بررسی نقش محیط زندگی و دسترسی به خدمات درمانی در سلامت شهروندان

به گزارش خبرگزاری آنا، تصور بسیاری از مردم این است که سلامت بیش از هر چیز به تغذیه مناسب، فعالیت بدنی و مراقبت‌های پزشکی وابسته است؛ اما شواهد علمی نشان می‌دهد عوامل محیطی و اجتماعی نیز نقش مهمی در شکل‌گیری سلامت افراد دارند. کیفیت محله محل سکونت، میزان آلودگی، احساس امنیت، دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی و جایگاه اجتماعی، همگی می‌توانند بر برداشت افراد از وضعیت سلامت خود تأثیر بگذارند.

نتایج پژوهشی درباره ارزیابی افراد از سلامت خود شهروندان تهرانی که نشریه علمی ـ پژوهشی فصلنامه پایش پژوهشکده علوم بهداشتی جهاددانشگاهی منتشر شده، نشان می‌دهد کیفیت محیط زندگی و دسترسی به خدمات سلامت، در کنار سن و طبقه اجتماعی، از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر خودگزارشی سلامت هستند.

امروزه سلامت تنها به معنای نبود بیماری نیست، بلکه حاصل تعامل عوامل زیستی، روانی، اجتماعی و محیطی است. از همین رو، پژوهشگران معتقدند برای شناخت و ارتقای سلامت جامعه، باید علاوه بر خدمات درمانی، شرایط زندگی و محیط سکونت افراد نیز مورد توجه قرار گیرد. در این میان، «خودگزارشی سلامت» به‌عنوان یکی از معتبرترین شاخص‌های سنجش سلامت، ارتباط نزدیکی با کیفیت زندگی، بیماری‌های مزمن و حتی خطر مرگ زودرس دارد.

در همین راستا، طاهره رستمی، پژوهشگر حوزه جامعه‌شناسی، با همکاری دکتر علی منتظری و دکتر فروزنده جعفرزاده‌پور، از اعضای هیات علمی جهاددانشگاهی مطالعه‌ای را با مشارکت ۴۰۰ شهروند ۱۸ تا ۶۵ ساله تهرانی انجام دادند. داده‌های این پژوهش به‌صورت الکترونیکی گردآوری و با روش‌های آماری مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد ۷۲.۳ درصد شرکت‌کنندگان، سلامت خود را «خوب»، «خیلی خوب» یا «عالی» ارزیابی کرده‌اند. با این حال، تحلیل‌ها نشان داد افزایش سن و قرار گرفتن در طبقات اجتماعی پایین‌تر، احتمال گزارش سلامت نامطلوب را افزایش می‌دهد و نابرابری‌های اجتماعی همچنان از عوامل مهم تفاوت‌های سلامت در جامعه محسوب می‌شوند.

یافته‌ها همچنین بیانگر آن است که کیفیت محیط زندگی با درک افراد از سلامت خود ارتباط مستقیم دارد. نزدیک به نیمی از پاسخ‌دهندگان، محله خود را شلوغ و همراه با آلودگی صوتی توصیف کردند. هرچند بیشتر افراد وضعیت نظافت و امنیت محله را مطلوب دانسته‌اند، اما پژوهشگران تأکید می‌کنند قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض آلودگی صوتی و تنش‌های محیطی می‌تواند موجب افزایش استرس، اختلال خواب و کاهش کیفیت زندگی شود.

در زمینه خدمات سلامت نیز، اگرچه بیشتر شرکت‌کنندگان دسترسی مکانی به مراکز درمانی را مناسب ارزیابی کردند، اما رضایت آنان از کیفیت خدمات کمتر بود. این یافته نشان می‌دهد دسترسی مؤثر به خدمات سلامت، علاوه بر نزدیکی مراکز درمانی، به کیفیت خدمات، هزینه، زمان انتظار و سهولت دریافت مراقبت نیز وابسته است.

تحلیل رگرسیون لجستیک چندمتغیره نشان داد حتی پس از کنترل متغیر‌هایی مانند جنسیت، تحصیلات، وضعیت تأهل، اشتغال و درآمد، چهار عامل سن، طبقه اجتماعی، کیفیت محیط زندگی و دسترسی به خدمات سلامت همچنان ارتباط معناداری با برداشت افراد از وضعیت سلامت خود دارند.

به اعتقاد پژوهشگران، این نتایج اهمیت «تعیین‌کننده‌های اجتماعی سلامت» را نشان می‌دهد و بر ضرورت کاهش نابرابری‌های اجتماعی، بهبود کیفیت محیط‌های شهری و ارتقای دسترسی عادلانه به خدمات بهداشتی و درمانی برای افزایش سلامت و کیفیت زندگی شهروندان تأکید می‌کند.

این خبر برگرفته از بخشی از یافته‌های پژوهشی با عنوان «نقش عوامل محیطی و دسترسی به خدمات بهداشتی ـ درمانی در خودگزارشی سلامت شهروندان تهرانی» است که توسط دکتر طاهره رستمی، دکتر علی منتظری و دکتر فروزنده جعفرزاده‌پور انجام شده است.

متن کامل این مقاله علمی ـ پژوهشی در فصلنامه پایش (دوره ۲۵، شماره ۴ - (مرداد ـ شهریور ۱۴۰۵)) منتشر شده و از طریق وب‌سایت این نشریه به نشانی payeshjournal.ir در دسترس پژوهشگران، متخصصان و سایر علاقه‌مندان قرار دارد.