سواحل ایران، آخرین پناهگاه لاک‌پشت‌های سبز و پوزه‌عقابی

متن یادداشت یاسر فاطمی، رئیس مرکز اقیانوس شناسی بوشهر و عضو هیات علمی پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی که به مناسبت روز جهانی لاک‌پشت‌ها نوشته شده است، به شرح زیر است:

۲۳ ماه می‌میلادی (۲ خرداد) به عنوان روز جهانی لاک‌پشت‌ها، این گونه‌های باستانی و مهم این سیاره آبی شناخته می‌شود. در ادامه مرور کوتاهی بر معرفی لاک‌پشت‌های دریایی کشورمان، تهدیدات و ارائه راهکار‌های حفاظتی آنها خواهیم داشت.

در ایران ۱۰ گونه لاکپشت زیست می کند که از این میان ۵ گونه از آنها دریایی هستند. از طرفی ۷ گونه لاکپشت دریایی در دنیا وجود دارد که ایران میزبان ۵ گونه از آنهاست. لاک‌پشت‌های دریایی که در سواحل ایران زیست می‌کنند شامل لاکپشت سرخ (Caretta caretta)، لاکپشت سبز (Chelonia mydas)، لاکپشت پوزه عقابی (Eretmochelys imbricata)، لاکپشت زیتونی رایدلی (Lepidochelys olivacea) و لاکپشت پشت چرمی (Dermochelys coriacea) می‌باشد. 

در بین لاک‌پشت‌های دریایی که در سواحل ایران زیست می‌کنند، لاک‌پشت‌های سرخ و سبز در سطح جهانی به عنوان گونه در خطر انقراض (endangered)، لاکپشت پشت چرمی و پوزه عقابی به عنوان گونه‌های به شدت در خطر انقراض (criticaly endangerd که از نظر حفاظتی همچون یوز ایرانی هستند) و لاکپشت لاکپشت زیتونی رایدلی به عنوان گونه‌ آسیب پذیر (vulnrable) شناخته می‌شوند. هر ۵ گونه این لاک‌پشت‌ها در سطح ملی به عنوان گونه در خطر انقراض در نظر گرفته می‌شوند.

سواحل کشورمان از مهمترین مناطقی است که دو گونه لاکپشت سبز و پوزه عقابی در آن تخم‌گذاری می‌کنند. لاک‌پشت‌های سرخ، سبز و پوزه عقابی در سواحل خلیج‌فارس و دریای عمان و دو گونه دیگر فقط در سواحل دریای عمان دیده می‌شوند.
لاک‌پشت‌های دریایی به واسطه اینکه در بین عموم مردم محبوب و مورد توجه هستند به عنوان گونه پرچم شناخته می‌شوند که می‌توان به واسطه همین نگاه مردمی، سایر زیستمندان و مناطق ساحلی را نیز محافظت نمود.

لاک‌پشت‌های دریایی اگرچه طول عمر نسبتا بالایی دارند، اما به واسطه سن بالای بلوغ (۱۵ تا ۵۰ سال) نیاز شدید به حفاظت دارند، چرا که مرگ هر فرد از آنها می‌تواند آسیب جدی به کل جمعیت آنها در یک منطقه وارد سازد. 

تهدیدات جمعیتی لاک‌پشت‌های دریایی را می‌توان در دو سطح طبیعی و انسانی برسی نمود. از تهدیدات طبیعی آنها می¬توان به تغذیه تخم‌ها توسط سایر جانوان (پرندگان، خرچنگ¬ها، شغال، روباه، موش و ...)، فرسایش ساحلی و ... اشاره کرد. تهدیدات انسانی شامل تور‌های سرگردان دریایی، گیر افتادن در تور‌های صیادی، زباله‌های دریایی، صید ضمنی، انواع ساخت و ساز‌های ساحلی، آفرود در ساحل، انواع مختلف آلودگی‌ها (از جمله آلودگی نوری، صوتی، نفتی و ...)، ازدیاد گونه‌های مهاجم (مثل سگ‌های ولگرد) در نتیجه فعالیت‌های انسانی، تغییرات اقلیمی (تغییر نسبت جنسی)، تجارت مستقیم گوشت و تخم لاک‌پشت‌ها توسط محلیان و اشاره کرد.

پاکسازی سواحل، شناسایی زیستگاه‌ها، ممنوعیت ساخت و ساز و گردشگری در زیستگاه‌ها، تامین بودجه برای مطالعه لاک‌پشت‌ها، ارئه برنامه‌های حفاظتی بلند مدت در سطح ملی و استانی، تقویت گروه‌های مردم نهاد و از همه مهمتر آموزش جوامع محلی از جمله عواملی است که می‌تواند به حفاظت از لاک‌پشت‌های دریایی در سواحل کشورمان کمک کند.