خطر دودستگی طالبان برای امنیت افغانستان

به گزارش خبرنگار گروه بین‌الملل خبرگزاری آنا به نقل از دیلی بیست، درگیری شدیدی که چند روز پیش بین دو گروه از نیروهای طالبان گزارش شد، این نگرانی را به وجود آورد که هیچ‌کدام از این گروه‌ها تمایلی به ازسرگیری مذاکرات صلح با دولت را ندارند. درحالی‌که ایالات‌متحده و دولت افغانستان درگذشته تلاش می‌کرد بر این گروه تسلط یابد و در آن دودستگی ایجاد کند، اتفاقات اخیر تنها ممکن است باعث تنش‌آفرینی بیشتر در جامعه شود.

طی دو دهه گذشته و تحت رهبری ملا عمر، طالبان همواره توانسته بود اتحاد میان اعضای خود را حفظ کند. آنها در اواسط دهه 90 میلادی به قدرت رسیدند و به دنبال حمله آمریکایی‌ها در سال 2001 سرنگون شدند، اما در تمام این سال‌ها که برای بازپس‌گیری دولت تلاش می‌کردند، همواره متحد بودند؛ اما پس‌ازآنکه در ماه جولای (تیر) اعلام شد ملا عمر حدود دو سال پیش مرده است، اختلافات و تنش‌ها در این گروه آغاز شد.

ملا اختر محمد منصور بعد از چند روز از اعلام خبر مرگ ملا عمر، به‌ عنوان جانشین او معرفی شد اما برخی از اعضای ارشد طالبان مخالفت خود را با این مساله ابراز کردند که تعدادی از آنها عبارتند از: ملا حسن رحمانی فرمانده سابق قندهار، ملا عبدالرزاق آخوند وزیر کشور طالبان، ملا عبدالمنان نیازی یکی از فرمانداران سابق و ملا محمد رسول آخوند که بانام ملا رسول شناخته می‌شود.

با گذشت چند وقت، تعدادی از مخالفان ملا منصور، او را در مرگ مشکوک رهبر پیشین طالبان مقصر دانستند و در مقابل، منصور آنها را خائن معرفی کرد. او به‌تدریج توانست تعدادی از مخالفان خود را متقاعد کند و همچنین کنترل چندروزه شهر قندوز در شمال افغانستان را در ماه سپتامبر (شهریور)، انرژی تازه‌ای به فرماندهان عالی‌رتبه این گروه داد؛ اما چهارشنبه هفته گذشته تعدادی از اعضای ارشد طالبان جدایی خود را اعلام و ملا رسول را به‌عنوان فرمانده جدید خود معرفی کردند.

ملا رسول در اولین سخنرانی خود، ملا منصور را به دلیل کشتن و ربودن تعدادی از فرماندهان طالبان و همچنین برقراری ارتباط مخفیانه با آمریکایی‌ها مورد سرزنش قرارداد. روز یکشنبه نیز گزارش شد در استان زابل درگیری شدیدی بین این دو گروه به وجود آمده است که بر اثر آن 10 نفر از نیروهای منصور و 40 نفر از نیروهای رسول کشته شدند. انور اسحاق‌زی، فرماندار این منطقه، به الجزیره گفت که مبارزان ازبک و داعش از نیروهای ملا رسول حمایت می‌کنند؛ اما سخنگوی گروه تحت رهبری ملا رسول این موضوع را رد کرد.

یکی از وزرای سابق طالبان که نمی‌خواهد نامش فاش شود به دیلی‌بیست می‌گوید که با توجه به ماهیت قبیله‌ای جامعه افغانستان، اختلاف و دودستگی اتفاقی عادی در سیاست‌های افغانستان است. مجاهدینی که در کنار یکدیگر توانستند نیروهای شوروی را در دهه 80 شکست دهند، به‌سرعت به هفت گروه تقسیم شدند اما طالبان طی دو دهه گذشته یکدست بوده است. این مقام سابق طالبان عقیده دارد که این اختلافات تنها باعث بروز خشونت‌های بیشتری در افغانستان می‌شود.

ملا رسول و یکی از معاونانش (ملا منصور دادالله) به قبایل نورضیا و کاکار تعلق دارند که این دو قبیله هواداران زیادی در افغانستان دارند. ملا منصور دادالله برادر ملا دادالله است که پیش و پس از حمله نیروهای آمریکایی، فرماندهی طالبان را بر عهده داشت و در کشتار شیعیان هزاره نیز نقش داشت. او سال 2007 در عملیات مشترک نیروهای آمریکایی و انگلیسی کشته شد. منصور دادالله اکنون به‌ عنوان فرمانده نظامی نیروهای جداشده معرفی‌ شده است. منابع طالبان می‌گویند درگیری‌های روز یکشنبه پس‌ از آن آغاز شد که ملا منصور به نیروهایش دستور داد به استان زابل بروند و منصور دادالله را خلع سلاح کنند.

منابع غربی در کابل و اسلام‌آباد از شکاف‌های ایجادشده در طالبان راضی نیستند. یکی از دیپلمات‌های غربی در این زمینه گفت: ما به این نتیجه رسیده‌ایم که خلع سلاح کامل طالبان تقریبا غیرممکن است؛ بنابراین تنها راهکار موجود، مذاکرات صلح و آشتی است.

این دیپلمات عقیده دارد اگر این اختلافات و دودستگی‌ها ادامه یابد، اعضای این گروه بیش‌ از پیش به سمت دیگر گروه‌های تروریستی همچون داعش و القاعده کشیده می‌شوند. وی افزود: این نیروها برای ادامه حیات خود به دنبال حمایت هر گروه تروریستی می‌روند که این سناریویی بسیار خطرناک است.

از سوی دیگر، باید در آینده‌ای نزدیک شاهد ظهور سه گروه رقیب دیگر نیز بود. یکی از فرماندهان ارشد طالبان به دیلی‌بیست می‌گوید سه نفر از شخصیت‌های مهم طالبان (عبد القیوم ذاکر فرمانده سابق نظامی، ملا عبدالرزاق وزیر کشور طالبان و حسن رحمانی که از نزدیکان ملا عمر بود) تاکنون نه از منصور و نه از رسول حمایت نکرده‌اند. بارنت رابین، از کارشناسان مرکز همکاری‌های بین‌المللی در نیویورک، در این زمینه می‌گوید: «درصورتی‌که این گروه‌ها برای رقابت بیشتر به سمت جذب شبه‌نظامیان بیشتری بروند، مذاکرات صلح و همچنین امنیت افغانستان در خطری جدی قرار می‌گیرد».