افشاری: پژوهشهای دانشگاهی باید مأموریتگرا و بینرشتهای شوند
به گزارش خبرگزاری آنا، حامد افشاری در دومین همایش ملی هوش مصنوعی و پژوهشهای نوظهور با محوریت «همگرایی انسان و سیستمهای هوشمند» که به همت دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب در باشگاه بانک صنعت و معدن برگزار شد، با گرامیداشت یاد و خاطره امام شهید اظهار کرد: ایشان همواره معتقد بودند ایران قوی بر پایه اقتدار علمی و فناوری میتواند گام بردارد و عملکردشان نیز نشاندهنده همین رویکرد بود. اهتمام به حوزه فناوری، ایجاد زیرساختهای فناورانه و حمایت ویژه از فناوریهای خاص، از جمله اقداماتی بود که در این مسیر دنبال میکردند.
وی افزود: تأکیدات ایشان در سالهای گذشته بر فناوریهایی مانند نانو و همچنین توجه به موضوع هوش مصنوعی، اهمیت این حوزهها را نشان میدهد. برگزاری چنین نشستهایی نیز میتواند زمینهساز طرح مباحث جدید در سطح دانشگاه باشد تا فناوریهای نوظهور را جدیتر بگیریم و بهصورت ویژه پیگیری کنیم.
از هوش مصنوعی تا قدرت اقتصادی و مسئله دانشگاهها در نظم جدید جهانی
معاون تحقیقات، فناوری و نوآوری دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به جایگاه این دانشگاه در حوزه تحقیقات، فناوری، نوآوری و اقتصاد دانشبنیان بیان کرد: با توجه به تحولات هوش مصنوعی، باید نقش این فناوری را در اقتصاد دانشبنیان و بازتعریف مأموریت دانشگاه در عصر اقتصاد هوشمند بررسی کنیم.
افشاری با اشاره به تأثیر هوش مصنوعی بر بازار کار و مشاغل آینده گفت: با ورود هوش مصنوعی، برخی مشاغل تغییر خواهند کرد و تعدادی از آنها نیز ممکن است تحت تأثیر قرار بگیرند. حتی در حوزه فناوری اطلاعات و مهندسی کامپیوتر نیز احتمال دارد تغییراتی اتفاق بیفتد و برای مثال، کدنویسی به شکل سابق انجام نشود و فعالیت مهندسان به سمت دیگری سوق پیدا کند.
وی با بیان اینکه نباید صرفاً به از بین رفتن برخی مشاغل توجه کرد، افزود: در یکی از سخنرانیها، عنوان «کار از بین رفت، زنده باد کار» را انتخاب کرده بودم؛ چراکه بحث اصلی این بود که با از بین رفتن برخی مشاغل، چه مشاغل جدیدی ایجاد خواهد شد؛ بنابراین باید نگرش خود را تغییر دهیم و علاوه بر مشاغلی که تحت تأثیر هوش مصنوعی قرار میگیرند، افقها و فرصتهای جدیدی را که این فناوری پیش روی ما میگذارد، ببینیم و از آنها بهره بگیریم.
معاون تحقیقات، فناوری و نوآوری دانشگاه آزاد اسلامی ادامه داد: با گسترش هوش مصنوعی، آنچه ارزانتر و در دسترستر میشود، دستیابی به اطلاعات است. امروز میتوانیم بهراحتی متنهای خوب بنویسیم، تصاویر مناسبی خلق کنیم، شعر بگوییم، طرح کسبوکار تهیه کنیم و حتی از ابزارهای هوش مصنوعی برای دریافت مشاورههای اقتصادی بهره ببریم؛ درحالیکه در گذشته برای انجام برخی از این کارها باید ساعتها زمان صرف میکردیم.
افشاری با تأکید بر اینکه تفاوت انسان و ماشین در این شرایط اهمیت بیشتری پیدا میکند، تصریح کرد: در میان گزینههای متعددی که هوش مصنوعی پیش روی ما قرار میدهد، انتخاب اهمیت دارد. اینکه چه متنی را در کجا به کار بگیریم، چه تصویری خلق کنیم و از کدام تصویر بهره ببریم، به انتخاب انسان وابسته است. حتی اگر هوش مصنوعی بتواند طرحهای کسبوکار و مشاورههای اقتصادی ارائه دهد، انتخاب نهایی همچنان بر عهده انسان است.
وی قضاوت و همدلی را از دیگر وجوه تمایز انسان و ماشین دانست و گفت: افرادی که بهتر میتوانند همدلی کنند، قضاوت داشته باشند، انتخاب کنند و رفتار مناسبی از خود نشان دهند، در آینده جایگاه متفاوتی خواهند داشت. امروز دانشآموزان و دانشجویان بخش زیادی از وقت خود را با ابزارهایی مانند رایانه، تلفن همراه و لپتاپ میگذرانند و گاهی ارتباطگیری آنها با جامعه دشوار میشود؛ در چنین شرایطی، توانایی ارتباط انسانی و همدلی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
دادهها در کنار نیروی انسانی، مؤلفه قدرت اقتصادی کشورها هستند
افشاری با اشاره به تغییر مؤلفههای قدرت اقتصادی در جهان اظهار کرد: پیش از این معتقد بودیم نیروی انسانی یکی از مهمترین عوامل تمایز و قدرت کشورهاست؛ زیرا حتی اگر کشوری منابع طبیعی و ملی فراوانی داشته باشد، بدون برخورداری از منابع انسانی توانمند که بتوانند از این ظرفیتها بهره بگیرند، با آسیب مواجه خواهد شد.
وی افزود: امروزه با ورود هوش مصنوعی، علاوه بر نیروی انسانی، دادهها نیز به یکی از مؤلفههای مهم قدرت جهانی تبدیل شدهاند و نحوه بهرهبرداری از آنها اهمیت زیادی دارد. استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی و دسترسی به نسخههای مختلف این ابزارها، بهتنهایی به معنای هوشمندسازی نیست؛ بلکه باید بتوانیم از دادههای موجود در سازمانها و مجموعههای مختلف بهدرستی استفاده کنیم.
معاون تحقیقات، فناوری و نوآوری دانشگاه آزاد اسلامی با طرح مثالی از حوزه سلامت بیان کرد: در کشور هنوز پرونده سلامت افراد با مشکلاتی مواجه است؛ بهگونهای که اطلاعاتی مانند اینکه یک فرد از زمان تولد تاکنون به چه بیماریهایی مبتلا شده، به کدام پزشکان مراجعه کرده و چه داروهایی مصرف کرده است، بهصورت یکپارچه در دسترس نیست. درحالیکه ایجاد چنین زیرساختی کار دشواری نیست و دادههای تجمیعشده میتوانند در پیشگیری از بیماریها و تصمیمگیریهای بهتر نقش داشته باشند و به اقتصاد کشور نیز کمک کنند.
افشاری با طرح این پرسش که نقش دانشگاه در عصر هوش مصنوعی چیست، گفت: آیا وظیفه دانشگاه صرفاً آموزش استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی به دانشجویان و راهنمایی آنها برای استفاده از این ابزارها در تدوین پایاننامههاست یا باید به سمت فراهم کردن زیرساختهایی حرکت کنیم که استادان، دانشجویان و تیمهای فناور بتوانند با استفاده از آنها ارزشآفرینی کنند و مسائل کلان جامعه را حل کنند؟
وی تأکید کرد: با افزایش سهم اقتصاد هوشمند، باید توجه کنیم که منافع حاصل از هوشمندسازی به سود چه کشوری تمام میشود. ممکن است شرکتها و سازمانهایی هوشمند شوند، اما منافع مالی و اقتصادی حاصل از این هوشمندسازی نصیب مجموعههای دیگری شود؛ بنابراین باید به سمتی حرکت کنیم که هوش مصنوعی و بهرهبرداری از دادهها در خدمت منافع کشور قرار بگیرد و به تولید ثروت و ارزشآفرینی منجر شود.
ضرورت مأموریتگرایی پژوهشها برای خلق ثروت
معاون تحقیقات، فناوری و نوآوری دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به رویکرد مأموریتگرایی در این دانشگاه اظهار کرد: از ابتدای دوره مسئولیت دکتر رنجبر در دانشگاه، بر این موضوع تأکید شده است که واحدهای دانشگاهی باید مأموریتگرا باشند. در حوزه پژوهش و فناوری نیز با توجه به محدودیت منابع، لازم است بخشی از ظرفیتها و فعالیتها به سمت مأموریتهای مشخص هدایت شود.
افشاری افزود: منظور این نیست که تمام پژوهشها باید در یک مسیر قرار بگیرند، اما میتوان حدود ۶۰ درصد از ظرفیتها را به سمت یک نقطه مشخص جهتدهی کرد تا بخشی از مشکلات جامعه حل شود. حل این مسائل میتواند به خلق ثروت، تولید ارزش و افزایش کیفیت زندگی مردم منجر شود.
وی با اشاره به نمونهای از پروژههای دانشگاه آزاد اسلامی در حوزه رباتیک بیان کرد: مرکز رباتیک یزد با استفاده از ظرفیت اعتبار مالیاتی، پروژهای را در این حوزه آغاز کرده که اکنون حدود هشت ماه از اجرای آن میگذرد و وارد نهمین ماه شده است. این پروژه بهخوبی پیش رفته و طراحی ربات و بازوی رباتیک در آن به مرحله اجرا رسیده است.
معاون تحقیقات، فناوری و نوآوری دانشگاه آزاد اسلامی ادامه داد: در تفاهم انجامشده با شرکت فولاد چادرملو، قرار است این ربات برای سایر مجموعههای فولادی نیز قابل استفاده باشد؛ چراکه طراحی و ساخت آن اکنون توسط تیم دانشگاهی امکانپذیر شده است. چنین شبکههایی قرار است زمینه توسعه این فعالیتها و تسری آنها به بخشهای مختلف صنعت را فراهم کنند.
افشاری با تأکید بر ضرورت استفاده از هوش مصنوعی در محورهای اولویتدار دانشگاه گفت: اگر هوش مصنوعی را در مأموریتهای مشخص و اولویتدار به کار بگیریم، میتواند زمینه خلق ثروت و تغییر اقتصاد دانشگاه را فراهم کند. در کنار توسعه کاربردهای این فناوری، باید زیرساختهای هوش مصنوعی را نیز در داخل دانشگاه توسعه دهیم تا تیمهای فناور بتوانند از این ظرفیتها استفاده کنند.
توسعه زیرساختهای دیتاسنتری و حمایت از تیمهای فناور
وی با اشاره به اقدامات دانشگاه آزاد اسلامی در زمینه توسعه زیرساختهای هوش مصنوعی اظهار کرد: در این زمینه، شرکتی ایجاد شده که دانشگاه حدود ۷۰ درصد و بیشتر از سهام آن را در اختیار دارد و توسعه زیرساختهای دیتاسنتری را از طریق این شرکت دنبال میکند.
افشاری افزود: هدف این است که استادان و تیمهای فناور بتوانند از زیرساختهای داده و خدمات دیتاسنتری بهرهمند شوند. این شرکت علاوه بر ارائه خدمات به مجموعههای مختلف، میتواند خدمات مورد نیاز استادان و تیمهای دانشگاه را نیز فراهم کند.
وی ادامه داد: این مجموعه را به شکل شرکتی ایجاد کردیم تا ضمن فراهم کردن خدمات مورد نیاز دانشگاه، امکان خلق ثروت و درآمدزایی مستقل نیز داشته باشد و صرفاً به دانشگاه متکی نباشد. در عین حال، دانشگاه باید زیرساختهای لازم را برای اعضای هیئت علمی و تیمهای فناور خود فراهم کند تا زمینه تیمسازی و پیشبرد فعالیتهای فناورانه ایجاد شود.
معاون تحقیقات، فناوری و نوآوری دانشگاه آزاد اسلامی تأکید کرد: فعالیتهایی که با استفاده از این زیرساختها انجام میشوند، باید در راستای مأموریتهای تعیینشده دانشگاه باشند تا اجزای مختلف مجموعه و اعضای هیئت علمی در یک مسیر مشخص حرکت کنند.
افشاری با اشاره به ارتباط توسعه فناوری با پژوهشهای متمرکز گفت: اگر قرار است فناوری خلق کنیم و به تولید ثروت برسیم، باید پژوهشها را حول موضوعات مشخص متمرکز کنیم. برای مثال، اگر استادی بخواهد محصولی در راستای یک مأموریت مشخص تولید کند، لازم است تعدادی از دانشجویان دکتری و کارشناسی ارشد خود را نیز حول همان موضوع سازماندهی کند تا ابعاد مختلف آن از سوی استاد و دانشجویان مورد بررسی قرار بگیرد. در این صورت میتوان محصول یا خدمتی ایجاد کرد که هم در راستای مأموریت دانشگاه باشد و هم برای دانشگاه و جامعه خلق ثروت کند.
تعیین مأموریتهای کلان و تمرکز پژوهشهای بینرشتهای
وی با تأکید بر ضرورت تمرکز دانشگاهها بر مسائل کلان کشور اظهار کرد: باید تمام تلاش خود را بر موضوعات و مسائل کلان متمرکز کنیم. برای مثال، کشاورزی هوشمند، آب، تجهیزات پزشکی و انرژی میتوانند از محورهای اصلی مأموریتهای دانشگاه باشند.
افشاری افزود: پس از تعیین یک مأموریت، باید همه ظرفیتهای دانشگاه در راستای آن قرار بگیرند. در روشهای سنتی، پژوهشها معمولاً بر اساس رشتههای دانشگاهی تعریف میشوند؛ اما زمانی که مأموریت در اولویت قرار بگیرد، پژوهشهای رشتههای مختلف حول آن ساماندهی میشوند.
وی با تشریح این رویکرد در حوزه تجهیزات پزشکی بیان کرد: اگر تجهیزات پزشکی بهعنوان مأموریت یک استان یا واحد دانشگاهی تعریف شود، رشته اقتصاد باید پژوهشهای خود را در زمینه اقتصاد تجهیزات پزشکی متمرکز کند؛ رشتههای مرتبط با آیتی باید به سمت نرمافزارهای این حوزه بروند و رشتههای مکانیک، الکترونیک و حقوق نیز باید در همین راستا فعالیت کنند. به این ترتیب، همه ظرفیتهای علمی دانشگاه برای حل یک مسئله مشخص در کنار یکدیگر قرار میگیرند.
معاون تحقیقات، فناوری و نوآوری دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به ابعاد اقتصادی هوش مصنوعی گفت: بر اساس گزارشی که دانشگاه استنفورد درباره نقشه هوش مصنوعی ارائه کرده، در سال ۲۰۲۵ حدود ۵۸۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری شرکتی در حوزه هوش مصنوعی انجام شده است. این موضوع نشان میدهد شرکتها برای پیشبرد موضوعات مشخص در این حوزه سرمایهگذاری میکنند.
افشاری ادامه داد: دانشگاه نیز باید ابتدا مأموریت خود را مشخص کند و در حوزه هوش مصنوعی صرفاً به بیان کلی این عنوان اکتفا نکند؛ بلکه باید معلوم شود این فناوری در چه حوزهای و برای حل چه مسئلهای به کار گرفته خواهد شد. برای مثال، اگر آب بهعنوان یکی از محورهای کلان پژوهشی انتخاب شود، باید در یک محدوده و مسئله مشخص، ظرفیتهای علوم داده، هوش مصنوعی و سایر فناوریها برای حل آن به کار گرفته شوند.
وی تصریح کرد: پژوهشهای دانشگاهی باید هم مأموریتگرا باشند تا زمینه خلق ثروت و حرکت به سمت اقتصاد مبتنی بر دانش فراهم شود و هم در راستای مأموریتهای تعیینشده، بهصورت بینرشتهای پیش بروند. این رویکرد اکنون در سرلوحه برنامههای معاونت تحقیقات، فناوری و نوآوری دانشگاه آزاد اسلامی قرار دارد.
فعالیت ۹ شبکه فناوری و نوآوری برای حل مسائل کلان کشور
افشاری با اشاره به تشکیل شبکههای فناوری و نوآوری در دانشگاه آزاد اسلامی گفت: این شبکهها با هدف حل مسائل کلان کشور ایجاد شدهاند و ارتباط با صنایع را دنبال میکنند. تاکنون شبکههایی در حوزه فولاد، معدن، هوش مصنوعی، رباتیک و تجهیزات پزشکی و سایر حوزهها شکل گرفته و در مجموع ۹ شبکه ایجاد شده است.
وی افزود: دانشگاه آزاد اسلامی را بهصورت یک مجموعه شبکهای میبینیم که حدود ۴۰۰ نقطه و واحد دانشگاهی و ۲۰ هزار عضو هیئت علمی تماموقت دارد. این ظرفیت میتواند در قالب شبکههای تخصصی برای حل مسائل صنایع و کشور به کار گرفته شود.
معاون تحقیقات، فناوری و نوآوری دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به ظرفیت استادان در حوزه فولاد بیان کرد: در این حوزه نزدیک به ۲۵ استاد را شناسایی کردهایم که طی سالهای گذشته طرحهای بروندانشگاهی مرتبط با صنعت فولاد داشتهاند. این استادان در کنار مراکز تحقیقاتی، آزمایشگاهها و سایر ظرفیتهای دانشگاهی میتوانند در قالب یک شبکه با صنعت همکاری کنند.
افشاری ادامه داد: در همین راستا نشستهای متعددی با مجموعههای مختلف فولادی برگزار کردهایم و پروژههای بزرگی را نیز در تعامل با این صنعت دنبال میکنیم. یکی از نمونههای این همکاری در حوزه رباتیک در شبکه فولاد یزد شکل گرفته است.
وی با اشاره به تجربه استفاده از ظرفیتهای قانونی برای اجرای پروژههای فناورانه گفت: در یکی از پروژههای صنعت فولاد چادرملو، رباتی که سالها پیش برای استفاده در فرایند تولید خریداری شده بود، برای چندین سال بلااستفاده باقی مانده بود. تیم دانشگاه با استفاده از ظرفیتهای قانون جهش تولید و اعتبار مالیاتی شرکتها، امکان اجرای پروژه و بهرهگیری از توان تخصصی دانشگاه برای پیشبرد آن را فراهم کرد.
ضرورت جهش علمی و فناوری دانشگاه در دوران پس از جنگ
افشاری در بخش پایانی سخنان خود ضمن قدردانی از دکترعظیم حسینی رئیس واحد تهران جنوب، به دلیل پیگیری برگزاری این همایشها و فراهم کردن زمینه همفکری و همافزایی علمی، از دستاندرکاران حوزه پژوهش و فناوری دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب نیز تشکر کرد.
وی ابراز امیدواری کرد مباحث مطرحشده در این همایش زمینهساز آغاز حرکتی جدیتر در دانشگاه باشد و افزود: حرکت در این مسیر آغاز شده، اما برای دستیابی به نتایج مورد انتظار باید تلاشها چندین برابر شود و همت مجموعه دانشگاهی ارتقا پیدا کند.
معاون تحقیقات، فناوری و نوآوری دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به تأکید دکتر رنجبر بر ضرورت تفاوت دانشگاه در دوران پس از جنگ با دانشگاه پیش از آن اظهار کرد: دانشگاه ما در دوران پس از جنگ باید با دانشگاهی که پیش از جنگ داشتیم متفاوت باشد. جنگی که به ما تحمیل شد، نشان داد نیروهای دفاعی و نظامی و همچنین فناوریهایی که با صبوری و پشتکار امام شهیدمان توسعه پیدا کردند، توانستند زمینه اقتدار و سربلندی کشور را فراهم کنند.
افشاری تأکید کرد: اگر میخواهیم این اقتدار را حفظ کنیم و افزایش دهیم، باید همت خود را متعالی کنیم و با سرعت بیشتری به سمت قلههای علمی و فناوری حرکت کنیم. فناوریهای نوظهور باید در تمام بخشهای دانشگاه مورد توجه قرار بگیرند و همه ظرفیتها برای پیشبرد مأموریتهای کلان کشور به کار گرفته شوند.
انتهای پیام/