عسکریان: سهم تحقیق و توسعه از تولید ناخالص داخلی باید به ۲ درصد برسد/ حمایت از علوم پایه در دستور کار دانشگاه آزاد
محمد عسکریان، دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی، در گفتگو با خبرنگار آنا در حاشیه نشست 261 این ستاد با اشاره به برگزاری جلسه اخیر اظهار کرد: این نشست با موضوع گزارش اقدامات، برنامهها و پیشنهادهای دستگاههای مختلف درباره اجراییسازی و تحقق محورهای پیام مقام معظم رهبری به نخبگان و مدالآوران علمی و ورزشی برگزار شد.
وی افزود: رهبر معظم انقلاب در پیام خود که در شرایط جنگی کشور صادر شد، محورهای مهمی از جمله تحول و ارتقای علوم پایه و علوم انسانی، خلاقیت و نوآوری، خیزش علمی، رفع گلوگاههای فناورانه، موضوع نخبگان و اثرگذاری آنان و همچنین ارتباط نخبگان با صنعت، جامعه، بازار و نظام حکمرانی را مورد تأکید قرار دادند.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با بیان اینکه علم و فناوری مبدأ پیشرفت کشور است، تصریح کرد: اینکه رهبر معظم انقلاب در چنین شرایطی به موضوع علم، آموزش و نخبگان توجه ویژه داشتهاند، نشاندهنده بینش عمیق و نگاه راهبردی ایشان به این حوزه و اهمیت موضوع است.
گزارش معاونت علمی، بنیاد ملی علم ایران و دانشگاه آزاد اسلامی از برنامههای تقویت علوم پایه و علوم انسانی
عسکریان با اشاره به دستور کار نشست گفت: در این جلسه گزارشهایی از سوی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری، بنیاد ملی علم ایران و دانشگاه آزاد اسلامی درباره اقدامات و برنامههای خود ارائه شد. همچنین مقرر شد در جلسه آینده، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی گزارشهای منسجم و یکپارچهای از اقدامات خود ارائه کنند.
وی با بیان اینکه بخش قابلتوجهی از مباحث جلسه به علوم پایه اختصاص داشت، افزود: کشور در حوزه علوم پایه با چالشهای متعددی مواجه است که از جمله آنها میتوان به محدودیت منابع مالی، کمبود زیرساختهای فیزیکی و آزمایشگاهی، اشتغال فارغالتحصیلان علوم پایه و هدایت تحصیلی دانشآموزان برای ورود به این رشتهها اشاره کرد.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: برای رفع این چالشها اقدامات مختلفی در دستگاهها در حال انجام است. برای نمونه، بنیاد ملی علم ایران برنامه دارد سهم منابع اختصاصیافته به علوم پایه و علوم انسانی را افزایش دهد.
وی همچنین به طرح مرحوم دکتر اژهای اشاره کرد و گفت: بنیاد ملی نخبگان در قالب این طرح از استعدادهای برتر حمایت میکند تا افرادی که رتبههای برتر کنکور سراسری را کسب کردهاند یا دارنده مدالهای طلا، نقره و برنز المپیادهای علمی مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی هستند، در صورت ورود به رشتههای علوم پایه و سایر رشتههای اولویتدار، از حمایتهای ویژه و بورس تحصیلی برخوردار شوند.
عسکریان با اشاره به اقدامات دانشگاه آزاد اسلامی نیز اظهار کرد: این دانشگاه پس از پیام رهبر معظم انقلاب، ستادهایی در حوزه علوم پایه، علوم انسانی و امنیت غذایی تشکیل داده و راهبردهایی را برای تحقق محورهای این پیام در دستور کار قرار داده است. همچنین منابع مالی قابلتوجهی برای اجرای این برنامهها اختصاص داده است.
همراستاسازی ظرفیتهای علمی کشور؛ مأموریت مهم شورای عالی انقلاب فرهنگی
وی با اشاره به جمعبندی مباحث مطرحشده در نشست گفت: یکی از تأکیدهای مهم اعضای جلسه این بود که مفهوم «العلم سلطان» و این باور که پیشرفت کشور به علم و فناوری گره خورده است، باید به یک باور عمیق در میان مسئولان تبدیل شود. مسئولان حوزههای اقتصادی و برنامهریزی نیز باید با درک این ضرورت، برای تحقق آن وارد میدان شوند.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: نکته مهم دیگر این بود که با انجام پروژههای کوچک و پراکنده نمیتوان به خیزش علمی مورد نظر رهبر معظم انقلاب دست یافت. ظرفیتهای علمی کشور باید هم فعال و همراستا شوند و برای این منظور لازم است دستگاههای مختلف پیشنهادهای عملیاتی خود را ارائه دهند.
وی تصریح کرد: باید تقسیم کار معینی میان دستگاهها صورت بگیرد. این موضوع از مأموریتهای شورای عالی انقلاب فرهنگی و ستاد علم و فناوری آن است که ظرفیتهای موجود را همراستا کند، از انجام فعالیتهای موازی جلوگیری کند و زمینه استفاده مؤثر از منابع و امکانات کشور را فراهم آورد.
عسکریان تأکید کرد: انجام کارهای سطحی و موازی صرفاً برای اعلام همراهی با فرمایشات رهبر معظم انقلاب، مشکلی از کشور حل نمیکند. آنچه اهمیت دارد، انجام کار عمیق، منسجم و یکپارچه برای رسیدن به ایرانی قوی با رویکرد علمی و فناورانه است.
ضرورت افزایش سهم دولت در سرمایه گذاری بر روی تحقیق و توسعه به ۲ درصد تولید ناخالص داخلی
وی یکی از مهمترین موضوعات مطرحشده برای تحول و ارتقای علوم پایه را اصلاح نظام برنامهریزی و حکمرانی اقتصادی و افزایش سهم تحقیق و توسعه از تولید ناخالص داخلی دانست و گفت: کشورهای پیشرو از سالها قبل به این نتیجه رسیدهاند که اگر در علوم پایه سرمایهگذاری نکنند، در رقابت جهانی عقب خواهند ماند و بهتبع آن، در حوزه فناوری و اقتصاد نیز جایگاه خود را از دست خواهند داد.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: در اسناد بالادستی کشور، اختصاص ۲ درصد از تولید ناخالص داخلی به تحقیق و توسعه مورد تأکید قرار گرفته است. این در حالی است که سهم فعلی منابعی که دولت در نهایت به این حوزه اختصاص میدهد، کمتر از نیم درصد است.
عسکریان افزود: اگر بتوانیم این نسبت را محقق کنیم و همه ارکان کشور برای تخصیص این منابع همنظر و همراستا شوند، میتوان انتظار داشت اتفاق مهمی در حوزه علم و فناوری کشور و بهویژه علوم پایه رخ دهد.
وی با تأکید بر اینکه تحقق این هدف نیازمند همراهی همه دستگاههاست، گفت: سرمایهگذاری در علوم پایه و تحقیق و توسعه، آثار خود را در حوزههای مختلف از جمله فناوریهای دفاعی، سلولهای بنیادی، پزشکی، داروهای پیشرفته و رادیوداروها نشان داده است. در حوزه امنیت غذایی نیز اگر سرمایهگذاری مناسبی انجام دهیم و کشاورزی دانشبنیان را توسعه دهیم، آثار آن در افزایش تولید محصولات سالم و بهبود سبد غذایی مردم نمایان خواهد شد.
هدایت تحصیلی؛ حلقه مهم ورود استعدادهای برتر به علوم پایه
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی، هدایت تحصیلی را یکی دیگر از مسائل مهم در مسیر تحول علوم پایه دانست و اظهار کرد: یکی از چالشهای کشور این است که چگونه استعدادهای برتر را به سمت رشتههای علوم پایه هدایت کنیم. این موضوع نیازمند برنامهریزی جدی در نظام آموزشی کشور است.
وی با اشاره به اقدامات شورای عالی انقلاب فرهنگی در زمینه توسعه المپیادهای علمی گفت: تصویب المپیادهایی مانند اقتصاد و علوم زمین در سالهای اخیر، از جمله اقداماتی است که میتواند به شناسایی و هدایت استعدادهای برتر به حوزههای علمی اولویتدار کمک کند. اختصاص امتیاز و سهمیه برای برگزیدگان المپیادهای علمی در ورود به دانشگاه نیز در همین راستا اهمیت دارد.
عسکریان افزود: باید سازوکارهایی فراهم شود تا استعدادهای برتر بهجای آنکه صرفاً بر اساس ملاحظات متداول انتخاب رشته کنند، با شناخت ظرفیتها و نیازهای کشور به سمت رشتههای علوم پایه و سایر حوزههای اولویتدار هدایت شوند. دانشگاه آزاد اسلامی نیز در این زمینه اقداماتی را آغاز کرده و لازم است سایر دستگاهها نیز برنامههای خود را توسعه دهند.
تدوین سند ملی حمایت از علوم پایه در دستور کار قرار گرفت
وی در ادامه از برنامه تدوین سند حمایت از علوم پایه خبر داد و گفت: تدوین این سند از تکالیف پیشبینیشده در برنامه هفتم پیشرفت است. بر اساس ماده ۹۷ و تبصره مربوط به آن، باید در حوزه علوم پایه و علوم انسانی اسناد لازم تدوین و برای تصویب به مراجع ذیربط ارائه شود.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: سند علوم پایه در مجموعه وزارت علوم تدوین شده و قرار است در جلسه آینده، گزارشی از این سند و فرایند تدوین آن ارائه شود تا درباره چگونگی پیشبرد و تصویب آن تصمیمگیری شود.
عسکریان با اشاره به ارتباط این سند با نقشه جامع علمی کشور اظهار کرد: در نسخه روزآمدشده نقشه جامع علمی کشور نیز به موضوع علوم پایه، اهداف، شاخصها، راهبردها و اقدامات مرتبط توجه شده است. در پایان این بخش نیز تدوین سند علوم پایه بهعنوان یکی از اقدامات پیشبینی شده تا اهداف و شاخصهای تعیینشده در نقشه جامع علمی کشور محقق شود.
وی تأکید کرد: بنابراین لازم است سند علوم پایه با برنامه هفتم پیشرفت و نقشه جامع علمی کشور همراستا باشد تا از موازیکاری جلوگیری شود و اقدامات دستگاهها در یک چارچوب مشخص دنبال شود.
آموزشوپرورش باید در برنامه تحول علوم پایه مشارکت داشته باشد
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی در پاسخ به پرسشی درباره ضرورت مشارکت آموزشوپرورش در تدوین سند علوم پایه گفت: اگرچه از جزئیات فرایند تدوین سند اطلاع دقیقی ندارم و نمیتوانم تأیید کنم که آموزشوپرورش در این فرایند مشارکت داشته است یا خیر، اما اصل موضوعی که مطرح میکنید کاملاً درست است و باید مشارکت این دستگاه مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: یکی از مسائل مهم در تحول و ارتقای علوم پایه، هدایت تحصیلی دانشآموزان و تدوین محتوای آموزشی مناسب در مدارس است. باید بررسی کنیم که معلمان دوره ابتدایی و دبیران علوم پایه در دوره متوسطه تا چه اندازه به این رشتهها علاقهمند هستند و چگونه میتوانند علاقه دانشآموزان را برای ادامه تحصیل در این حوزهها افزایش دهند.
عسکریان تصریح کرد: محتوای آموزشی نیز باید بهگونهای باشد که دانشآموزان را با اهمیت و جذابیت علوم پایه آشنا کند. بنابراین یکی از اقدامات ضروری برای تحول این حوزه، توجه به لایه مدارس، اعم از دوره ابتدایی و متوسطه است.
وی در پایان تأکید کرد: با توجه به نقش آموزشوپرورش در هدایت تحصیلی، تربیت استعدادها و تقویت علاقه دانشآموزان به علوم پایه، حتماً باید مشارکت این وزارتخانه در برنامهها و اقدامات مرتبط با تحول و ارتقای علوم پایه جلب شود.
انتهای پیام/