نتیجه یک نظرسنجی در آمریکا:
هوش حرکتی؛ یک ایده علمی برای شکلگیری مسیر جدید اشتغال و سلامت جامعه
به گزارش خبرگزاری آنا، در سالهایی که نگاه به ورزش و فعالیت بدنی در جهان از رقابتهای حرفهای فراتر رفته و به یکی از ارکان اصلی سلامت، پیشگیری از بیماریها، رشد کودکان و ارتقای کیفیت زندگی تبدیل شده است، یک مفهوم نوین در فضای علوم ورزشی ایران در حال شکلگیری است؛ «هوش حرکتی».
نخستین دوره مربیگری درجه ۳ هوش حرکتی، با همکاری فدراسیون آمادگی جسمانی و تندرستی جمهوری اسلامی ایران و کمیته هوش حرکتی، از ۱۷ تا ۲۰ شهریورماه ۱۴۰۵ با همکاری دانشکده علوم ورزشی و تندرستی دانشگاه تهران برگزار شد. این دوره، به عنوان نخستین برنامه رسمی آموزشی در مسیر تربیت مربیان تخصصی هوش حرکتی، میتواند آغازگر فصل جدیدی در توسعه خدمات ورزشی، حرکتی و سلامتمحور در کشور باشد.
هوش حرکتی چیست و چرا اهمیت دارد؟
هوش حرکتی رویکردی میانرشتهای در علوم ورزشی است که رابطه میان مغز، سیستم عصبی، حرکت، یادگیری، تصمیمگیری و عملکرد جسمانی انسان را مورد توجه قرار میدهد. در این نگاه، حرکت صرفاً به معنای اجرای یک فعالیت ورزشی یا افزایش قدرت و استقامت بدنی نیست؛ بلکه توانایی انسان برای درک محیط، کنترل بدن، هماهنگی حرکات، واکنش مناسب، برنامهریزی حرکتی، تصمیمگیری و سازگاری با شرایط مختلف نیز بخشی از توانمندیهای حرکتی او محسوب میشود. از همین منظر، هوش حرکتی میتواند کاربردهای گستردهای در آموزش کودکان، رشد حرکتی نوجوانان، استعدادیابی ورزشی، ارتقای عملکرد ورزشکاران حرفهای، پیشگیری از آسیبهای حرکتی، سالمندی فعال و بهبود کیفیت زندگی افراد جامعه داشته باشد.
کیوان ملانوروزی، بنیانگذار و رئیس کمیته هوش حرکتی فدراسیون آمادگی جسمانی و تندرستی، درباره ضرورت توسعه این حوزه معتقد است که علوم ورزشی نباید تنها در چارچوب مسابقات، باشگاهها و فدراسیونهای ورزشی تعریف شود، بلکه باید بتواند به نیازهای واقعی جامعه در حوزه سلامت، پیشگیری و توانمندسازی حرکتی پاسخ دهد. او در تشریح اهداف برگزاری نخستین دوره مربیگری درجه ۳ هوش حرکتی گفته است: «این دوره به عنوان نخستین گام رسمی در مسیر آموزش مربیان تخصصی هوش حرکتی، زمینهساز توسعه خدمات مرتبط با توانمندیهای حرکتی، شناختی و عملکردی در گروههای مختلف سنی خواهد بود.»
طراح و پیگیر توسعه یک مفهوم جدید در علوم ورزشی
کیوان ملانوروزی، دانشیار گروه علوم رفتاری دانشگاه علوم و تحقیقات، از جمله افرادی است که طی سالهای اخیر توسعه مفهوم هوش حرکتی را به صورت علمی و اجرایی دنبال کرده است. رویکرد او در این حوزه بر این باور استوار است که آینده علوم ورزشی تنها به مربیگری رشتههای مختلف ورزشی محدود نخواهد شد. به اعتقاد وی، دانشآموختگان علوم ورزشی میتوانند در حوزههای گستردهتری از جمله سلامت عمومی، پیشگیری، رشد و تکامل حرکتی، سالمندی، توانبخشی حرکتی، ورزش حرفهای و توسعه عملکرد انسانی نقشآفرینی کنند.
ملانوروزی در این مسیر تلاش کرده است هوش حرکتی را از یک مفهوم نظری خارج کرده و آن را به یک نظام آموزشی، خدماتی و حرفهای تبدیل کند؛ نظامی که بتواند از طریق تربیت نیروی متخصص، طراحی مراکز تخصصی و ارائه خدمات استاندارد، جایگاه جدیدی برای علوم ورزشی در جامعه ایجاد کند. برگزاری نخستین دوره مربیگری درجه ۳ هوش حرکتی در همکاری با فدراسیون آمادگی جسمانی و تندرستی و دانشگاه تهران، یکی از مهمترین اقدامات اجرایی در این مسیر به شمار میرود.
کمیته هوش حرکتی؛ پلی میان علوم ورزشی
کمیته هوش حرکتی در ساختار فدراسیون آمادگی جسمانی و تندرستی جمهوری اسلامی ایران با هدف توسعه علمی، آموزشی و اجرایی این حوزه فعالیت خود را دنبال میکند. این کمیته تلاش دارد با ایجاد چارچوبهای آموزشی، تدوین استانداردهای حرفهای، تربیت مربیان متخصص و توسعه مراکز هوش حرکتی، زمینه ورود علوم ورزشی به عرصههای جدید خدمات اجتماعی و سلامت را فراهم کند. برنامههای این کمیته تنها محدود به آموزش مربیان نیست، بلکه ایجاد یک اکوسیستم حرفهای در حوزه هوش حرکتی را دنبال میکند؛ اکوسیستمی که در آن دانشگاه، فدراسیون، مربیان، مراکز خدماتی، مدارس، باشگاهها و سایر نهادهای مرتبط بتوانند در کنار یکدیگر فعالیت کنند.
بر اساس برنامهریزی انجامشده، دریافت کارت مربیگری درجه ۳ هوش حرکتی به عنوان پیشنیاز تخصصی برای فعالیت و تأسیس مراکز هوش حرکتی در نظر گرفته شده است. هدف از این سیاست، آن است که خدمات این مراکز توسط نیروهای آموزشدیده و دارای صلاحیت حرفهای ارائه شود و از ورود افراد فاقد دانش تخصصی به این حوزه جلوگیری شود.
فرصتی برای اشتغال دانشآموختگان علوم ورزشی
یکی از مهمترین ابعاد طرح توسعه هوش حرکتی، ایجاد فرصتهای شغلی جدید برای دانشآموختگان رشته علوم ورزشی است. سالهاست بخش قابل توجهی از فارغالتحصیلان علوم ورزشی، مسیر شغلی خود را محدود به مربیگری رشتههای ورزشی، فعالیت در باشگاهها یا همکاری با فدراسیونها میدانند. در حالی که ظرفیت علمی این رشته بسیار گستردهتر از این محدوده است. راهاندازی مراکز تخصصی هوش حرکتی میتواند مسیر تازهای برای اشتغال حرفهای دانشآموختگان علوم ورزشی ایجاد کند؛ بهگونهای که مربیان و متخصصان این حوزه بتوانند در مراکز مستقل، مدارس، مهدهای کودک، باشگاهها، مراکز سلامت، مجموعههای سالمندی و حتی سازمانها و محیطهای کاری فعالیت کنند.
هدف اصلی این مراکز، استفاده از دانش علوم ورزشی برای خدمت به طیف گستردهای از مردم خواهد بود؛ نه فقط افرادی که ورزشکار حرفهای هستند. در واقع، مرکز هوش حرکتی میتواند به عنوان یک مرکز تخصصی ارزیابی، آموزش و ارتقای توانمندیهای حرکتی فعالیت کند و خدمات آن بر اساس سن، سطح توانایی، نیازهای فردی و هدف مراجعهکنندگان طراحی شود. این رویکرد علاوه بر ایجاد یک خدمت جدید در جامعه، میتواند به توسعه بازار کار تخصصی برای مربیان علوم ورزشی کمک کند و نقش این رشته دانشگاهی را در اقتصاد سلامت و خدمات اجتماعی پررنگتر سازد.
ملانوروزی درباره این موضوع تأکید دارد که توسعه مراکز هوش حرکتی، فرصتی جدید برای ایجاد فرصتهای شغلی تخصصی برای مربیان و دانشآموختگان علوم ورزشی خواهد بود.
علوم ورزشی؛ رشتهای برای همه جامعه، نه فقط ورزشکاران
یکی از مهمترین پیامهای شکلگیری هوش حرکتی، تغییر نگاه جامعه به علوم ورزشی است. در تصور عمومی، علوم ورزشی اغلب با مسابقات، قهرمانی، باشگاهها و فدراسیونها شناخته میشود؛ اما واقعیت این است که حرکت و فعالیت بدنی، نیاز مشترک همه انسانها در تمام مراحل زندگی است.
کودک برای رشد صحیح به مهارتهای حرکتی نیاز دارد. نوجوان برای توسعه هماهنگی، اعتمادبهنفس و تواناییهای جسمانی به فعالیت هدفمند نیازمند است. بزرگسال برای پیشگیری از کمتحرکی، اضافهوزن و بیماریهای ناشی از سبک زندگی کمتحرک به برنامههای حرکتی علمی نیاز دارد. سالمند برای حفظ استقلال، تعادل، توانایی حرکتی و کیفیت زندگی به تمرینات متناسب با شرایط خود نیازمند است. از سوی دیگر، افراد دارای محدودیتهای حرکتی، آسیبهای جسمانی یا نیازهای ویژه نیز میتوانند از برنامههای تخصصی حرکتی بهرهمند شوند. هوش حرکتی تلاش میکند این نگاه را نهادینه کند که علوم ورزشی، بخشی از نظام سلامت و کیفیت زندگی جامعه است؛ نه صرفاً ابزاری برای آمادهسازی ورزشکاران برای مسابقه.
در همین راستا، مراکز هوش حرکتی میتوانند خدمات خود را برای کودکان، نوجوانان، بزرگسالان، سالمندان، خانوادهها، کارکنان سازمانها و افراد علاقهمند به ارتقای سلامت و سبک زندگی فعال ارائه کنند. این تغییر نگرش میتواند جایگاه دانشآموختگان علوم ورزشی را نیز در جامعه ارتقا دهد و زمینه همکاری بیشتر میان این رشته و حوزههای پزشکی، روانشناسی، کاردرمانی، علوم شناختی و سلامت عمومی را فراهم کند.
خدمات تخصصی برای ورزشکاران حرفهای
اگرچه هوش حرکتی خدمات گستردهای برای عموم جامعه دارد، اما یکی از مهمترین کاربردهای آن در ورزش حرفهای و قهرمانی است. ورزشکاران حرفهای در سطح بالا، تنها به قدرت عضلانی یا آمادگی جسمانی عمومی نیاز ندارند. عملکرد حرفهای آنان به مجموعهای از توانمندیهای پیچیده حرکتی و شناختی وابسته است؛ از جمله:
* سرعت واکنش و تصمیمگیری
* هماهنگی چشم و دست و چشم و پا
* زمانبندی حرکتی
* دقت حرکتی
* تعادل و کنترل بدن
* چابکی و تغییر جهت
* آگاهی فضایی و موقعیتی
* برنامهریزی و سازگاری حرکتی
* کنترل و حافظه حرکتی
این توانمندیها در رشتههایی مانند بسکتبال، فوتبال، کشتی، والیبال، ژیمناستیک، ورزشهای رزمی و بسیاری از رشتههای دیگر، نقش تعیینکنندهای در موفقیت ورزشکار دارند. مراکزهوش حرکتی میتوانند با استفاده از آزمونهای استاندارد، ارزیابیهای تخصصی و برنامههای تمرینی هدفمند، به شناسایی نقاط قوت و ضعف حرکتی ورزشکاران کمک کنند.
در این مدل، هدف تنها افزایش توانایی بدنی نیست؛ بلکه ارتقای کیفیت حرکت، تصمیمگیری سریعتر، کنترل بهتر بدن و افزایش هماهنگی میان سیستم عصبی و عضلانی مورد توجه قرار میگیرد. چنین خدماتی میتواند در کنار برنامههای تمرینی مربیان رشتههای تخصصی ورزشی قرار گیرد و به عنوان یک بخش مکمل برای توسعه عملکرد حرفهای ورزشکاران عمل کند. از استعدادیابی کودکان و نوجوانان تا آمادهسازی ورزشکاران نخبه، هوش حرکتی میتواند نقش مؤثری در مسیر توسعه بلندمدت ورزشکاران ایفا کند.
تأکید بر پیشگیری؛ سرمایهگذاری برای سلامت آینده جامعه
یکی دیگر از اهداف مهم توسعه مراکز هوش حرکتی، حرکت از درمانمحوری به سمت پیشگیری و ارتقای سلامت است. امروزه بسیاری از مشکلات جسمانی و حرکتی جامعه، ریشه در کمتحرکی، سبک زندگی نامناسب، ضعف مهارتهای حرکتی و عدم توجه به رشد صحیح جسمانی دارند. هوش حرکتی میتواند با ارزیابی زودهنگام توانمندیهای حرکتی و ارائه برنامههای مناسب، نقش مهمی در پیشگیری از برخی مشکلات مرتبط با حرکت و سبک زندگی ایفا کند.
در کودکان، شناسایی ضعفهای حرکتی میتواند به بهبود رشد و یادگیری مهارتهای پایه کمک کند. در بزرگسالان، برنامههای حرکتی مناسب میتواند به حفظ سلامت جسمانی و افزایش مشارکت در فعالیت بدنی کمک کند. در سالمندان نیز تمرینات هدفمند تعادل، هماهنگی و کنترل حرکتی میتواند بخشی از برنامههای حفظ استقلال و کیفیت زندگی باشد. این نگاه پیشگیرانه، یکی از نقاط تمایز مهم مراکز هوش حرکتی با بسیاری از مراکز ورزشی سنتی خواهد بود.
آیندهای که از دانشگاه تا جامعه امتداد پیدا میکند
برگزاری نخستین دوره مربیگری درجه ۳ هوش حرکتی را میتوان فراتر از یک دوره آموزشی معمولی دانست. این رویداد، نشانه آغاز مسیری است که میتواند علوم ورزشی را به عرصههای جدیدی از اشتغال، سلامت، آموزش و خدمات اجتماعی وارد کند. همکاری میان فدراسیون آمادگی جسمانی و تندرستی، کمیته هوش حرکتی و دانشگاه تهران نشان میدهد که توسعه این حوزه نیازمند پیوند میان دانش دانشگاهی و نیازهای اجرایی جامعه است.
در صورت استمرار این مسیر، ایجاد مراکز تخصصی هوش حرکتی در شهرهای مختلف کشور میتواند به تدریج یک شبکه حرفهای از خدمات حرکتی و شناختی ایجاد کند؛ شبکهای که هم برای عموم مردم قابل استفاده باشد و هم خدمات تخصصی مورد نیاز ورزشکاران حرفهای و سازمانها را ارائه دهد. کیوان ملانوروزی، رئیس کمیته هوش حرکتی فدراسیون آمادگی جسمانی و تندرستی، این مسیر را فرصتی برای شکلگیری یک حرفه جدید در حوزه علوم ورزشی میداند؛ حرفهای که میتواند میان آموزش، سلامت، ورزش قهرمانی و کیفیت زندگی جامعه پیوند ایجاد کند.
نخستین دوره مربیگری درجه ۳ هوش حرکتی، شاید تنها یک آغاز باشد؛ اما در صورت حمایت نهادهای علمی، ورزشی و اجرایی کشور، میتواند به شکلگیری یکی از جریانهای جدید و اثرگذار در آینده علوم ورزشی ایران تبدیل شود.
انتهای پیام/
