وسایل ارتباط جمعی و پیشگیری از بزهکاری در فضای سایبری

گروه فرهنگ و جامعه خبرگزاری علم و فناوری آنا ـ داود حسنلو کارشناس ارشد جزا و جرم شناسی؛ در عصرحاضر که به عصر ارتباطات و اطلاعات معروف است؛ با اهمیت‌ترین ابزار فعالیت‌های فرهنگی، رسانه‌های جمعی است که نقش آن‌ها در پیشگیری از جرم مورد توجه جرم شناسان، حقوقدانان، جامعه شناسان و متولیان نظم و امنیت اجتماعی واقع شده است.

رسانه در مفهوم عام به وسایل و تدابیر فنی‌ گفته می‌شود که به وسیله آن‌ها ارتباطات انسانی اعم از فردی یا جمعی صورت می‌پذیرد. به عبارتی، رسانه‌ها تاسیسات و سیستم‌های فنی‌ای هستند که ارسال، نقل و انتقال، ارتباط، دریافت یا کنترل علایم الکترومغناطیسی یا تصویری و یا نوشتاری را که اطلاعات نامیده می‌شوند، میسر می‌سازند.

جرم شناسان، وسایل ارتباط جمعی را در ذیل عوامل اجتماعی یا محیط انتخابی یا اتفاقی جرم بررسی کرده و بر نقش‌های دوگانه آن در وقوع جرم یا پیشگیری از آن تاکید دارند و بر این عقیده هستند که این ابزار در پرورش یا انحراف افکار عمومی نقش با اهمیتی را ایفاء می‌کند و بهترین ابزار برای روشن شدن اذهان و تنویر افکار عمومی وعقاید هستند.

رسانه‌ها با انعکاس دادن اخبار مربوط به پدیده‌های جنایی نه تنها نگرش خاصی را به مخاطبان القا کرده و بینش‌های مردم را تحت تاثیر قرار می‌دهند؛ بلکه چگونگی قضاوت و داوری آنان درباره جرم و نظام عدالت کیفری و البته بزهکاری در فضای سایبری را سامان می‌دهند؛ بنابران می‌توان ادعا کرد که بخش عمده‌ای از برداشت‌ها از جرم و عدالت محصول تاثیرگذاری رسانه هاست.

در دنیای اطلاعاتی و ارتباطی زمان حاضر، مخاطبان بخش عمده فرهنگ، ارزش‌ها و هنجار‌های جامعه‌ خود و سایر جوامع را از طریق رسانه‌ها دریافت می‌کنند؛ بنابراین در عصر انفجار اطلاعات و وسعت سایبر، رسانه‌ها جزء جدانشدنی زندگی بشر امروزی شده‌‌اند، به‌نحوی‌که با ارائه و ترویج ارزش‌ها و هنجار‌ها به مخاطبان خود هویت‌های خاص را القا می‌کنند.

از طرف دیگر، از آنجا که رسانه‌ها در بستر فرهنگ جوامع ایجاد شده، رشد کرده و در آن فعالیت می‌کنند به شدت از این فرهنگ تاثیر می‌پذیرند و بر آن اثر می‌گذارند؛ به عبارتی رابطه رسانه و فرهنگ، متقابل و البته دوسویه است. اندیشمندان سعی بسیار کرده‌اند تا عوامل مؤثر بر نادیده گرفتن ارزش‌ها و بروز انحرافات در جامعه را شناساسی کرده و با وجود دیدگاه‌های مختلف، همگان بر عامل ناآگاهی و شناخت اتفاق نظر دارند و بهترین و کارآمدترین شیوه پیشگیری و یا حل آن را به ویژه در فضای سایبر، آگاهی بخشی و شناساندن ارزش‌ها و هنجار‌های حاکم بر جامعه دانسته اند.

بنابر نظرات این افراد، رسانه‌های جمعی در ردیف علل شخصیت‌ساز قرار داشته و می‌توانند هنجار‌های اجتماعی را تقویت یا تضعیف سازند و کارکردی پیشگیرانه از بزهکاری در فضای سایبری نیز داشته باشند. به واقع رسانه‌ها از طریق تبیین قانون و مقررات در تلاش هستند تا رفتار‌های افراد را در مسیر هنجار‌های تعریف شده جامعه رهبری کرده و به اشخاص آموزش دهند که هرگاه فرد رفتار‌های خود را بر حسب هنجار‌ها و قاعده‌های اجتماعی تنظیم کند، از سوی جامعه پاداش داده می‌شود، بالتبع کنش‌گران اجتماعی نیز در می‌یابند برای رسیدن به خواسته‌های خود باید به رفتار‌ها و هنجار‌هایی روی بیاورند که قانون تعیین کرده است.

به عبارت دیگر رسانه‌ها، به وسیله اقناع و رسوخ به ذهن انسان‌ها، به درونی سازی، جذب و قبول قلبی هنجار‌ها می‌پردازند. رسانه‌ها با نمایش کیفر‌هایی که برای مجرمان چه در محیط عادی و چه فضای سایبری در مقابل تخلف و تخطی از قانون مدنظر قرار گرفته است، می‌توانند در کاهش جرم تاثیرگذار باشند تا هنگامی که مجرم، از مجازات‌های قانونی هنجارشکنی، تصور روشنی در ذهن خود نداشته باشد و تنها به منافع و مزایای تخطی از مقررات بیندیشد، چه بسا انگیزه ارتکاب جرم در وی تشدید می‌شود، بدین لحاظ رسانه‌ها وظیفه دارند که شناخت همه جانبه‌ای از مضرات و زیان‌ها و عواقب جرم و بزهکاری را در اختیار اعضای جامعه قرار بدهند و به این وسیله، انگیزه ارتکاب جرم را کاهش دهند.