دبیر ششمین همایش پژوهشهای نوین در مهندسی کامپیوتر عنوان کرد
معاون وزیر علوم خبر داد
یک استاد تاریخ و عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد در گفتوگو با آناتک:
برگزاری امتحانات مجازی اگرچه به عنوان یک مسکّن در شرایط فعلی در دستور کار برخی از دانشگاهها قرار گرفته است اما به عنوان یک راهحل همیشگی با توجه به تداوم شرایط فعلی نمیتواند مورد استفاده قرار بگیرد، در این خصوص توضیح بفرمایید؟
- من خیلی این را به عنوان یک شرایط یا یک مسکّن نمیدانم. به هر حال این یک شیوه جدید آموزش هست. در خیلی از نقاط دنیا سالهای سال است که دارند این شیوه آموزش را پیگیری میکنند. حالا درست است که ما به شرایط اضطرار کرونا ناگزیر شدیم وارد شویم و این را واقعاً یک فرصتی میدانیم چون سالها ما دنبال این شیوه از آموزش بودیم ولی به هر حال هم زیرساختها خیلی جواب نمیداد، هم اساتید خیلی علاقهای نشان نمیدادند و هم دانشجویان ما خیلی آموزشهای لازم را نداشتند ولی شرایط کرونا ما را ناگزیر کرد که همه دست به دست هم دهیم و با یک اتحاد بین استاد، دانشجو و نظام اجرایی دانشگاهها این کار را پیش ببریم. بنابراین من این را حالا درست است که مبتنی بر یک شرایط اضطرار میدانم ولی به عنوان یک مسکّن نمیدانم. به هر حال یک شیوهای را ما در پیش گرفتیم که شیوه آموزش مجازی بوده است و طبیعتاً ضعفهایی از قبیل ضعفهای زیرساختی و اینترنتی دارد و ممکن است یک جاهایی با قطع و وصلهایی هم مواجه شود ولی از آن طرف این شیوه امتیازات خاص خود را هم دارد. حجم مطالبی که در این شیوه ارائه میشود خیلی خیلی بیشتر از شیوههای حضوری هست چون به هر حال در کلاسهای حضوری ممکن است به دلائلی اتلاف وقت صورت گیرد ولی در اینجا آن اتلاف وقت صورت نمیگیرد. خیلی از اساتید ما معتقدند که کل سرفصلی را که مد نظرشان بوده در شیوه مجازی توانستهاند تحقق بخشند در حالی که در کلاسهای حضوری این اتفاق به راحتی نمیافتاد یا مثلاً در کلاسهای حضوری به خصوص در نیمسال دوم خیلی مواقع تعداد جلسات برگزار شده در خوشبیانهترین حالتش به 10 تا 12 جلسه بیشتر نمیرسید ولی امروز ما دیگر بین 14 تا 16 را قطعی داریم. خیلی از اساتید ما 16 جلسهشان را تشکیل دادند. استفاده از وسایل کمک آموزشی، فیلم، اسلاید، اسلوموشن و موارد دیگری هست، طبیعتاً اینها در شیوههای حضوری کمتر مورد استفاده قرار میگیرد ولی در اینجا مورد استفاده قرار گرفته. بنابراین من با این رویکرد که از اول تا آخر با نگاه منفی این را به عنوان یک مسکّن، یک شرایط بد به آن نگاه کنیم، نه! من این را به عنوان یک شرایط متفاوت، یک شیوه آموزش متمایز از شیوههای حضوری میدانم که طبیعی است که هر چقدر تجربه ما بیشتر شود، نواقصش را کمتر و کمتر خواهیم کرد و إنشاءالله میرویم به سمت اینکه کار بهتری را ارائه کنیم.
با توجه به اینکه ارزیابی دقیق و درستی در برگزاری آزمونهای مجازی از دانشجویان صورت نمیگیرد، این مسئله چقدر بر کیفیت آموزش و بار علمی جامعه دانشگاهی تأثیر میگذارد؟
- من این را قبول ندارم. چرا ارزیابی درستی انجام نمیشود؟ اتفاقاً الان در همین سامانههای آموزشی ما یک بخشی را به عنوان بخش آزمونساز دارد و خیلی تکنیکهای دقیقی برای طراحی سؤال و آزمون وجود دارد که در آزمونهای حضوری ممکن بود در مواردی به آنها توجهی صورت نگیرد یا کمتر توجه صورت بگیرد. باز من نمیخواهم حالا بگویم این خیلی همه ویژگیهای مثبت را دارد و هیچ ویژگی منفی ندارد. قطعاً هر کار جدیدی نقاط قوت و ضعف خاص خودش را دارد ولی میخواهم بگویم مثلاً در سامانه آموزشی ما امکان 12 نوع آزمون وجود دارد که دوتا از رایجترینش، یکی آزمونهای تشریحی است و یکی هم آزمونهای چهارگزینهای که تأکید ما به اساتید بیشتر استفاده از این دو نوع آزمون است. اینها هم دقت خاص خود را دارند. مثلاً وقتی شما آزمون برگزار میشود و چهار جوابی است میتوانید بگویید سطح آن پایین است؛ در حالی که کنکور امروز یکی از معتبرترین آزمونهایی است که شما وقتی وارد دانشگاهها میشوید میبینید اتفاقاً دانشجویانی که تست بیشتری زدهاند، دانشجویان تواناتری هستند و دانشگاههای بهتری قبول شدهاند و نشان میدهد که آن آزمون، خیلی آزمون سطح پایینی نبوده. بنابراین من خیلی واقعاً این باور را ندارم که بر کیفیت آموزشی ما تأثیر منفی زیادی میگذارد. هر چند که نمیشود اهمیت آموزشهای چهره به چهره را هم نادیده گرفت ولی میخواهم بگویم این هم اگر آرام آرام، مثلاً فرض کنید خیلی از دانشجویان ما در آموزشهای کلاسی یا خجالتی هستند یا به خود اجازه طرح سؤال نمیدهند ولی در این نوع آموزش خیلی به راحتی طرح سؤال میکنند، حالا چه سؤالاتشان را تایپ میکنند، چه از میکروفن یا وبکم خود استفاده کرده و سؤال میکنند و آن حالت خجالتی که در حضور 30 یا 40 نفر دیگر بخواهند سؤال را مطرح کنند اینجا وجود ندارد. بنابراین کیفیت آموزش و بار علمی جامعه دانشگاهی را من خیلی باور ندارم که افت پیدا کرده. البته این ارزیابی من در مورد رشتههای علوم انسانی ما است که در دانشگاه علامه متولی اینها هستیم. در رشتههای فنی، مهندسی و آزمایشگاهی طبیعی است که باید از متولیان آن رشتهها پرسش کرد. ولی باور من این است که به رغم محدودیتها و مشکلاتی که در این سیستم وجود دارد، اگر دانشجویان ما آموزشهای خوبی ببینند، اساتید ما آموزشهای خوبی ببینند و بتواند به همان سبکی که در این شیوه از آزمون طراحی شده بتوانند سؤالات خود را طراحی کنند، خیلی با ضعف کیفیت مواجه نخواهیم شد.
با توجه به اینکه شرایط تقلب در امتحانات مجازی برای دانشجویان سهلالوصول است و دانشجویان گروههای مشترک برای تقلب راهاندازی کردهاند، این رویه، سطح علمی امتحانات را تا حد قبولی و مردودی تقلیل داده است، در این خصوص توضیح دهید.
- باز من خیلی واقعاً این قضاوت را قبول ندارم. اولاً این خیلی بد است که ما بیاییم جامعه دانشگاهی خود را از اول متهم کنیم که به شکل سازماندهی شده، گروه تشکیل داده و میخواهند تقلب کنند. نه! سطح تقلب در این آزمون هم ممکن است در حد آزمونهای دیگر باشد. به هر حال در همه آزمونها ما با دو سهتا دسته دانشجو همیشه مواجه هستیم. قریب به اتفاق دانشجویان ما بسیار انسانهای شریف، پاک و درستی هستند و هیچگاه به سمت تقلب نرفتهاند. بارها و بارها ما خاطراتی را از اساتید بزرگ خود یادمان هست که یک دفعه استاد میآمده سؤال را سر کلاس مطرح میکرده و میرفته دو ساعت بعد میآمده و هیچکسی حتی لای جزوه و کتاب را باز نمیکرده و این نسل امروز ما ادامه همان نسل هستند. بچههای پاکدست و درستی هستند. اعتقادات دینی و اخلاقی دارند و واقعاً به این سمتها نمیروند. دسته دوم که تعدادشان بسیار بسیار بسیار محدود است و در جاهای دیگر هم هست، ممکن است اینها آدمهای حرفهای باشند که شما هر شرایطی را هم در نظر بگیرید بالاخره اینها یک راهی را برای تقلب پیدا کنند، در آزمونهای حضوری همین کار را ممکن است بکنند، در آزمون مجازی هم ممکن است بتوانند راهی پیدا کنند. بخش دیگری از دانشجویان ما که نسبتشان به گروه اول خیلی خیلی کمتر است ولی ممکن است از گروه دوم یک مقدار تعدادشان بیشتر باشد، افرادی هستند که در محیط خاکستری هستند. یعنی مثلاً اگر شرایطی فراهم شود ممکن است شیطان آنها را گول زده و یک نیمنگاهی بیندازند. ما بیشتر ارزیابیمان برای این گروه خاکستری است که سیستم آموزش مجازی اتفاقاً زمینههایی را دارد که اجازه چنین کاری را نمیدهد. مثلاً در آزمونهای چهار گزینهای ما الان به استادان خود داریم توصیه میکنیم که یک بانک سؤال داشته باشند و از آن بانک سؤال، سؤالات خود را طرح کنند. در این بانک سؤال اولاً سؤال یک منِ دانشجو با سؤال یکِ دانشجوی بغل دستیام یکی نیست، به هیچ وجه این امکان وجود ندارد. دوم اینکه سؤال یکی است ولی گزینههای پاسخگویی برای دانشجوی اول با دانشجوی دوم کاملاً متفاوت است و البته تکنیکهای دیگری که در کلاسهای آموزشی به اساتید به هر حال آموزش داده میشود و لذا دانشجویان هم مراقب باشند یک موقعی خدای نکرده تحت تأثیر این بحثها قرار نگیرند چون هم ردیف سؤالها با هم فرق میکند هم ردیفهای گزینههای پاسخگویی با هم فرق میکند. این موضوع خیلی خیلی ضریب امنیت را بالا میبرد و امکان تقلب در این آزمون را به حداقل میرساند. بله، عرض کردم آن دسته بسیار بسیار محدود حرفهای ممکن است تحت هر شرایطی بالاخره دست به یک کارهایی بزنند که اگر با این منطق جلو برویم طبیعتاً در آزمونهای حضوری هم همین وضعیت وجود دارد ولی ما به جامعه دانشگاهی و دانشجویی خود به شدت اعتماد راسخ داریم و معتقدیم این همه تحولات و پیشرفتهای علمی، هیچیاش با تقلب انجام نشده، همهاش با صحت و سلامت و درستی بوده و خواهش من این است که دوستانی که در رسانهها فعالیت میکنند خیلی این را بولدش نکنند به عنوان اینکه حالا گروههایی دارد شکل میگیرد تقلب کنند؛ نه! خیلی خیلی محدود است، متعارف است، به اندازهای که در آزمونهای حضوری بوده ممکن است اینجا هم به همان اندازه و نه بیشتر وجود داشته باشد که آن هم إنشاءالله با روشهایی که اندیشیده شده، محدود و محدودتر خواهد شد.
برگزاری آزمون مجازی مانع ارتقای دانش و سطح علمی دانشجویان است. این مسئله را چگونه ارزیابی میکنید؟
- عرض کردم با توجه به توضیحاتی که در سؤالهای بالا دادم من خیلی موافق این ارزیابی نیستم و معتقدم که آزمون مجازی هم یک شیوه دیگری از آزمون است. در خیلی از نقاط دنیا وقتی میروید به عنوان مثال یک فردی میخواهد برود جذب اپل، گوگل یا فیسبوک شود، اغلب آزمونهایی که آنجا دارند برگزار میکنند آزمونهای مجازی هست، حالا گاهی این آزمون ممکن است شفاهی باشد که ما هم این اجازه را به مقاطع دکتری خود دادهایم و فعلاً داریم بررسی میکنیم، شاید در مقاطع پایین هم اجازه آزمونهای شفاهی را بدهیم. طرف میآید روی سامانه، فیس تو فیس استاد از او سؤال میکند و همانجا ارزیابی خود را انجام میدهد و فضای این آزمون هم به عنوان داکیومنت پشتیبان آزمون ضبط و حفظ خواهد شد و یا آزمون به شکل کتبی است که در همه دنیا میروند و این آزمونها را انجام میدهند، منتهی حالا زمانبندی را طوری تنظیم میکنند که شما دیگر فرصت اینکه بروید به منابع دیگر مراجعه کنید واقعاً نیست و آزمون هم خودش یک استرسی دارد و شما هم اگر خدای نکرده بخواهید بروید، آن گروه سومی که عرض کردم اهل تقلب هم باشند و بخواهند به آن سمت بروند، این فرصت را آنها دیگر واقعاً پیدا نخواهند کرد. بنابراین چون آزمون هم به شکل تشریحی هست و هم به شکل چهار گزینهای اتفاقاً دانشجو باید بیشتر تسلط بر منابع داشته باشد، تسلط بر آموختههایی که در کلاسها یاد گرفته داشته باشد، بنابراین به هیچوجه موجب کاهش سطح علمی نخواهد شد یا مانع ارتقا به گونهای که شما اشاره کردید نخواهد شد بلکه ما باید سطح انتظار خود را از هر شیوه آموزشی ترسیم کنیم. سطح انتظاری که ما از شیوه آموزش مجازی داریم در همین سطح قابل قبول است و ما معادل آموزش حضوری این را ارزیابی میکنیم. گفتم، با آن تفاوت به هر حال امکانات و لذت آموزش حضوری که طبیعتاً خیلی، قبلاً هم گفته بودند که «مستمع صاحب سخن را بر سر ذوق آورد»، بالاخره حضور دانشجو، واکنشهای چهره دانشجو نسبت به یادگیری، خب اینها عوامل مؤثری است که من هم نمیتوانم اینها را انکار کنم و هست؛ اما با این سیستم وبکم میشود همین را تا حدود زیادی هم جبران کرد که شده است.
با توجه به اینکه پایاننامهها و رسالههای دانشجویان باید به سمت حل مسائل کشور برود، در شرایط بحرانی کشور مانند کرونا، چگونه امتحانات و دفاع مجازی میتواند این مهم را تحقق بخشد؟
- حالا من نمیدانم امتحان مجازی چه دخلی به حل مسائل کشور دارد؟ حل مسائل کشور بعد از اینکه دانشجو آموزشها را میبیند حالا یا حضوری یا مجازی، از طریق انجام یک پژوهشی میرود که إنشاءالله دانشجوی ما یکی از مسائل مبتلابه کشور را انتخاب میکند و تلاش میکند در حوزه خودش با توجه به امکاناتش، با توجه به توان علمیاش، با توجه به مقطعی که دارد تحصیل میکند، طبیعی است که مقطع دکتری حتماً کار جدیتری خواهد داشت و مقطع ارشد کار کمتر جدی به نسبت دکتری خواهد داشت، خب خیلی تفاوتی نمیکند، بستگی به آن مسئله و موضوعی دارد که دانشجو انتخاب میکند، این مسئله تفاوتی در شرایط مجازی و غیرمجازی نمیکند. به خصوص که برخی از موضوعات پایاننامهها، کیس اِستادیشان حوزه واقعی جامعه است و بله، اگر شرایط، شرایط عادیتری شود، گردآوری دادهها بهتر خواهد شد. تصور کنید مثلاً یک دانشجوی رشته روانشناسی تربیتی رفته روی مهدکودکها مطالعه کند. الان مهدکودکها تعطیل است، خب یک مقداری ممکن است گردآوری دادههای او با محدودیت مواجه شود. بله، اگر این شرایط همچنان بخواهد ادامه پیدا کند، برخی از موضوعات ما دچار مشکل خواهند شد ولی حتی اگر ادامه هم پیدا کند، قطعاً محققان ما به سمتهایی خواهند رفت که یکسری از دادههایشان را از طریق پیمایشهایی که امروزه در فضای مجازی هم دارد انجام میشود که دادههایشان را از آن طریق گردآوری کنند. همچنان که من یادم است که در آمریکا یک سیستمی بود به نام مانکی سِروِی، یک شرکتی بود که کمک میکرد، شما سؤالات خود را طراحی میکردید، بعد از طریق آنلاین اینها ارسال میشد و پاسخها را شما دریافت و بعد تحلیل میکردید و به این طریق میتوانستید آن مشکلی را که مد نظرتان هست از طریق اینگونه از مطالعه بررسی کرده و دادههای خود را گردآوری کنید. اما اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، قطعاً محققان ما راههای بهتری را همچنان که این سیستم مجازی را خیلی زود راهاندازی کردند، راههای بهتری را هم باز خواهند کرد و به سمت حل مشکلات خواهند رفت. اگر نه، این مشکل امیدوار هستیم به تدریج برطرف شود، آن بخشهای مطالعه در صحنه واقعی یا کِیس اِستادیها را حتماً دوباره محققان ما خواهند رفت و مصاحبهها را انجام خواهند داد. این دیگر بستگی به محیط بیرون از دانشگاه دارد و فضای بیرونی از دانشگاه اگر این شرایط را برای انجام این مطالعه فراهم کند، این مطالعه به این شکل انجام خواهد شد. اگر هم نشده، راههایی از طریق همین سیستمهای مجازی و در واقع سِروِیها یا پیمایشهای اینچنینی خواهد بود. بنابراین همچنان که کرونا در خیلی از عرصههای دیگر کشور یک لطماتی را وارد کرده که نمیشود انکار کرد، در این بخش هم ممکن است لطماتی را وارد کند و خیلی از موضوعات را نتوان به همان کیفیت حضوری انجام داد ولی در بسیاری از موضوعات، نه، این مشکل زیادی ایجاد نمیکند و محققان ما راههای جدیدی را برای سنجش موضوعات خود، برای ارائه پاسخ به سؤالات خود، برای بررسی فرضیههایشان که در تحقیقات خود دارند پیدا خواهند کرد و ما امیدوار هستیم که این شرایط هر چه زودتر به پایان برسد. ما جامعه دانشگاهی تلاش کردیم که در این شرایط و زیر بار این فشار خرد نشویم و راهی را پیدا کنیم برای اینکه بتوانیم این تهدید را تبدیل به یک فرصت کنیم و به اعتقاد من حداقل در حوزه آموزش ما سربلند هستیم که این موضوع را تبدیل به یک فرصت خوب کردیم. سالها زمان لازم بود تا اساتید و دانشجویان ما بتوانند با این نظام جدید آموزشی که تقریباً مدرنترین و پیشرفتهترین نوع آموزش در دنیا هست آشنا شوند و امروز نزدیک 100 درصد اساتید (حداقل در دانشگاه ما) و دانشجویان ما حالا با یک نوسان دو سه درصدی پایین و بالا، دارند این کار را انجام میدهند و این دستاورد بسیار بزرگی است و ما حتماً حتی اگر شرایطمان عادی هم شود، آموزشمان را از این به بعد به شکل آمیخته پیش خواهیم برد. تعدادی از جلساتمان حضوری خواهد بود و تعدادی از جلساتمان را مجازی پیگیری خواهیم کرد. سپاسگزارم از وقتی که در اختیار من قرار دادید برای این صحبت.
انتهای پیام/
