پیام معاونت تحقیقات دانشگاه آزاد:
سناریوی زلزله ۷.۵ ریشتری در تهران دور از انتظار نیست؛ آمادگی شهری باید پیش از بحران تکمیل شود
به گزارش خبرنگار آنا، وقوع دوگانهلرزه ویرانکننده چند روز قبل در ونزوئلا با بزرگای ۷.۲ و ۷.۵ بار دیگر توجه جامعه علمی و مدیران بحران را به مخاطرات ناشی از گسلهای فعال امتدادلغز جلب کرد. رخدادی که نشان داد حتی در فاصله زمانی کوتاه، آزاد شدن انرژی در بخشهای مختلف یک سامانه گسلی میتواند خسارات گستردهای بر جای بگذارد و مدیریت بحران را با چالشهای جدی مواجه کند.
ایران نیز به دلیل قرار گرفتن بر روی کمربند فعال آلپ ـ هیمالیا، از جمله کشورهای زلزلهخیز جهان به شمار میرود و کلانشهر تهران به واسطه همجواری با چندین گسل فعال، همواره یکی از مهمترین کانونهای نگرانی متخصصان لرزهشناسی بوده است. مطالعات زمینساختی طی سالهای گذشته بارها بر ظرفیت لرزهزایی گسلهای پیرامون تهران و ضرورت افزایش تابآوری این کلانشهر در برابر یک زلزله بزرگ تأکید کردهاند.
در همین ارتباط، دکتر مهدی زارع، استاد پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله، در گفتوگو با خبرگزاری آنا با اشاره به تجربه اخیر ونزوئلا، ضمن تشریح ظرفیت لرزهزایی گسلهای تهران، مجموعهای از راهکارهای فوری و بلندمدت برای کاهش تلفات و خسارات احتمالی یک زمینلرزه بزرگ در پایتخت را تشریح کرد و بر ضرورت تقویت پدافند مدنی، توسعه سامانههای هشدار پیشهنگام، مدیریت بحران محلهمحور و مقاومسازی زیرساختهای حیاتی تأکید کرد.
استاد پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله با اشاره به زلزله مخرب هفته گذشته در ونزوئلا اظهار کرد: وقوع دو زمینلرزه پیاپی با بزرگای ۷.۲ و سپس ۷.۵ بار دیگر نشان داد که گسلهای امتدادلغز میتوانند در مدت کوتاهی زمینلرزههای بسیار مخربی تولید کنند و خسارات گستردهای بر جای بگذارند.
وی افزود: از نظر لرزهزمینساختی، تکرار چنین سناریویی در ایران، بهویژه در محدوده کلانشهر تهران، امکانپذیر است. پهنه تهران و مجموعه گسلهای فعال پیرامون آن ظرفیت ایجاد زمینلرزههایی در محدوده بزرگای ۷ تا ۷.۵ را دارند و این موضوع طی سالها در مطالعات لرزهشناسی و زمینساختی مورد تأکید قرار گرفته است.
گسلهای تهران توان تولید زلزلهای تا بزرگای ۷.۵ را دارند
زارع با اشاره به مهمترین گسلهای فعال پیرامون تهران گفت: گسل شمال تهران با طولی بیش از ۹۰ کیلومتر، در مجاورت مناطق شمالی و بخشهایی از مناطق متراکم شهری قرار گرفته و از مهمترین منابع بالقوه لرزهزایی پایتخت محسوب میشود.
وی ادامه داد: گسل مشاء نیز یکی از فعالترین گسلهای جنوب البرز مرکزی است که از حدود ۱۵ کیلومتری شمالشرق تهران عبور میکند و سابقه رخداد زمینلرزههای تاریخی مهم، از جمله زلزله ۱۸۳۰ دماوند ـ شمیرانات، به آن نسبت داده میشود.
به گفته این استاد پژوهشگاه، گسلهای ری و کهریزک در جنوب تهران نیز به دلیل همجواری با بافتهای فرسوده، تراکم بالای جمعیت و قرارگیری روی رسوبات نرم و سست، در صورت فعال شدن میتوانند خسارات بسیار سنگینی به همراه داشته باشند.
زارع تصریح کرد: از منظر لرزهزمینساختی و با توجه به سابقه تاریخی فعالیت این گسلها، وقوع یک زمینلرزه بزرگ در محدوده تهران، موضوعی است که باید همواره در برنامهریزیهای مدیریت بحران کشور مدنظر قرار گیرد.
هشدار پیشهنگام، پدافند مدنی و مدیریت محلهمحور؛ اولویتهای کاهش تلفات
وی با تأکید بر اینکه بخش مهمی از خسارات زلزله قابل کاهش است، اظهار کرد: اقداماتی وجود دارد که میتوان آنها را ظرف چند ماه تا یک سال اجرا کرد و همین اقدامات میتواند نرخ تلفات، میزان آشفتگی پس از بحران و زمان بازگشت شهر به شرایط عادی را به شکل قابل توجهی کاهش دهد.
زارع ارتقا و یکپارچهسازی سامانههای پاسخ به زمینلرزه، تقویت مدیریت بحران در مناطق و محلات و راهاندازی هرچه سریعتر سامانه هشدار پیشهنگام زلزله را از مهمترین اولویتها دانست و گفت: این سامانه باید قادر باشد در همان ثانیههای ابتدایی، فرمان قطع خودکار گاز شهری، توقف قطارهای مترو، باز شدن درهای ایستگاههای آتشنشانی و فعال شدن آژیرهای هشدار عمومی را صادر کند.
وی افزود: تقویت ساختار پدافند مدنی و افزایش آمادگی برای مقابله با آتشسوزیهای گسترده نیز اهمیت بسیار زیادی دارد؛ زیرا تجربه زلزلههای بزرگ جهان نشان داده است که آتشسوزی، مهمترین فاجعه ثانویه پس از زمینلرزه در شهرهای بزرگ به شمار میرود.
استاد پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله همچنین بر تجهیز ایستگاههای اصلی و فرعی شبکه گاز به شیرهای قطع خودکار حساس به شتاب زمین، ایجاد شبکه آب اضطراری و استقرار مخازن آب شرب در محلات مختلف برای تأمین نیاز چند روز نخست پس از بحران تأکید کرد.
وی گفت: به دلیل احتمال انسداد سریع خیابانها بر اثر فروریختن ساختمانها، بهویژه در بافتهای فرسوده و معابر کمعرض، لازم است راهبرد «مدیریت بحران موزاییکی» و لجستیک زیرزمینی در تهران بهصورت جدی دنبال شود.
لزوم مقاومسازی، نوسازی بافت فرسوده و حرکت به سمت جابهجایی پایتخت
زارع با اشاره به راهکارهای بلندمدت کاهش خطرپذیری تهران اظهار کرد: نوسازی مستمر بافتهای فرسوده، مقاومسازی ساختمانها و زیرساختهای حیاتی، ارتقای تابآوری شبکههای انرژی، آب، حملونقل و ارتباطات و همچنین پیگیری سیاست جابهجایی پایتخت از جمله اقداماتی است که میتواند در بلندمدت از شدت پیامدهای یک زلزله بزرگ بکاهد.
وی افزود: مدیریت بحران باید بهصورت محلهمحور طراحی شود تا هر محله بدون وابستگی کامل به مرکز شهر، دارای امکانات اولیه امداد و نجات، تجهیزات، اقلام ضروری، منابع آب و انرژی و نیروهای آموزشدیده باشد و در ساعات اولیه پس از بحران بتواند بهصورت مستقل عمل کند.
این استاد پژوهشگاه همچنین استفاده از فضاهای زیرزمینی مقاوم، از جمله برخی ایستگاههای عمیق مترو، بهعنوان مراکز پدافند مدنی و انبارهای لجستیکی اضطراری را ضروری دانست و گفت: شناسایی فضاهای امن هر محله، از جمله پارکها، فضاهای باز و ورزشگاهها، تهیه و اطلاعرسانی نقشههای تخلیه اضطراری و برگزاری مانورهای واقعی در مجتمعهای بزرگ مسکونی برای آموزش پناهگیری صحیح و نحوه قطع جریان برق و گاز، از جمله اقداماتی است که باید پیش از وقوع زلزله بهصورت مستمر انجام شود.
زارع در پایان تأکید کرد: تجربه زلزلههای بزرگ جهان نشان میدهد شهرهایی که پیش از وقوع بحران برای افزایش تابآوری، آموزش عمومی و تقویت زیرساختهای مدیریت بحران سرمایهگذاری کردهاند، تلفات و خسارات بهمراتب کمتری را متحمل شدهاند و تهران نیز باید از هماکنون برای چنین سناریویی آماده شود.
انتهای پیام/
