیت‌های جدیدی برای پیشبرد اهداف انقلاب اسلامی به وجود آید.

فرهنگ جهادی؛ فراتر از وظیفه عادی اجتماعی

وی با اشاره به نقش فرهنگ انقلابی در تحولات پس از انقلاب اسلامی عنوان کرد: نکته بسیار مهمی که وجود داشت، شکل‌گیری فرهنگی بود که می‌توان از آن با عنوان فرهنگ انقلابی یاد کرد و این فرهنگ بعد‌ها در قالب فرهنگ جهادی نیز تداوم پیدا کرد.

مدیر دفتر ثبت و تدوین دستاورد‌های انقلاب اسلامی حوزه هنری افزود: فرهنگ انقلابی در واقع یک باور درونی و نوعی رابطه میان انسان و خداوند است که در کنار آن، فرد نسبت به شرایط اجتماعی احساس تعهد می‌کند؛ تعهدی که فراتر از وظیفه عادی یک فرد در قبال جامعه است.

وی ادامه داد: در یک جامعه، وظایف مشخصی برای افراد تعریف می‌شود؛ برای مثال پرداخت مالیات یا اختصاص بخشی از زمان برای انجام کار و ارائه خدمات اجتماعی. اما زمانی که نگاه جهادی شکل می‌گیرد، افراد فراتر از این وظایف معمول عمل می‌کنند و ظرفیت بیشتری از خود برای خدمت به جامعه اختصاص می‌دهند.

فخرزاده گفت: فردی که دارای روحیه جهادی است، در کنار انجام وظایف قانونی و اجتماعی خود، برای کمک به دیگران، انجام امور خیر و حمایت از نیازمندان نیز وقت و توان خود را اختصاص می‌دهد. بسیاری از تحولاتی که در زمینه محرومیت‌زدایی در مناطق مختلف کشور شکل گرفت، با مشارکت مردم و بر پایه همین روحیه رقم خورد.

روحیه جهادی و نقش آن در دفاع مقدس

وی خاطرنشان کرد: همین روحیه که فراتر از ظرفیت و انتظاری بود که جامعه به‌طور عادی از افراد داشت، موجب شد انسان‌هایی در جامعه حضور پیدا کنند که توانستند خلأ‌ها را پر کنند و بسیاری از محاسبات درباره ظرفیت و توانمندی ایران را تغییر دهند.

مدیر دفتر ثبت و تدوین دستاورد‌های انقلاب اسلامی حوزه هنری تأکید کرد: همین توان، تفکر و اندیشه در دوران دفاع مقدس نیز خود را نشان داد و به یکی از عوامل مهم در شکل‌گیری مقاومت و ایستادگی مردم ایران تبدیل شد.

فخرزاده ادامه داد: زمانی که جنگ هشت سال دفاع مقدس آغاز شد، ساختار نظامی کشور تا حد زیادی دچار فروپاشی شده بود. بخش قابل توجهی از نیرو‌های لشکر خوزستان را نیرو‌های بومی تشکیل می‌دادند و پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز ارتباطات و پشتیبانی‌های گذشته از بین رفته بود. در چنین شرایطی، حتی تأمین سلاح و تجهیزات اولیه نیز با مشکلات جدی مواجه بود.

وی افزود: با وجود این شرایط، تعداد نیرو‌های ما در مقایسه با نیرو‌های دشمن بسیار کمتر بود و همین مسئله موجب شد دشمن در روز‌های ابتدایی جنگ پیشروی‌هایی داشته باشد. با این حال، مردم با دست خالی در برابر دشمن ایستادگی کردند. مقاومت مردم دزفول و ایستادگی نیرو‌ها در منطقه کرخه از جمله نمونه‌های مهمی بود که مانع از تحقق هدف عراق برای رسیدن به پشت دزفول و محاصره خوزستان شد.

دفاع مقدس؛ آغاز مسیر خودکفایی نظامی

این کارشناس با اشاره به شرایط کشور در طول هشت سال دفاع مقدس اظهار کرد: ما جنگ را در شرایطی آغاز کردیم که بسیاری از امکانات اولیه را در اختیار نداشتیم، اما در طول هشت سال نه‌تنها اجازه ندادیم دشمن به اهداف خود برسد، بلکه تحریم‌ها و محدودیت‌ها باعث شد نیرو‌های ما به سمت ساخت تجهیزات مورد نیاز حرکت کنند.

فخرزاده ادامه داد: ابتدا ساخت ساده‌ترین تجهیزات و سلاح‌ها آغاز شد و به‌تدریج به ساخت نارنجک، آرپی‌جی، سیم خاردار، مین و تجهیزات دیگر رسیدیم. این روند نشان می‌دهد که دفاع مقدس به‌صورت مستقیم موجب ایجاد بخشی از توانمندی‌های داخلی شد و به‌صورت غیرمستقیم نیز زمینه رشد بسیاری از صنایع و فناوری‌های کشور را فراهم کرد.

وی تصریح کرد: این تأثیر فقط در حوزه نظامی نبود و در زمینه‌هایی مانند سنگرسازی، بیمارستان‌سازی، توسعه پزشکی و بسیاری از بخش‌های دیگر نیز شاهد شکل‌گیری توانمندی‌های جدید بودیم.

جنگ و شکل‌گیری ظرفیت‌های جدید در حوزه پزشکی

فخرزاده با اشاره به وضعیت نظام بهداشت و درمان کشور در سال‌های ابتدایی پس از انقلاب گفت: در آن مقطع، وضعیت بهداشتی و درمانی کشور حتی نسبت به بسیاری از کشور‌های منطقه مناسب نبود و تعداد زیادی از پزشکان نیز کشور را ترک کرده بودند. در برخی مناطق محروم حتی برای ارائه خدمات اولیه پزشکی با کمبود پزشک مواجه بودیم.

وی افزود: به همین دلیل مجبور شدیم تدابیر جدیدی اتخاذ کنیم و دوره‌های فشرده‌ای را برای نیرو‌هایی که به‌صورت بسیجی وارد میدان می‌شدند برگزار کنیم تا بتوانند بخشی از نیاز‌های اولیه درمانی در شرایط جنگ را برطرف کنند. این تجربه‌ها بعد‌ها به توسعه ظرفیت‌های پزشکی کشور کمک کرد.

حملات دشمن به صنعت نفت و شکل‌گیری توان بازسازی داخلی

این کارشناس با اشاره به حملات گسترده عراق به زیرساخت‌های نفتی کشور اظهار کرد: یکی از نیاز‌های اساسی کشور در دوران جنگ، تأمین سوخت بود و دشمن نیز تلاش می‌کرد با حمله به مراکز نفتی، پالایشگاه‌ها و شبکه توزیع سوخت، این توانمندی را از کشور بگیرد.

وی ادامه داد: پالایشگاه‌ها و مراکز ذخیره و توزیع سوخت بار‌ها مورد حمله قرار گرفتند، اما نیرو‌های متخصص صنعت نفت توانستند در مدت کوتاهی این مراکز را دوباره فعال کنند. این در حالی بود که پیش از انقلاب، صنعت نفت کشور به‌شدت به کارشناسان و شرکت‌های خارجی وابسته بود.

فخرزاده افزود: در طول جنگ، نیرو‌های صنعت نفت بار‌ها با چنین شرایطی مواجه شدند و با وجود حملات متعدد، توانستند زیرساخت‌های آسیب‌دیده را بازسازی و فعالیت آنها را از سر بگیرند. این تجربه به تدریج موجب شد بخش مهمی از دانش و توان فنی صنعت نفت در داخل کشور شکل بگیرد.

بازسازی پالایشگاه آبادان با تکیه بر توان داخلی

وی با اشاره به حملات گسترده به پالایشگاه آبادان گفت: پالایشگاه آبادان در همان سال‌های ابتدایی جنگ به‌شدت آسیب دید و بخش‌های گسترده‌ای از آن از بین رفت. بازسازی چنین مجموعه‌ای در شرایط عادی می‌توانست سال‌ها زمان ببرد و هزینه بسیار سنگینی به کشور تحمیل کند، اما نیرو‌های داخلی وارد میدان شدند.

فخرزاده ادامه داد: یکی از مشکلات جدی این بود که بخش زیادی از مهماتی که به پالایشگاه اصابت کرده بود، منفجر نشده بود. جمع‌آوری و خنثی‌سازی این مهمات مدت زیادی زمان برد، اما پس از آن نیرو‌های صنعت نفت، نیرو‌های متعهد و بسیجی به‌صورت شبانه‌روزی برای بازسازی پالایشگاه تلاش کردند.

وی خاطرنشان کرد: در نهایت، پالایشگاه آبادان دوباره سرپا شد و این تجربه، نقطه عطفی در مسیر خودکفایی صنعت نفت بود. نیرو‌هایی که در بازسازی این پالایشگاه تجربه کسب کرده بودند، بعد‌ها در بازسازی و توسعه دیگر پالایشگاه‌ها نیز نقش‌آفرینی کردند و به تدریج بخش قابل توجهی از این صنعت بومی شد.

از تجربه دفاع مقدس تا توسعه صنایع کشور

فخرزاده تأکید کرد: آثار دفاع مقدس تنها به حوزه نظامی محدود نشد و تجربه‌ای که در آن دوران به دست آمد، در بسیاری از صنایع کشور مورد استفاده قرار گرفت. در حوزه کشاورزی نیز با توسعه ظرفیت‌های داخلی، در تولید محصولاتی مانند گندم به سمت خودکفایی حرکت کردیم و در برخی محصولات حتی ظرفیت صادرات نیز ایجاد شد.

وی افزود: در صنعت سیمان نیز نمونه مشابهی وجود داشت. پیش از انقلاب برای ساخت کارخانه‌های سیمان به شرکت‌ها و فناوری‌های خارجی وابسته بودیم، اما با وقوع انقلاب و سپس آغاز جنگ، بسیاری از قرارداد‌ها متوقف شد و متخصصان داخلی ناچار شدند خودشان برای رفع این نیاز وارد میدان شوند.

فخرزاده ادامه داد: در ابتدا از مشاوران خارجی استفاده می‌شد، اما به تدریج دانش ساخت کارخانه‌های سیمان در داخل کشور بومی شد و تعداد زیادی کارخانه سیمان ایجاد شد که توانست بخش مهمی از نیاز کشور را تأمین کند.

بومی‌سازی زیرساخت‌ها نتیجه تجربه سال‌های دفاع مقدس

وی خاطرنشان کرد: این روند در حوزه‌های مختلف ادامه پیدا کرد و حتی امروز بخش قابل توجهی از قطعات و تجهیزات مورد استفاده در مترو نیز در داخل کشور تولید می‌شود. اگرچه ممکن است تولید برخی قطعات از نظر اقتصادی توجیه نداشته باشد، اما بخش عمده تجهیزات و قطعات مورد نیاز، از ریل و سایر اجزا گرفته تا تجهیزات فنی، در داخل کشور قابل تولید است.

فخرزاده گفت: بسیاری از این توانمندی‌ها ریشه در همان تجربه‌ای دارد که نیرو‌های متخصص کشور در دوران دفاع مقدس به دست آوردند؛ یعنی زمانی که به دلیل تحریم و محدودیت، مجبور شدیم روی پای خود بایستیم و نیاز‌های اساسی کشور را با اتکا به توان داخلی تأمین کنیم.

«عباس حیدری‌مقدم آرانی»، نویسنده و تاریخ‌نگار دفاع مقدس، در ادامه این نشست اظهار کرد: تفاوت ایام‌الله با سایر ایام، در همین نکته‌ای است که رهبر معظم انقلاب در آیه پنجم یادآوری کردند. ایشان به ریشه‌های رسیدن به این مرحله اشاره کردند و به نظر من لازم است در این زمینه با نگاهی چالشی صحبت کنیم.

وی افزود: ما در گزارش‌ها و روایت‌هایی که از دفاع مقدس ارائه کرده‌ایم، نتوانسته‌ایم مفهوم ایام‌الله را به‌درستی منتقل کنیم و این مفهوم را به نسل امروز سرایت دهیم. نتوانسته‌ایم برای نسل امروز تبیین کنیم که چرا جنگ هشت‌ساله مقدس است. چگونه ممکن است جنگی که حاصل آن کشته‌شدن انسان‌ها، خرابی و در ظاهر عقب‌ماندگی است، مقدس باشد؟ تقدس این جنگ از کجا ناشی می‌شود و چه ویژگی‌هایی دفاع مقدس را از یک جنگ معمولی متمایز کرده است؟

حیدری‌مقدم ادامه داد: حضرت امام خمینی (ره) نیز در نخستین موارد به این موضوع اشاره کردند. من معتقدم در دل چالش‌ها، چاله‌ها و گره‌های پنهان نیز پیدا می‌شوند. تا زمانی که یک موضوع به چالش کشیده نشود، بسیاری از گره‌های جامعه و مسائل پنهان آن آشکار نمی‌شود؛ بنابراین باید برخی مسائل را به چالش کشید تا حساسیت‌ها ایجاد شود و جامعه نسبت به آنها توجه بیشتری پیدا کند.

ایام‌الله؛ روز‌هایی که همچنان زنده‌اند

این نویسنده و تاریخ‌نگار دفاع مقدس تصریح کرد: وقتی از ایام‌الله سخن می‌گوییم، یعنی باور داریم که در یک مقطع خاص، خداوند رحمت و برکات ویژه‌ای را در جامعه ظهور داده است. به همین دلیل است که همچنان از دستاورد‌های دفاع مقدس استفاده می‌کنیم و هرجا با یک موفقیت مواجه می‌شویم، آن را به روحیه جهادی نسبت می‌دهیم.

وی گفت: هر زمان که می‌خواهیم درباره موفقیت یک مدیر صحبت کنیم، می‌گوییم مدیریت او جهادی است و ریشه این نوع مدیریت را در فرهنگ دفاع مقدس جست‌و‌جو می‌کنیم. از سوی دیگر، هرجا با عقب‌ماندگی مواجه می‌شویم، این سؤال مطرح می‌شود که چرا دوباره از ساختار و مدیریت جهادی دوران دفاع مقدس استفاده نمی‌کنیم.

حیدری‌مقدم آرانی ادامه داد: بنابراین دفاع مقدس دارای ویژگی‌هایی بوده که همچنان می‌تواند در جامعه جاری و مؤثر باشد. اعتقاد به اینکه دفاع مقدس یکی از ایام‌الله بوده، به این معناست که با روز‌هایی خاص مواجه بوده‌ایم که می‌توان همچنان از تجربه و الگو‌های آن برای بازکردن گره‌های جامعه در طول زمان استفاده کرد.

تجربه دفاع مقدس؛ الگویی برای حل مسائل امروز

وی خاطرنشان کرد: جامعه ما هر زمان که به بن‌بست می‌رسد، به سراغ افرادی می‌رود که تجربه‌ای از دوران دفاع مقدس دارند. نمونه آن را می‌توان در انتخاب افرادی برای مسئولیت‌های مهم مشاهده کرد؛ افرادی که تجربه دفاع مقدس و مدیریت در آن دوران را در کارنامه خود دارند.

این تاریخ‌نگار دفاع مقدس با اشاره به پیام رهبر معظم انقلاب درباره دفاع مقدس گفت: برداشت من این است که تأکید بر ایام‌الله، پیامی درباره ضرورت بازخوانی سنت‌های الهی برای نصرت مؤمنان دارد. ایام‌الله روز‌هایی نیستند که در گذشته دفن شده باشند، بلکه همچنان زنده‌اند و به مؤمنان یادآوری می‌کنند که باید این تجربه‌ها را بازخوانی کنند تا از آنها الگو بگیرند و بدانند نصرت الهی چگونه محقق شده است.

چرا نخبگان از مسیر عادی زندگی خود عبور کردند؟

حیدری‌مقدم آرانی با طرح پرسش‌هایی درباره رفتار شخصیت‌های دوران دفاع مقدس اظهار کرد: وقتی به زندگی شخصیت‌هایی مانند شهید مصطفی چمران نگاه می‌کنیم، این سؤال مطرح می‌شود که چرا فردی با جایگاه علمی برجسته و تحصیلات دانشگاهی، مسیر زندگی خود را رها می‌کند و وارد عرصه دفاع می‌شود؟ چرا فردی که می‌توانست در جایگاه‌های علمی و مدیریتی قرار گیرد، مسیر دیگری را انتخاب می‌کند؟

وی افزود: همین سؤال درباره افرادی مانند شهید مهدی باکری نیز مطرح است. چرا فردی که شهردار ارومیه بوده و می‌توانسته مسیر مدیریتی خود را ادامه دهد، وارد میدان دفاع مقدس می‌شود و مسئولیت‌های دیگری را می‌پذیرد؟ چرا افرادی با استعداد، تحصیلات و موقعیت‌های اجتماعی متفاوت، در یک نقطه مشترک به میدان دفاع مقدس وارد شدند؟

ضرورت آسیب‌شناسی تاریخ‌نگاری دفاع مقدس

این نویسنده و پژوهشگر با تأکید بر ضرورت بازنگری در شیوه روایت دفاع مقدس گفت: باید در تاریخ‌نگاری دفاع مقدس آسیب‌شناسی داشته باشیم و ببینیم گره کار کجاست. چرا هنوز نتوانسته‌ایم آنچه را که موجب تقدس دفاع مقدس شد، به‌درستی برای جامعه امروز تبیین کنیم؟

وی ادامه داد: مسئله فقط یک فرد یا یک کتاب نیست؛ ما با یک مسئله گسترده مواجه هستیم. باید بررسی کنیم که چرا نتوانسته‌ایم ابعاد این تجربه بزرگ را به‌درستی منتقل کنیم و چرا مفهوم تقدس دفاع مقدس برای نسل امروز همچنان نیازمند تبیین و بازخوانی است.

ضرورت تربیت الگو‌های اثرگذار در جامعه

حیدری‌مقدم آرانی ادامه داد: ما در حوزه‌های مختلف افراد و ظرفیت‌های بسیار زیادی داریم. در حوزه علمیه، دانشگاه، مدارس، مجموعه‌های فرهنگی، ائمه جمعه و جماعات و بسیاری از بخش‌های دیگر، افراد متعددی حضور دارند که می‌توانند در جامعه اثرگذار باشند.

وی افزود: باید از خودمان بپرسیم چرا نتوانسته‌ایم در برخی موارد درس‌آموز باشیم و تأثیرگذاری لازم را داشته باشیم. به نظر می‌رسد یکی از مشکلات این است که هرکدام از ما بخشی از مسئولیت را به دیگری واگذار کرده‌ایم و نوعی فرافکنی شکل گرفته است؛ به‌گونه‌ای که هر فرد یا مجموعه‌ای، درصدی از مسئولیت را متوجه دیگری می‌داند و در نهایت همه به دنبال سلب مسئولیت از خود هستند.

تاریخ‌نگاری دفاع مقدس باید الگو‌ها را به نسل جدید منتقل کند

این نویسنده و تاریخ‌نگار دفاع مقدس با تأکید بر نقش تاریخ‌نگاری در انتقال مفاهیم دفاع مقدس به نسل جدید گفت: تاریخ‌نگاری جنگ می‌تواند و باید حس ایام‌الله بودن، اسوه بودن و الگو بودن دفاع مقدس را به نسل جدید منتقل کند. یک تاریخ‌نگاری که از ویژگی‌های علمی و هنرمندانه برخوردار باشد، می‌تواند این مفاهیم را به شکل مؤثری به نسل جدید انتقال دهد.

وی تصریح کرد: اگر در این زمینه توفیق لازم حاصل نشود، بخشی از این آسیب به نوع تاریخ‌نگاری ما از دفاع مقدس بازمی‌گردد. باید بررسی کنیم که آیا نوع تاریخ‌نگاری جنگ ما، در کنار همه دستاورد‌های مثبت آن، در غافلگیری‌های اولیه ما در جنگ‌های تحمیلی دوم و سوم نیز نقشی داشته است یا خیر.

ضرورت بازنگری در روایت فرماندهان جنگ

حیدری‌مقدم آرانی ادامه داد: چند روز پیش با یکی از دوستان مشترکمان درباره همین موضوع صحبت می‌کردم و این مسئله در ذهنم شکل گرفت که همان‌طور که دفاع مقدس و توفیقات ما در جنگ تحمیلی، در جنگ‌های بعدی و شکل‌گیری جبهه مقاومت نقش داشت و حتی مخالفان ما نیز به این مسئله معترف هستند، باید بررسی کنیم که آیا نوع تاریخ‌نگاری جنگ ما نیز در برخی غافلگیری‌های اولیه در جنگ‌های بعدی نقش داشته است یا نه.

وی خاطرنشان کرد: یکی از مشکلات تاریخ‌نگاری ما این است که عموماً به سمت مدح و فضای قدسی‌سازی از چهره‌ها حرکت کرده‌ایم و کمتر به ابعاد واقعی و مدیریتی شخصیت‌ها پرداخته‌ایم. در حالی که یک فرمانده می‌تواند فردی متدین، مؤمن و حتی شهید باشد، اما در یک مقطع تصمیم مدیریتی اشتباهی گرفته یا دچار قصور مدیریتی شده باشد و این تصمیم، آسیب‌هایی را به یک لشکر وارد کرده باشد.

حیدری‌مقدم آرانی تأکید کرد: بیان این واقعیت‌ها به معنای تخریب شخصیت‌ها نیست، بلکه برای فهم دقیق‌تر تاریخ و انتقال تجربه به نسل‌های بعد ضروری است. اگر قرار است تاریخ دفاع مقدس برای نسل جدید درس‌آموز باشد، باید نقاط قوت و ضعف، موفقیت‌ها و خطا‌های مدیریتی نیز در کنار یکدیگر روایت شوند.

ساده‌زیستی فرماندهان؛ بخشی از فرهنگ دفاع مقدس

حیدری‌مقدم آرانی ادامه داد: من در مقطعی فرمانده محور خرمشهر بودم و آن زمان شرایط فرماندهی با امروز تفاوت زیادی داشت. وقتی امروز فیلم‌های آن دوران را می‌بینم، مشاهده می‌کنم که حتی مسئولان و فرماندهان ارشد نیز هیچ تغییری در محیط و شرایط زندگی خود ایجاد نمی‌کردند. با همان پیراهن‌های خاکی و ساده در میان نیرو‌ها حضور داشتند و خبری از تشریفات و امکانات اضافی نبود.

وی افزود: این مسئله نشان می‌دهد که در آن دوران، مسئولیت و فرماندهی با تشریفات و هزینه‌های اضافی همراه نبود. فرماندهان و مسئولان خود را از بدنه نیرو‌ها جدا نمی‌کردند و در همان شرایطی زندگی می‌کردند که رزمندگان و مردم حضور داشتند.

حضور مردم؛ عاملی برای برهم زدن محاسبات دشمن

این نویسنده و تاریخ‌نگار دفاع مقدس با اشاره به نقش مردم در دفاع مقدس گفت: تا زمانی که جنگ آغاز شد و مردم وارد میدان شدند، بسیاری از معادلاتی که در محاسبات دانشگاهی و نظامی وجود داشت، برهم خورد. اگر مردم وارد صحنه نمی‌شدند، مشخص نبود سرنوشت مقاومت چه می‌شد.

حیدری‌مقدم آرانی ادامه داد: یکی از ویژگی‌های مهم بسیج و دفاع مقدس همین حضور مردمی بود. در محاسبات نظامی معمولاً گفته می‌شود نیروی آفندی باید چند برابر نیروی مدافع باشد، اما در خرمشهر شاهد شرایط متفاوتی بودیم. تعداد نیرو‌های مدافع خرمشهر حدود پنج هزار نفر بود، در حالی که نیرو‌های دشمن چندین برابر این تعداد بودند.

خرمشهر؛ نمونه‌ای متفاوت از معادلات کلاسیک جنگ

وی تصریح کرد: مقاومت خرمشهر نمونه‌ای بود که بسیاری از معادلات کلاسیک جنگ را به هم زد. دشمن با نیرویی بسیار بیشتر وارد میدان شده بود، اما مدافعان خرمشهر با وجود کمبود نیرو و تجهیزات، مدت قابل توجهی مقاومت کردند و اجازه ندادند دشمن به‌سادگی به اهداف خود دست پیدا کند.

این تاریخ‌نگار دفاع مقدس خاطرنشان کرد: ارزش دفاع مقدس را باید در همین نقاط جست‌و‌جو کرد؛ جایی که مردم و نیرو‌های رزمنده با وجود نابرابری شدید، در مقابل دشمن ایستادند و محاسبات معمول نظامی را تغییر دادند.

مقاومت رزمندگان در جزایر مجنون

حیدری‌مقدم آرانی در ادامه با اشاره به مقاومت رزمندگان در جزایر مجنون گفت: کسانی که در جزایر مجنون ایستادند و در آن شرایط دشوار مقاومت کردند، اگر در کربلا و عاشورا نیز حضور داشتند، قطعاً در کنار امام حسین (ع) مقاومت می‌کردند. اهمیت این مقاومت در آنجا بود که رزمندگان می‌دانستند حفظ جزایر مجنون برای ادامه دفاع و جلوگیری از پیشروی دشمن اهمیت زیادی دارد.

وی تأکید کرد: این نمونه‌ها نشان می‌دهد که دفاع مقدس فقط یک جنگ نظامی نبود، بلکه عرصه‌ای برای بروز ایمان، ایستادگی، مسئولیت‌پذیری و حضور مردم بود؛ مؤلفه‌هایی که باید در تاریخ‌نگاری دفاع مقدس به‌درستی روایت و به نسل‌های بعد منتقل شود.

در حال تکمیل...