چرا شبهایی که خواب میبینیم، خسته بیدار میشویم
به گزارش خبرگزاری آنا؛ به نقل از «ساینسآلرت» (ScienceAlert)؛ همه ما رؤیا میبینیم؛ اما همه افراد آنها را به یاد نمیآورند. بیشتر رؤیاها در مرحله خواب با حرکت سریع چشم (REM) رخ میدهند؛ مرحلهای که ۲۰ تا ۲۵ درصد از کل زمان خواب ما را تشکیل میدهد.
ما در طول شب، چهار تا شش چرخه خواب REM را تجربه میکنیم و هر چرخه با نزدیک شدن به صبح طولانیتر میشود. همه ما رؤیا میبینیم و بیشترمان هر شب چندین بار رؤیا میبینیم، چه آنها را به یاد بیاوریم و چه نیاوریم. اگر در طول یک دوره REM یا بلافاصله پس از آن بیدار شوید، احتمال بیشتری وجود دارد که آنچه را در خواب دیدهاید به یاد بیاورید.
اینکه آیا فردی رؤیای خود را به خاطر میآورد یا نه، میتواند به شدت بار هیجانی رؤیا، بیدار شدنهای کوتاه در طول شب و همچنین تفاوتهای فردی در نحوه ذخیرهسازی خاطرات توسط مغز در طول شب بستگی داشته باشد. افرادی که بهطور منظم رؤیاهای واضح (Vivid Dreams) و از نظر هیجانی شدید را به یاد میآورند، معمولا خواب سبکتر و گسستهتری دارند.
هنگام رؤیا دیدن در مغز چه رخ میدهد؟
در طول خواب REM، مغز شما تقریبا به همان اندازه زمان بیداری فعال است و نورونها پیدرپی پیامهای عصبی ارسال میکنند، در حالی که بدن کاملا بیحرکت باقی میماند. عضلات شما عملا فلج میشوند و این موضوع مانع از آن میشود که آنچه را در خواب رخ میدهد، در واقعیت اجرا کنید.
در همان زمان، بخشهایی از مغز که مسئول پردازش هیجان هستند - یعنی آمیگدال، هیپوکامپ و تالاموس - فعالیت بسیار زیادی دارند. در مقابل، قشر پیشپیشانی مغز که معمولا تفکر منطقی و عقلانی را حفظ میکند، بسیار کمتر درگیر است. در نتیجه، تجربههایی زنده و آکنده از احساسات به وجود میآیند که کاملا واقعی به نظر میرسند، اما از نظر منطقی معنایی ندارند. این بخش، طبیعی است.
رؤیاها چه مدت طول میکشند و آیا ما در تخمین آن مهارت داریم؟
بیشتر مردم تصور میکنند رؤیاها تصاویر کوتاه و گسستهای هستند. اما شواهد خلاف این را نشان میدهند. به نظر میرسد رؤیاهای مرحله REM تقریبا همزمان با زمان واقعی پیش میروند.
زمانی که پژوهشگران افراد را در طول خواب REM بیدار کرده و از آنها خواستهاند رؤیای خود را توصیف کنند، طول روایت آنها بهطور نزدیک با مدت زمانی که در مرحله رؤیا دیدن (دوره REM) سپری کرده بودند مطابقت داشته است. رؤیایی که احساس میکنید ۲۰ دقیقه طول کشیده، احتمالا در واقعیت نیز تقریبا همین مدت ادامه داشته است.
جایی که افراد دچار خطا میشوند، تخمین میزان زمانی است که در کل شب صرف رؤیا دیدن کردهاند. یک رؤیای استرسزا یا واضح، طولانیتر به نظر میرسد و در ذهن باقی میماند. در مقابل، یک رؤیای کسلکننده حتی پیش از آنکه چشمانتان را باز کنید، محو میشود.
علاوه بر این، ما عمدتا رؤیاهایی را به خاطر میآوریم که هنگام دیدن آنها واقعا بیدار شدهایم. فردی که مطمئن است تمام شب را در حال رؤیا دیدن بوده، احتمالا در واقع یک شب کاملا طبیعی از خواب REM را تجربه کرده است. تنها تفاوت این بوده که او در بخشهای دارای بار هیجانی بالا از خواب بیدار شده و همان بخشها در ذهنش باقی ماندهاند.
پس آیا خودِ رؤیا دیدن واقعا شما را خسته میکند؟
در طول خواب REM، مغز به شکلی که در خواب عمیق استراحت میکند، در حال استراحت نیست. با این حال، مطالعات تصویربرداری مغزی نشان میدهند که این میزان مصرف انرژی بهتنهایی نمیتواند خستگیای را که افراد پس از یک شب پُر از رؤیا احساس میکنند توضیح دهد.
به نظر نمیرسد رؤیا دیدن بهخودیخود کیفیت خواب را تحت تاثیر قرار دهد؛ مگر آنکه به کابوس تبدیل شود. توضیح سادهتر این است که اگر شما رؤیایی را به یاد میآورید، تقریبا قطعی است که در طول آن بیدار شدهاید. این بیدار شدنها - حتی آنهایی که بهسختی متوجهشان میشوید - از زمان خواب عمیق میکاهند.
این بیدار شدنها همچنین فرصت کمتری در اختیار مغز قرار میدهند تا ماده زائدی به نام «آدنوزین» را پاکسازی کند. آدنوزین در طول روز در مغز تجمع مییابد. هرچه میزان آن بیشتر شود، فشار برای خواب نیز افزایش پیدا میکند. یکی از وظایف اصلی خواب، پاکسازی این ماده است و این فرایند در خواب عمیق با بیشترین کارایی انجام میشود.
اگر پیش از کامل شدن این فرایند بیدار شوید، ممکن است روز بعد احساس خستگی بیشتری داشته باشید. بیدار شدن از خواب REM همچنین برای بدن دشوارتر از بیدار شدن از مراحل سبکتر خواب است. این وضعیت میتواند موجب «اینرسی خواب» شود؛ حالتی سنگین و مهآلود که در آن مغز از بازگشت کامل به وضعیت هوشیار خودداری میکند. این خستگی پیامد رؤیا دیدن نیست؛ بلکه پیامد زمانی است که بیدار شدهاید و مرحلهای از خواب که از آن بیرون کشیده شدهاید.
کیفیت خواب خود را در نظر بگیرید
زمانی که خواب کوتاه شود یا بارها دچار وقفه گردد، مغز در شبهای بعدی زمان از دسترفته REM را جبران میکند و سهم بیشتری از خواب را به این مرحله اختصاص میدهد. این پدیده «بازگشت REM» (REM rebound) نامیده میشود.
بازگشت REM در واقع یک پاسخ جبرانی است، نه مشکلی مستقل. مشکل واقعی همان عاملی است که موجب اختلال در خواب میشود. اگر به طور منظم بیشتر رؤیاهای خود را به یاد میآورید، احساس میکنید تعداد رؤیاهایتان افزایش یافته، یا اغلب صبحها خسته از خواب بیدار میشوید، ممکن است خواب گسسته شما باعث شود مغز به مراحل عمیق و ترمیمکنندهای که به آن نیاز دارد نرسد. اگر این وضعیت درباره شما صدق میکند و بر احساس و عملکرد روزانهتان تاثیر میگذارد، بهتر است با پزشک خود مشورت کنید.
انتهای پیام/
